Wat is een kapitaalverzekering: uitleg, vrijstelling en belasting

Wat een kapitaalverzekering is en hoe hij werkt

Een kapitaalverzekering is een polis waarin je spaart of belegt voor één bedrag ineens. Je betaalt premie, de verzekeraar zet dat geld apart, en op een afgesproken einddatum keert de polis een kapitaal uit. Overlijdt de verzekerde eerder, dan gaat het bedrag naar de begunstigde. De betekenis van kapitaalverzekering zit in dat woord kapitaal: geen maandelijkse uitkering, maar één bedrag op één moment.

Er bestaan twee smaken. Bij de spaarvariant ligt het eindkapitaal vast, want je inleg groeit tegen een vaste rente en de verzekeraar garandeert het bedrag op de einddatum. Bij de beleggingsvariant hangt de uitkering af van het rendement van de fondsen, waardoor het eindbedrag een prognose is en geen belofte. Zo'n polis staat naast je gewone woonverzekeringen, maar hij dekt geen schade: hij bouwt vermogen op.

Bij huiseigenaren hangt een kapitaalverzekering bijna altijd aan de hypotheek. De uitkering is dan bedoeld om aan het einde van de looptijd de hypotheekschuld in één keer af te lossen. Die combinatie ken je als de spaarhypotheek of de beleggingshypotheek, en de polis erachter heet fiscaal een kapitaalverzekering eigen woning. Van alle verzekeringen rond een huis is dit de enige die geld opbouwt in plaats van een risico afdekt.

De kapitaalverzekering eigen woning en zijn twee varianten

De kapitaalverzekering eigen woning, in de praktijk afgekort tot KEW, is een polis bij een verzekeraar die vastzit aan je eigenwoningschuld. Die koppeling levert een fiscale status op: de waarde telt niet mee in box 3, en de uitkering is onder voorwaarden belastingvrij. In ruil daarvoor mag je het geld alleen gebruiken om je hypotheek af te lossen.

Naast de polis bij een verzekeraar bestaan er twee bankvarianten met vrijwel dezelfde regels. De spaarrekening eigen woning is een geblokkeerde spaarrekening bij een bank, het beleggingsrecht eigen woning een geblokkeerde beleggingsrekening. Alle drie vallen ze onder dezelfde vrijstelling en dezelfde voorwaarden, dus waar hieronder kapitaalverzekering staat, gelden de regels ook voor die twee.

Sinds 1 januari 2013 kun je geen nieuwe kapitaalverzekering, spaarrekening of beleggingsrecht eigen woning meer afsluiten. Bestaande contracten mogen doorlopen en voortgezet worden, ook als je verhuist. Heb je er dus een, dan komt hij uit 2012 of eerder. Een polis die je later hebt gesloten is een gewone kapitaalverzekering in box 3, met heel andere fiscale regels. Welke van de twee je in huis hebt, bepaalt de rest van je keuzes, en het staat los van de vraag welke verzekeringen je als huiseigenaar nodig hebt.

Vorm	Waar het geld staat	Fiscale plek	Nieuw af te sluiten
Kapitaalverzekering eigen woning (KEW)	Bij een verzekeraar	Box 1, bij de eigen woning	Nee, niet meer sinds 1 januari 2013
Spaarrekening eigen woning (SEW)	Geblokkeerde spaarrekening bij een bank	Box 1, bij de eigen woning	Nee, niet meer sinds 1 januari 2013
Beleggingsrecht eigen woning (BEW)	Geblokkeerde beleggingsrekening	Box 1, bij de eigen woning	Nee, niet meer sinds 1 januari 2013
Gewone kapitaalverzekering	Bij een verzekeraar, los van de hypotheek	Box 3, als bezitting	Ja, maar het aanbod is klein

Gecontroleerd op augustus 2026

De vrijstelling: hoeveel je belastingvrij mag ontvangen

Voldoe je aan de voorwaarden, dan is de uitkering van een kapitaalverzekering eigen woning in 2026 vrijgesteld tot 207.500 euro per persoon. Heb je een fiscale partner die zelfstandig begunstigde is, dan komt het bedrag samen uit op 415.000 euro. Dit is een levenslange vrijstelling: gebruik je hem gedeeltelijk, dan blijft de rest beschikbaar voor een volgende polis. De vrijstelling voor kapitaalverzekeringen wordt jaarlijks aangepast aan de inflatie.

Aan die vrijstelling hangen drie harde eisen, en ze zijn alle drie wet. Je gebruikt de hele uitkering om je eigenwoningschuld af te lossen. Je hebt ieder jaar van de looptijd premie betaald. En de hoogste jaarpremie is niet meer dan tien keer de laagste jaarpremie, de zogeheten bandbreedte van 1 op 10. Die verhouding wordt per verzekeringsjaar bekeken, dus per twaalf maanden vanaf de ingangsdatum, niet per kalenderjaar.

Wat er niet meer geldt, is de oude eis dat je vijftien of twintig jaar premie moest hebben betaald. Die tijdklemmen zijn per 1 april 2017 vervallen, waardoor je een polis ook eerder kunt laten uitkeren zonder de vrijstelling kwijt te raken, zolang het geld naar de hypotheekschuld gaat. Voor oude kapitaalverzekeringen die niet aan de eigen woning zijn gekoppeld bestaat een aparte box 3-vrijstelling van 123.428 euro per persoon in 2026, alleen voor polissen van vóór 15 september 1999 die daarna niet zijn verhoogd of verlengd.

Situatie	Vrijstelling 2026
Kapitaalverzekering, spaarrekening of beleggingsrecht eigen woning, één persoon	€ 207.500
Idem, twee fiscale partners die allebei zelfstandig begunstigde zijn	€ 415.000
Oude kapitaalverzekering in box 3, polis van vóór 15 september 1999, één persoon	€ 123.428
Idem, twee fiscale partners het hele jaar	€ 246.856

Gecontroleerd op 2026, bedragen worden jaarlijks geïndexeerd

Belasting over een kapitaalverzekering: wanneer betaal je wél

Belasting betaal je nooit over de hele uitkering, maar over het rentebestanddeel. Dat is de uitkering min alle premies die je in de loop van de jaren hebt betaald, dus het deel dat je polis heeft verdiend. Valt de uitkering helemaal binnen je vrijstelling, dan blijft ook dat rentebestanddeel onbelast. Valt de uitkering er deels buiten, dan wordt hetzelfde deel van het rentebestanddeel belast in box 1, tegen je gewone tarief.

De belangrijkste beperking staat los van het vrijstellingsbedrag: je vrijstelling is nooit hoger dan de eigenwoningschuld die je met de uitkering daadwerkelijk aflost. Heb je een polis van 100.000 euro maar staat er nog maar 70.000 euro hypotheek open, dan is 30.000 euro van de uitkering niet vrijgesteld, hoe ver je ook onder de 207.500 euro blijft.

Een gewone kapitaalverzekering zonder koppeling aan de woning volgt een ander spoor. De waarde telt op 1 januari mee als bezitting in box 3, waar de Belastingdienst met vaste rendementspercentages rekent. Kapitaalverzekeringen vallen daarbij onder de overige bezittingen, met het hoogste forfait. Blijft je totale vermogen onder het heffingsvrij vermogen, dan betaal je niets.

Onderdeel van box 3	2026
Forfaitair rendement banktegoeden	1,28% (voorlopig, wordt begin 2027 vastgesteld)
Forfaitair rendement overige bezittingen, waaronder kapitaalverzekeringen	6,00%
Forfaitair rendement schulden	2,70% (voorlopig)
Heffingsvrij vermogen per persoon	€ 59.357
Belastingtarief box 3	36%

Gecontroleerd op 2026

Kun je nog een kapitaalverzekering afsluiten?

Een kapitaalverzekering eigen woning afsluiten kan niet meer, en daar is geen uitzondering op. De wetgever sloot de regeling per 1 januari 2013 voor nieuwe gevallen, samen met de invoering van de verplichte aflossing voor nieuwe hypotheken. Wat je nog wel kunt afsluiten is een gewone kapitaalverzekering in box 3, maar het aanbod is klein en de kosten en de rentevergoeding maken hem zelden aantrekkelijk tegenover gewoon sparen of extra aflossen.

Wie vandaag zoekt naar een kapitaalverzekering, wil meestal iets anders: zekerheid dat de hypotheek wordt afgelost als er iemand wegvalt. Daarvoor bestaat de overlijdensrisicoverzekering, die alleen uitkeert bij overlijden en niets opbouwt. Precies daarom is de premie een fractie van die van een kapitaalverzekering. Hoe je zo'n polis afstemt op je leningdelen en looptijd staat in de gids over de overlijdensrisicoverzekering bij je hypotheek.

Wil je juist geld opzij zetten voor later, dan is een aparte polis daar niet voor nodig. Sparen op een gewone rekening houdt je flexibel, en extra aflossen op de hypotheek levert direct het verschil tussen je hypotheekrente en je spaarrente op. Gaat het je om een uitkering voor je nabestaanden, dan is een overlijdensverzekering de vorm die daarbij past, met andere voorwaarden en een andere premieopbouw.

Heb ik een kapitaalverzekering, en wat is hij waard?

Veel mensen weten niet zeker of ze er een hebben, omdat de polis stilletjes meeloopt met de hypotheek. Vier plekken geven binnen een half uur uitsluitsel. Kijk in je hypotheekakte of de oude offerte of er naast de leningdelen een polis of geblokkeerde rekening wordt genoemd. Kijk op je jaaroverzicht van de hypotheek, waar zo'n polis meestal apart staat. Zoek het polisblad op, met de ingangsdatum en het verzekerd kapitaal. En bel anders je hypotheekverstrekker, die ziet de koppeling in het dossier.

De naam van je hypotheek is ook een aanwijzing. Een spaarhypotheek, een beleggingshypotheek, een levenhypotheek of een hypotheek met een verpande polis wijst vrijwel altijd op een kapitaalverzekering. Een annuïteitenhypotheek of lineaire hypotheek uit 2013 of later heeft er nooit een.

De waarde van een kapitaalverzekering berekenen doe je niet zelf: je vraagt hem op. Verzekeraars sturen jaarlijks een waardeoverzicht met twee getallen die je uit elkaar moet houden. Het verwachte eindkapitaal is wat de polis op de einddatum oplevert, bij een spaarvariant gegarandeerd en bij een beleggingsvariant een prognose. De afkoopwaarde is wat je vandaag zou krijgen als je stopt, en die ligt door kosten en gemiste rente altijd lager. Zet die getallen naast je hypotheekschuld en naast je andere polissen, net zoals je zou doen bij het vergelijken van je woonverzekeringen.

De uitkering: einddatum, verhuizing, overlijden en scheiding

De uitkering van een kapitaalverzekering eigen woning gaat op de einddatum rechtstreeks naar het aflossen van je eigenwoningschuld. Blijft er na aflossing geld over, dan is dat restant niet vrijgesteld. Is de schuld groter dan de uitkering, dan houd je een restlening waarvoor je met je geldverstrekker een nieuwe afspraak maakt.

Verhuizen hoeft niets te breken. Je kunt de kapitaalverzekering eigen woning meenemen naar je volgende woning, zolang je weer een eigenwoningschuld hebt. Zit er een periode tussen waarin je geen eigen woning bezit, dan wordt de polis op enig moment geacht te zijn uitgekeerd en verlies je de gunstige behandeling. Vraag je verzekeraar of de Belastingdienst dan naar de precieze termijn in jouw situatie voordat je verkoopt.

Overlijdt je fiscale partner en keert de polis daardoor uit, dan gaat het ongebruikte deel van zijn of haar vrijstelling naar jou. Had je partner 52.500 euro verbruikt, dan komt er 155.000 euro bij jouw vrijstelling, tot maximaal het bedrag van de uitkering. Bij een geblokkeerde bankrekening kun je de overdracht fiscaal uitstellen als de rekening binnen twaalf maanden op jouw naam komt. Ga je scheiden, laat dan de begunstiging en de verdeling van de polis vastleggen in het convenant, samen met de rest van de afspraken over de woning en de verzekeringen op het huis.

Doorlopen of stoppen: waar de keuze van afhangt

Sinds de tijdklemmen in 2017 vervielen, mag je een kapitaalverzekering eigen woning eerder laten uitkeren zonder de vrijstelling te verliezen. Of dat verstandig is, hangt vooral af van het type polis. Een spaarvariant uit de jaren negentig draagt vaak een gegarandeerde rente die gelijk oploopt met je hypotheekrente, en die opbouw geef je op zodra je stopt. Een beleggingsvariant met hoge kosten en een tegenvallend rendement kan juist beter eindigen.

De premie stopzetten is een aparte beslissing en een riskante. Wie een jaar geen premie betaalt, voldoet niet meer aan de eis dat er ieder jaar premie is betaald, en dat kan de vrijstelling voor de hele uitkering kosten. Een polis premievrij maken heeft hetzelfde effect op de bandbreedte-eis. Overleg met de verzekeraar voordat je iets wijzigt, en vraag schriftelijk om bevestiging dat de fiscale status blijft staan.

Zet de polis ook in verhouding tot de rest van je dekking. Een kapitaalverzekering beschermt je niet tegen schade: daarvoor heb je een opstalverzekering voor het gebouw en een inboedelverzekering voor je spullen. Loop je je hele pakket na, dan is het moment om te kijken of je dekking en je hypotheek nog bij elkaar passen, bijvoorbeeld bij het afsluiten van een nieuwe woonverzekering.

Situatie	Wat er meestal speelt
Spaarvariant met een hoge gegarandeerde rente	Doorlopen levert vaak meer op dan sparen; stoppen kost de garantie
Beleggingsvariant met hoge kosten en tegenvallend rendement	Laat de prognose en de kosten naast elkaar zetten voordat je beslist
Uitkering wordt hoger dan de resterende hypotheekschuld	Het deel boven de afgeloste schuld is niet vrijgesteld
Verhuizen naar een woning met een hogere hypotheek	Polis meenemen kan; regel het vóór het passeren van de akte
Premie niet meer op te brengen	Premievrij maken raakt de premie-eis en kan de vrijstelling kosten
Polis dateert van na 2012	Geen kapitaalverzekering eigen woning; de waarde valt in box 3

Zo zoek je uit wat je kapitaalverzekering waard is en wat je ermee doet

Begin ruim voor de einddatum, want de meeste keuzes zijn daarna niet meer terug te draaien.

1. Zoek de polis en de ingangsdatum op

   Haal het polisblad of het contract van de geblokkeerde rekening erbij en noteer de ingangsdatum, de einddatum en het verzekerd kapitaal. De ingangsdatum bepaalt of het om een kapitaalverzekering eigen woning gaat of om een gewone polis in box 3.

2. Vraag het actuele waardeoverzicht op

   Vraag de verzekeraar of de bank om het verwachte eindkapitaal én de afkoopwaarde van vandaag. Vraag er meteen het totaal van de tot nu toe betaalde premies bij, want dat getal heb je nodig om het rentebestanddeel te bepalen.

3. Zet de uitkering naast je hypotheekschuld

   Kijk hoeveel eigenwoningschuld er op de einddatum nog openstaat. Ligt de verwachte uitkering daarboven, dan is het meerdere niet vrijgesteld en heb je nu nog tijd om dat op te lossen.

4. Controleer of je aan de voorwaarden voldoet

   Loop na of je ieder jaar premie hebt betaald en of de hoogste jaarpremie binnen tien keer de laagste blijft. Twijfel je over een jaar waarin je de premie hebt aangepast, laat de verzekeraar dat dan schriftelijk bevestigen.

5. Bepaal wat je met de polis doet

   Kies tussen doorlopen tot de einddatum, eerder laten uitkeren of meenemen naar een volgende woning. Reken door wat je opgeeft aan gegarandeerde opbouw, en betrek de kosten van de woonverzekeringen die je verder om je hypotheek heen hebt lopen.

6. Leg de keuze vast en controleer de verwerking

   Zet de afspraak met de verzekeraar en de geldverstrekker op papier, inclusief de datum van uitkering en het leningdeel dat wordt afgelost. Kijk het jaar erna op je jaaroverzicht en in de vooraf ingevulde aangifte na of alles goed is verwerkt.

Loop dit na bij je kapitaalverzekering

• Weet je of de polis van vóór 2013 dateert en dus een kapitaalverzekering eigen woning is
• Heb je het verwachte eindkapitaal én de afkoopwaarde zwart op wit
• Ken je het totaal van de tot nu toe betaalde premies
• Is er ieder jaar premie betaald, zonder een overgeslagen jaar
• Blijft de hoogste jaarpremie binnen tien keer de laagste
• Is de verwachte uitkering niet hoger dan de eigenwoningschuld die je ermee aflost
• Klopt de begunstiging nog, ook na een scheiding of een nieuw samenlevingscontract
• Weet je hoeveel van je levenslange vrijstelling van 207.500 euro nog over is

Doorgerekend: zo pakt het uit

Veelgemaakte fouten

Denken dat de hele uitkering altijd belastingvrij is

De vrijstelling is nooit hoger dan de eigenwoningschuld die je met de uitkering aflost. Wie tussentijds flink extra heeft afgelost, houdt een polis over die meer uitkeert dan er schuld openstaat, en betaalt over het meerdere alsnog belasting in box 1.

Een jaar premie overslaan of de polis premievrij maken

De eis dat er ieder jaar premie is betaald en dat de hoogste jaarpremie binnen tien keer de laagste blijft, is hard. Eén overgeslagen jaar of een premievrij gemaakte polis kan de vrijstelling voor de volledige uitkering kosten, en dat is niet met terugwerkende kracht te repareren.

De uitkering niet aan de hypotheek besteden

Wie het geld op de spaarrekening laat staan of aan iets anders uitgeeft, verliest de vrijstelling. Het rentebestanddeel wordt dan volledig belast in box 1, en bij een polis die dertig jaar heeft gelopen is dat het grootste deel van de uitkering.

De polis vergeten bij oversluiten of verhuizen

Bij een nieuwe hypotheek moet de koppeling met de eigenwoningschuld opnieuw worden geregeld. Gaat dat mis of blijf je te lang zonder eigen woning, dan wordt de polis geacht te zijn uitgekeerd en verdwijnt de gunstige behandeling zonder dat je een euro hebt ontvangen.

Een oude box 3-polis laten verhogen of verlengen

De vrijstelling van 123.428 euro in 2026 geldt alleen voor polissen van vóór 15 september 1999 waarvan het verzekerd kapitaal daarna niet is verhoogd en de looptijd niet is verlengd. Eén wijziging bij de verzekeraar laat de hele vrijstelling vervallen.

Een kapitaalverzekering verwarren met een risicoverzekering

Een kapitaalverzekering bouwt kapitaal op en keert altijd een keer uit; een overlijdensrisicoverzekering keert alleen uit bij overlijden en heeft geen waarde. Wie de premies vergelijkt zonder dat verschil te zien, denkt ten onrechte dat de ene polis peperduur is.

De begunstiging niet aanpassen na een scheiding

De begunstiging op het polisblad blijft staan tot iemand hem wijzigt. Zonder aanpassing gaat de uitkering bij overlijden naar de ex-partner, ook als het convenant iets anders zegt, en is dat achteraf nauwelijks meer recht te zetten.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

Voor de vraag of je een kapitaalverzekering hebt en wat hij waard is, heb je niemand nodig: de verzekeraar en je hypotheekverstrekker leveren die gegevens gratis. Een adviseur verdient zich terug zodra er iets aan de polis verandert. Denk aan meenemen naar een volgende woning, oversluiten van de hypotheek, een polis premievrij willen maken of het omzetten van een spaarhypotheek naar een andere vorm. Een hypotheekadviseur rekent daarvoor meestal tussen de 1.500 en 3.000 euro bij een volledig advies, en de gegarandeerde opbouw die je bij een verkeerde keuze weggooit is vaak een veelvoud daarvan. Gaat het puur om de fiscale kant, bijvoorbeeld een uitkering die hoger is dan de af te lossen schuld of een polis die door een scheiding wordt gesplitst, dan is een fiscalist de juiste hulp; uurtarieven liggen doorgaans tussen de 100 en 250 euro. Bij een scheiding legt de notaris de verdeling van de polis vast in het convenant. Voor de gewone dekking op je huis, zoals je verzekeringen op de woning en je aansprakelijkheid via een WA-verzekering, kun je prima zelf vergelijken en overstappen.