Verdeling van de erfenis na het overlijden van de langstlevende

Wat er gebeurt als de langstlevende overlijdt

Bij het eerste overlijden kreeg de langstlevende partner van rechtswege alle bezittingen en schulden, en kregen de kinderen alleen een vordering in geld op die partner. Overlijdt de langstlevende, dan komt alles tegelijk los: de vorderingen uit de eerste erfenis worden opeisbaar en de kinderen erven daarnaast wat er van het vermogen over is. Omdat het grootste deel van dat vermogen meestal in de woning zit, draait de verdeling in de praktijk om de vraag wat er met het huis gebeurt; de bredere gang van zaken bij het erven van een huis staat op de overzichtspagina.

De volgorde ligt vast. Eerst worden de schulden van de nalatenschap voldaan, en de vorderingen van de kinderen uit het eerste overlijden zijn zulke schulden. Wat daarna overblijft is de erfenis die de kinderen onderling verdelen.

Elk kind zit daardoor in twee rollen tegelijk: schuldeiser van de nalatenschap en erfgenaam ervan. Dat onderscheid bepaalt de aanslag, want over de vordering is bij het eerste overlijden al erfbelasting betaald en over het erfdeel volgt een nieuwe.

Zijn hiermee beide ouders overleden, dan sluit dit aan op de afwikkeling van een erfenis na het overlijden van beide ouders. Was de langstlevende een stiefouder, dan liggen de rollen anders; dat komt verderop aan bod.

De vordering uit het eerste overlijden terugvinden en berekenen

De eerste klus is uitzoeken hoe groot de vordering van elk kind precies is. Drie stukken geven het antwoord: de aangifte erfbelasting van het eerste overlijden, het testament of de verklaring van erfrecht, en de boedelbeschrijving die de notaris toen heeft gemaakt. Ontbreken die, dan reconstrueer je het bedrag uit de aanslagen van destijds; wat de langstlevende zelf betaalde, staat bij de erfbelasting bij het overlijden van een echtgenoot.

Daarna komt de rente. Bepaalt het testament niets, dan groeit de vordering alleen aan voor zover de wettelijke rente boven de zes procent uitkomt, en alleen met dat meerdere (artikel 4:13 lid 4 BW). Ligt de wettelijke rente op of onder zes procent, wat de afgelopen jaren meestal het geval was, dan staat de vordering er nog voor het oorspronkelijke bedrag.

Veel testamenten regelen het anders, en de erfgenamen mochten bij het eerste overlijden binnen de aangiftetermijn ook samen een rente afspreken. Zo'n afspraak volgt de Belastingdienst. Een hoge rente laat de vorderingen groeien, waardoor de nalatenschap van de langstlevende kleiner wordt en er bij het tweede overlijden minder te belasten valt.

De fiscale grens ligt bij zes procent enkelvoudige rente per jaar. Groeit de vordering harder, bijvoorbeeld door een samengestelde rente van zes procent, dan wordt het meerdere bij het overlijden van de langstlevende alsnog als erfrechtelijke verkrijging bij het kind belast (artikel 9 Successiewet). Tijdens de rit was de vordering onzichtbaar voor de inkomstenbelasting: het kind gaf haar niet op in box 3 en de langstlevende trok de schuld niet af (artikel 5.4 Wet inkomstenbelasting 2001).

• Zonder rente
• 3% enkelvoudig
• 6% samengesteld

euro bron: eigen berekening op basis van artikel 4:13 BW en artikel 9 Successiewet augustus 2026

Jaren sinds het eerste overlijden	Zonder rente	3% enkelvoudig	6% samengesteld
0 jaar	€ 100.000	€ 100.000	€ 100.000
5 jaar	€ 100.000	€ 115.000	€ 133.823
10 jaar	€ 100.000	€ 130.000	€ 179.085
15 jaar	€ 100.000	€ 145.000	€ 239.656
20 jaar	€ 100.000	€ 160.000	€ 320.714

Gecontroleerd op rekenvoorbeeld bij een vordering van 100.000 euro, augustus 2026

Zo verloopt de verdeling: eerst de vorderingen, dan het restant

De verdeling begint met een boedelbeschrijving van de tweede nalatenschap: alle bezittingen, alle schulden en per kind de opgerente vordering. Trek de vorderingen en de overige schulden van de bezittingen af, en je houdt de nalatenschap over die de kinderen erven, zonder testament ieder voor een gelijk deel.

In geld gaat het daarna in twee bewegingen. Elk kind krijgt eerst zijn vordering uitbetaald en pas daarna wordt het restant verdeeld. Op de bankrekening valt dat vaak samen, maar op de aangifte staan de twee bedragen los van elkaar, met een eigen fiscale behandeling.

Wie de afwikkeling doet, hangt af van het testament. Is er een executeur benoemd, dan beheert die de nalatenschap en betaalt hij de schulden. Anders doen de erfgenamen het samen en heb je voor elke handeling ieders handtekening nodig. Voor de bank en het Kadaster stelt een notaris een verklaring van erfrecht op.

Ongelijke uitkomsten zijn niet ongewoon. Heeft de langstlevende bij leven aan één kind geschonken en was dat bedoeld als voorschot op de erfenis, dan wordt die schenking bij de verdeling ingebracht en gaat zij van het erfdeel af. Of dat zo is afgesproken, blijkt uit de schenkingsakte of uit het testament; hoe schenkingen doorwerken staat bij schenken en erven.

Onderdeel	Wat het kind ermee krijgt	Erfbelasting bij het tweede overlijden
Vordering uit het eerste overlijden	Uitbetaald als schuld van de nalatenschap	Nee, daarover is bij het eerste overlijden al betaald
Rente op de vordering tot 6 procent enkelvoudig	Uitbetaald bovenop de hoofdsom	Nee
Rente boven 6 procent enkelvoudig	Uitbetaald bovenop de hoofdsom	Ja, het meerdere telt mee als verkrijging
Erfdeel uit de tweede nalatenschap	Verdeeld na aftrek van alle schulden	Ja, boven de vrijstelling van 26.230 euro

Gecontroleerd op augustus 2026

Wat de kinderen aan erfbelasting betalen

Bij het tweede overlijden is er geen partnervrijstelling meer, en dat is de reden dat de aanslag dan hoger uitvalt dan bij het eerste. Een kind heeft in 2026 een vrijstelling van 26.230 euro. Over de eerste 158.669 euro daarboven betaalt het 10 procent, over het meerdere 20 procent. Kleinkinderen die rechtstreeks erven hebben dezelfde vrijstelling, maar tarieven van 18 en 36 procent.

De vorderingen drukken de aanslag, want ze zijn een schuld van de nalatenschap. Bij een vermogen van 540.000 euro en twee vorderingen van 100.000 euro blijft er 340.000 euro te verdelen over, en over dat bedrag wordt geheven. Precies daarin zit de winst van een testament dat de vorderingen laat oprenten: hoe groter de schuld, hoe kleiner de belaste nalatenschap.

Wat elk kind zelf betaalt, reken je door met de rekenhulp voor de erfbelasting. Vul daar het erfdeel in dat na aftrek van de vorderingen overblijft, niet het totale vermogen. De algemene regels rond een aanslag staan bij de belasting over een erfenis.

De aanslag volgt op de aangifte. Bij een overlijden vanaf 1 januari 2026 moet die binnen twintig maanden na de overlijdensdatum binnen zijn; voor overlijdens daarvoor gold een termijn van acht maanden. Vanaf het einde van die termijn rekent de Belastingdienst belastingrente, ook als er uitstel is verleend.

Verkrijger	Vrijstelling 2026	Tarief tot € 158.669	Tarief daarboven
Kind, pleegkind of stiefkind	€ 26.230	10%	20%
Kleinkind	€ 26.230	18%	36%
Ouder	€ 62.110	30%	40%
Broer, zus, neef of iemand anders	€ 2.769	30%	40%

Gecontroleerd op augustus 2026

Het huis waarderen, verkopen of door één kind laten overnemen

Voor de erfbelasting telt de WOZ-waarde van de woning, en wel die van het kalenderjaar waarin het overlijden valt. Je mag ook kiezen voor de WOZ-waarde van het jaar daarna, wat gunstig uitpakt als de waarde daalt (artikel 21 Successiewet). Een openstaande hypotheek gaat van de nalatenschap af, net als een opgenomen bedrag uit een opeethypotheek.

Voor de verdeling tussen de kinderen telt die WOZ-waarde juist niet. Onderling reken je met de marktwaarde, anders krijgt het kind dat de woning overneemt een voordeel dat de anderen betalen. Laat taxeren of vraag een makelaar om een waardebepaling, en leg de gekozen waarde en de peildatum schriftelijk vast.

Neemt een van de kinderen de woning over en koopt het de anderen uit, dan is er geen overdrachtsbelasting verschuldigd: de verdeling van een nalatenschap geldt niet als verkrijging (artikel 3 Wet op belastingen van rechtsverkeer). De uitkoopsom moet meestal wel worden gefinancierd, en de geldverstrekker toetst dan op de marktwaarde en op het inkomen van dat ene kind. Hoe zo'n overname verder loopt, staat bij het erven van een huis van je ouders.

Woonde een van de kinderen bij de langstlevende in, dan speelt er meer dan een verdeling: dat kind moet ergens heen als het huis verkocht wordt, en heeft zelf geen huurrecht. Wat er dan geldt, lees je bij een inwonend kind na het overlijden van de ouders.

Zolang het huis leegstaat lopen de kosten door: hypotheekrente, gemeentelijke heffingen, verzekering en energie. Meld de leegstand bij de opstalverzekeraar. Veel polissen stellen na enkele maanden leegstand extra eisen of beperken de dekking, en dat merk je pas als er schade is.

Waarvoor	Welke waarde telt
Aangifte erfbelasting	WOZ-waarde van het jaar van overlijden, of van het jaar erna als je daarvoor kiest
Verdeling tussen de kinderen	Marktwaarde, vastgesteld met een taxatie of waardebepaling
Uitkoop van broers en zussen	Marktwaarde min de openstaande hypotheek
Financiering van de uitkoop	Marktwaarde volgens een taxatierapport van de geldverstrekker
Verkoop aan een derde	De werkelijke verkoopopbrengst na aftrek van de verkoopkosten

Als er een testament was: vruchtgebruik, tweetraps en oude boedelverdelingen

De wettelijke verdeling geldt alleen als er geen testament was. Met een testament kan de erfenis er anders uitzien, en bij het tweede overlijden merk je dat verschil pas echt in geld.

Een ouderlijke boedelverdeling uit een testament van vóór 2003 werkt in de kern hetzelfde als de wettelijke verdeling: de langstlevende kreeg alle goederen, de kinderen een vordering. Zulke oude testamenten bevatten vaak een eigen renteclausule, soms zes procent samengesteld, waardoor de vorderingen inmiddels flink zijn aangegroeid. Reken ze na voordat je iets verdeelt.

Bij een vruchtgebruiktestament kregen de kinderen bij het eerste overlijden het bloot eigendom en de langstlevende het vruchtgebruik. Er is dan geen vordering. Het vruchtgebruik eindigt door het overlijden en de kinderen worden vanzelf volledig eigenaar; over die aangroei betalen zij geen erfbelasting, omdat zij bij het eerste overlijden al over het bloot eigendom hebben afgerekend.

Een tweetrapstestament werkt weer anders. De langstlevende erfde alles als eerste verkrijger, en bij zijn overlijden gaat wat er nog over is naar de kinderen als tweede verkrijger, ditmaal uit de nalatenschap van de eerst overleden ouder. De kinderen hebben dan twee verkrijgingen naast elkaar, elk met een eigen vrijstelling en een eigen opbouw van het tarief, en dat scheelt merkbaar belasting. Voorwaarde is wel dat er een lijst is van wat er destijds is nagelaten, anders is niet aan te tonen wat onder de tweede trap valt.

Een opvullegaat gaf de langstlevende de mogelijkheid om bij het eerste overlijden een groter deel aan de kinderen toe te delen, tot hun vrijstelling vol was. Is die keuze destijds gemaakt, dan zijn de vorderingen groter dan het wettelijke een derde en blijft er bij het tweede overlijden minder over om te belasten.

Vorm	Wat de kinderen bij het eerste overlijden kregen	Wat er bij het overlijden van de langstlevende gebeurt
Wettelijke verdeling	Een niet-opeisbare vordering in geld	De vordering wordt opeisbaar en gaat als schuld van de nalatenschap af
Ouderlijke boedelverdeling van vóór 2003	Een vordering, vaak met een eigen renteclausule	Idem, maar reken eerst de opgelopen rente na
Vruchtgebruiktestament	Het bloot eigendom van hun erfdeel	Het vruchtgebruik eindigt, de kinderen worden onbelast volledig eigenaar
Tweetrapstestament	Niets, zij waren verwachter	Twee verkrijgingen met elk een eigen vrijstelling en tariefopbouw
Testament met opvullegaat	Een grotere vordering, tot de vrijstelling was benut	Een grotere schuld en dus een kleinere belaste nalatenschap

Stiefouder, hertrouwen en de wilsrechten van kinderen

Was de langstlevende niet je eigen ouder maar de partner van je ouder, dan verandert er iets fundamenteels. Je bent schuldeiser van die nalatenschap, geen erfgenaam. Je krijgt je vordering met de eventuele rente uitbetaald, en de rest van het vermogen gaat naar de erfgenamen van de stiefouder, meestal diens eigen kinderen.

De wet geeft kinderen daarom wilsrechten (artikel 4:19 tot en met 4:22 BW). Kondigt de langstlevende aan te gaan hertrouwen, dan kan een kind vragen om goederen ter waarde van zijn vordering, in bloot eigendom, zodat het vermogen niet via een nieuwe partner wegvloeit. Overlijdt de stiefouder, dan kan het kind goederen in volle eigendom opeisen. Deze rechten worden weinig gebruikt en een testament kan ze uitbreiden of juist uitsluiten.

Hertrouwde de langstlevende in gemeenschap van goederen, dan is de helft van het gezamenlijke vermogen van de nieuwe partner geworden. De vordering van de kinderen blijft in stand, maar er is minder vermogen om haar uit te betalen, en de nieuwe partner blijft doorgaans in de woning wonen. Wat dat betekent voor het huis, staat bij in het huis blijven wonen na het overlijden van je partner.

Ben je onterfd, dan houd je recht op de legitieme portie: de helft van je wettelijke erfdeel, uitsluitend in geld. Zolang de echtgenoot van de overleden ouder nog leeft, is die aanspraak in de meeste gevallen niet opeisbaar, dus het geld komt pas bij het tweede overlijden los. Een beroep op de legitieme portie moet binnen vijf jaar na het overlijden worden gedaan, anders vervalt de aanspraak.

Als er te weinig over is om de vorderingen te betalen

Een vordering is geen garantie. De langstlevende mocht het vermogen opmaken: aan zorg, aan leven, aan een verbouwing. Blijft er bij het overlijden minder over dan de som van de vorderingen, dan krijgt elk kind naar verhouding minder en valt er daarna niets meer te verdelen. Terughalen kan niet, ook niet als het vermogen aan één kind is geschonken, tenzij die schenking aantoonbaar bedoeld was om de anderen te benadelen.

Onderzoek daarom eerst of de nalatenschap positief is en aanvaard pas daarna. Wie zuiver aanvaardt, is persoonlijk aansprakelijk voor de schulden en betaalt een tekort uit eigen zak. Beneficiair aanvaarden voorkomt dat: je legt een verklaring af bij de rechtbank en bent dan nooit meer kwijt dan de nalatenschap bevat. Wel gelden er strengere regels voor de afwikkeling, en je betaalt griffierecht.

Verwerp je de nalatenschap van de langstlevende, dan blijf je schuldeiser voor je vordering uit het eerste overlijden. Die vordering hoort immers niet bij deze nalatenschap, ze is er een schuld van. Of er nog geld is om haar te voldoen, is een andere vraag.

Zit het geld vast in het huis, dan is verkopen meestal de enige route om de vorderingen en de aanslagen te betalen. Reken vooraf uit wat er na aflossing van de hypotheek en na de verkoopkosten overblijft. Wat er nog meer op je afkomt in de maanden na een overlijden, staat bij overlijden en je huis.

Sturen kan alleen bij leven. Jaarlijks schenken binnen de vrijstelling van 6.908 euro per kind (2026) haalt vermogen uit de latere nalatenschap; wat een grotere schenking kost, reken je uit met de rekenhulp voor de schenkbelasting. Na het overlijden is het testament een gegeven en zijn de knoppen op.

Zo pak je de afwikkeling na het tweede overlijden aan

Reken op zes tot twaalf maanden, en begin met de papieren van het eerste overlijden.

1. Zoek de stukken van het eerste overlijden op

   Verzamel de aangifte erfbelasting, het testament, de verklaring van erfrecht en de boedelbeschrijving van destijds. Daaruit blijkt de hoogte van elke vordering, de renteclausule en of de langstlevende de erfbelasting van de kinderen heeft voorgeschoten.

2. Stel vast wie erfgenaam is en wat er in de nalatenschap zit

   Vraag het Centraal Testamentenregister na of er een testament is en laat een notaris een verklaring van erfrecht opstellen. Banken en het Kadaster werken pas mee als die er ligt.

3. Kies bewust tussen aanvaarden, beneficiair aanvaarden en verwerpen

   Doe dit voordat je spullen verdeelt of rekeningen betaalt, want daarmee aanvaard je stilzwijgend zuiver. Bij twijfel over schulden is beneficiair aanvaarden bij de rechtbank de veilige route.

4. Maak de boedelbeschrijving en reken de vorderingen op

   Zet alle bezittingen en schulden op datum van overlijden op een rij en bereken per kind de vordering plus de rente die het testament voorschrijft. Trek daarna de vorderingen van het vermogen af.

5. Waardeer de woning twee keer

   Vraag de WOZ-beschikking op voor de aangifte en laat een taxatie of waardebepaling doen voor de onderlinge verdeling. Bespreek meteen of het huis verkocht wordt of dat een van de kinderen het overneemt, want dat bepaalt de rest van de planning.

6. Doe de aangifte erfbelasting op tijd

   Bij een overlijden vanaf 1 januari 2026 heb je twintig maanden. Vul per erfgenaam het erfdeel in dat na aftrek van de vorderingen overblijft; de rekenhulp voor de erfbelasting geeft vooraf de orde van grootte.

7. Betaal uit, verdeel en leg het vast

   Betaal eerst de schulden en de vorderingen, verdeel daarna het restant en laat de woning bij de notaris in een akte van verdeling op naam zetten. Zet ook kleine afspraken op papier, dat voorkomt discussie achteraf.

Schenkbelasting

Kies de relatie en het bedrag en zie de vrijstelling van dit jaar, het tarief en wat er netto overblijft. Open de volledige schenkbelasting

Loop dit na voordat je de erfenis verdeelt

• De aangifte erfbelasting en de boedelbeschrijving van het eerste overlijden opgevraagd
• Per kind de vordering vastgesteld, inclusief de rente die het testament voorschrijft
• Nagekeken of de langstlevende destijds erfbelasting van de kinderen heeft voorgeschoten
• Een verklaring van erfrecht aangevraagd voor de bank en het Kadaster
• Bewust gekozen tussen zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden en verwerpen
• De woning zowel op WOZ-waarde als op marktwaarde in beeld gebracht
• De aangifte erfbelasting ingepland binnen twintig maanden na het overlijden
• Afgesproken wie de woning overneemt of wanneer zij te koop gaat

Doorgerekend: zo pakt het uit

Veelgemaakte fouten

De vorderingen niet als schuld in de aangifte opnemen

De vorderingen uit het eerste overlijden gaan van de nalatenschap af. Wie ze vergeet, geeft een te hoge verkrijging aan. Bij twee vorderingen van 100.000 euro en het tarief van 10 procent kost dat 20.000 euro te veel erfbelasting.

Aannemen dat er geen rente over de vordering loopt

Zonder testament groeit de vordering meestal niet, maar oude testamenten en boedelverdelingen schrijven vaak zes procent samengesteld voor. Reken je daar niet mee, dan verdeel je bedragen die aan de kinderen als schuldeiser toekomen en klopt zowel de verdeling als de aangifte niet.

De renteafspraak pas bij het tweede overlijden willen maken

Een rente die de erfgenamen samen afspreken telt fiscaal alleen mee als die afspraak binnen de aangiftetermijn van het eerste overlijden is gemaakt. Daarna is de mogelijkheid weg en ligt de omvang van de vorderingen vast.

De WOZ-waarde ook gebruiken voor de onderlinge verdeling

De WOZ-waarde is er voor de belasting, niet voor de familie. Ligt de marktwaarde 40.000 euro hoger en verdeel je toch op WOZ, dan krijgt het kind dat de woning overneemt een voordeel van 20.000 euro ten koste van de ander.

Zuiver aanvaarden voordat de schulden bekend zijn

Rekeningen betalen of spullen meenemen geldt al als zuiver aanvaarden. Is de nalatenschap negatief, bijvoorbeeld doordat de vorderingen groter zijn dan het vermogen, dan betaal je het tekort uit eigen zak. Beneficiair aanvaarden voorkomt dat.

Niet vastleggen wat de langstlevende heeft voorgeschoten

Veel langstlevenden betaalden destijds de erfbelasting van de kinderen. Of dat bedrag van de vordering af gaat, hangt af van het testament en van wat er is afgesproken. Staat het nergens, dan begint de discussie jaren later, als niemand het nog precies weet.

De leegstand niet melden bij de opstalverzekeraar

Een woning die na een overlijden maanden leegstaat, valt bij veel polissen onder een beperkte dekking. Ontstaat er dan lekkage of vorstschade, dan blijft de rekening bij de erfgenamen liggen, precies op het moment dat er nog niets verdeeld is.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

Voor een verklaring van erfrecht en voor het op naam zetten van de woning heb je hoe dan ook een notaris nodig; een verklaring van erfrecht kost bij de meeste kantoren tussen de 400 en 900 euro en een akte van verdeling voor een woning tussen de 800 en 1.500 euro. Vraag vooraf een offerte, want de tarieven verschillen sterk. Een notaris of estate planner verdient zichzelf terug zodra er een oud testament met een renteclausule in het spel is, bij een tweetrapsmaking waarvan de lijst ontbreekt, bij een stiefouder met eigen kinderen, of bij een onterfd kind dat zich op zijn legitieme portie beroept. Zit de discussie tussen de erfgenamen zelf, dan is een mediator of een gespecialiseerde advocaat erfrecht de aangewezen weg, en die kosten lopen al snel op tot enkele duizenden euro's. De rekensom zelf kun je prima voorbereiden met de rekenhulp voor de erfbelasting en de gids over de belasting over een erfenis, zodat je bij het eerste gesprek weet waar het over gaat. Is de nalatenschap eenvoudig, positief en zijn de erfgenamen het eens, dan is de afwikkeling met de notaris voor de akten goed zelf te doen.