Legionella in huis: voorkomen, herkennen en bestrijden
Legionella is een bacterie die zich vermeerdert in stilstaand water tussen ongeveer 25 en 45 graden en die je binnenkrijgt door fijne nevel in te ademen, niet door water te drinken. Thuis houd je het risico klein met drie maatregelen: warm water op minstens 60 graden, koud water onder de 25 graden, en na elke periode van leegstand alle kranen en de douche een paar minuten laten doorlopen. Vermoed je een besmetting, dan is thermische desinfectie de standaardaanpak: elk tappunt doorspoelen met water van 60 graden gedurende twintig minuten, of vijf minuten bij 70 graden. Voor een gewone koopwoning geldt geen meet- of meldplicht; die regels gelden voor zorginstellingen, hotels, campings en andere prioritaire instellingen.
- 25 - 45 °C altijd temperatuurgebied waarin legionella zich snel vermeerdert
- 60 °C vuistregel minimale temperatuur van je boiler of voorraadvat
- 20 minuten richtlijn doorspoelen per tappunt bij 60 °C voor thermische desinfectie
- 2 tot 19 dagen altijd incubatietijd tussen besmetting en de eerste klachten
- 100 kve/l 2026 actiegrens voor prioritaire instellingen, niet voor woningen
Gecontroleerd op augustus 2026
Wat legionella is en hoe je er ziek van wordt
Legionella is een bacterie die van nature in zoet water leeft: in sloten, in grondwater en in kleine aantallen ook in het drinkwaternet. Bij die kleine aantallen gebeurt er niets. Het probleem ontstaat pas als de bacterie zich in een leiding of een vat kan vermenigvuldigen tot een aantal dat je ziek maakt, en daar zijn maar twee ingrediënten voor nodig: lauw water en tijd.
Besmetting loopt via de longen, niet via de maag. Je wordt ziek door hele fijne waterdruppeltjes in te ademen, aerosolen, en een douchekop is daar het meest effectieve apparaat voor dat je in huis hebt. Water met legionella opdrinken is niet gevaarlijk voor gezonde mensen, en van mens op mens is de bacterie niet overdraagbaar. Welke installaties in je huis die nevel maken en welke niet, hangt samen met de waterleiding en warmwaterinstallatie die je hebt.
De ziekte kent twee gedaanten. De veteranenziekte, of legionellose, is een longontsteking met hoge koorts, hoofdpijn en spierpijn, die met antibiotica behandeld wordt en zonder behandeling ernstig kan aflopen. Pontiac-koorts is de milde vorm: griepachtige klachten die na een paar dagen vanzelf overgaan, zonder longontsteking.
Tussen de besmetting en de eerste klachten zitten twee tot negentien dagen, meestal vijf tot zes. Dat maakt het achteraf lastig aan te wijzen waar iemand het opliep. Het risico is niet voor iedereen gelijk: mensen boven de vijftig, rokers en mensen met een verminderde weerstand of een longziekte worden er veel vaker ziek van dan een gezonde dertiger. Het RIVM houdt het aantal meldingen bij; die cijfers verschillen per jaar en staan actueel op rivm.nl.
Wanneer legionella in water groeit
Temperatuur bepaalt bijna alles. Onder de twintig graden gebeurt er nauwelijks iets, tussen de twintig en vijftig graden groeit de bacterie en tussen de vijfentwintig en vijfenveertig graden gaat dat hard. Boven de zestig graden sterft hij binnen enkele minuten af, bij zeventig graden binnen seconden. Alles wat je thuis doet, komt erop neer dat je water uit dat middengebied houdt.
De tweede factor is stilstand. Stromend water koelt af of blijft warm en spoelt zichzelf schoon; water dat dagen in een leiding staat, kruipt richting kamertemperatuur en blijft daar. Een logeerbadkamer die je twee keer per jaar gebruikt, een buitenkraan die de hele winter dichtstaat en een tuinslang die opgerold in de zon ligt, zijn daarom risicovoller dan de douche die je elke ochtend gebruikt.
Wat de bacterie daarnaast helpt, is voedsel en beschutting. In een leiding vormt zich een biofilm, een dun slijmlaagje waarin bacteriën beschermd zitten tegen temperatuur en desinfectiemiddelen. Kalkaanslag, roest, slib en oude rubberen slangen geven die biofilm houvast, en dat is de reden dat een verkalkte douchekop en een tien jaar oude doucheslang meer zijn dan een schoonheidsfoutje.
Let ook op de koude kant. Koud tapwater hoort onder de vijfentwintig graden uit de kraan te komen, en liefst onder de twintig. Loopt een koudwaterleiding ongeïsoleerd naast een cv-leiding, door een warme meterkast of over een vloerverwarmingsvloer, dan warmt het water op tot precies het verkeerde gebied. Dat is een van de meest onderschatte oorzaken in nieuwbouw met veel leidingwerk in de vloer.
| Temperatuur van het water | Wat er met legionella gebeurt | Waar dit over gaat in huis |
|---|---|---|
| Onder 20 °C | Nauwelijks groei | Gewenste temperatuur van koud tapwater |
| 20 tot 25 °C | Trage groei | Koudwaterleiding langs een warmtebron of in een warme schacht |
| 25 tot 45 °C | Snelle vermeerdering | Lauw water in een te laag ingestelde boiler of stilstaande leiding |
| 45 tot 50 °C | Groei remt af | Te zuinig ingestelde warmtepompboiler of zonneboilervat |
| 50 tot 55 °C | Groei stopt, bestaande bacteriën blijven lang in leven | Onvoldoende als enige maatregel |
| 60 °C | Afsterven binnen enkele minuten | Minimale instelling van een voorraadvat |
| 70 °C | Afsterven binnen seconden | Instelling tijdens een thermische desinfectie |
Legionella voorkomen in huis
Hoe voorkom je legionella zonder je huis in een laboratorium te veranderen? Met vier gewoontes die samen het overgrote deel van het risico wegnemen. De eerste is de temperatuur van je warmwatertoestel: zet een boiler of voorraadvat op minstens zestig graden en laat hem daar staan, ook als een app of een installateur je iets zuinigers voorstelt.
De tweede is doorspoelen na stilstand. Ben je een week of langer weg geweest, laat dan elke kraan een paar minuten koud en daarna warm doorlopen voordat je gaat douchen. Doe dat bij de douche met de douchekop losgeschroefd of laag in het putje gehouden, zodat er zo min mogelijk nevel ontstaat, en zet ondertussen het raam open. Vijf minuten per tappunt is genoeg om de hele leidinginhoud te vervangen.
De derde is het opruimen van dode leidingdelen. Bij een verbouwing blijft er vaak een stuk leiding zitten dat nergens meer heen gaat, afgedopt achter een tegel. Daar staat het water jarenlang stil op kamertemperatuur, met de rest van je installatie in open verbinding. Een afgedopt stuk dat langer is dan ongeveer vijf keer de diameter hoort er bij de eerstvolgende ingreep helemaal uit, tot aan de aftakking.
De vierde gaat over de tappunten zelf. Ontkalk je douchekop een paar keer per jaar in schoonmaakazijn of citroenzuur en vervang een doucheslang die verkleurd of aangeslagen is. Zet het doorspoelen na de vakantie op dezelfde lijst waarop de rest van het jaarlijks onderhoud aan je huis staat, dan vergeet je het niet. Kom je terug in een huis dat lang leegstond, spoel dan meteen ook de toiletten door: een drooggedampte stankafsluiter geeft rioollucht in huis, wat een ander probleem is met dezelfde oorzaak.
Zet in een vakantiewoning of tweede badkamer een terugkerende afspraak in je agenda om een keer per week of per twee weken alle kranen twee minuten te laten lopen. Dat kost bijna niets en haalt de belangrijkste risicofactor, stilstand, helemaal weg.
De plekken in en om het huis waar het misgaat
Nevel plus lauw water is de combinatie die telt. Daarom zit het risico thuis niet in de kraan waar je een glas water uit tapt, maar in alles wat spuit, sproeit of bubbelt. De douche staat bovenaan, gevolgd door de tuinslang die in de zon ligt en waar de eerste liters bloedheet uitkomen.
Een regenton en een gieter geven weinig risico zolang je giet en niet sproeit; hang je er een sproeikop of een druknevelaar aan, dan verandert dat. Hetzelfde geldt voor een hogedrukreiniger die je met stilstaand water uit een vat voedt, voor een opblaasbaar bubbelbad dat dagen op vijfendertig graden staat, en voor een luchtbevochtiger of een terrasverneveling die water dagenlang in een reservoir bewaart.
Wat géén risico geeft: je afvoer en je riool. Legionella zit in het drinkwatersysteem onder druk, niet in het vuilwater dat eronder wegloopt. Een verstopping of een probleem met de riolering in huis is vervelend, maar het is geen legionellabron. Een borrelende afvoer wijst op de ontluchting van het riool en heeft niets met je waterleiding te maken.
Bij een woning die maanden leegstond, bijvoorbeeld na een erfenis of tijdens een verbouwing, is de hele installatie verdacht en niet alleen de douche. Daar hoort een volledige doorspoeling bij voordat iemand er weer onder de douche gaat.
| Plek in of om het huis | Waarom hier risico zit | Wat je doet |
|---|---|---|
| Douchekop en doucheslang | Fijne nevel plus kalk en biofilm in de slang | Een paar keer per jaar ontkalken, slang vervangen bij aanslag |
| Logeerbadkamer of tweede douche | Weken tot maanden stilstand | Elke twee weken twee minuten laten doorlopen |
| Tuinslang op de rol in de zon | Water in de slang loopt op tot ver boven 25 °C | Eerst zonder sproeikop laten leeglopen, daarna pas sproeien |
| Buitenkraan na de winter | Maandenlang stilstaand water in de leiding | Bij het openzetten enkele minuten laten doorlopen |
| Opblaasbaar bubbelbad of jacuzzi | Water van 30 tot 40 °C plus luchtbellen die nevel maken | Water regelmatig verversen en het bad leeg laten als je het niet gebruikt |
| Luchtbevochtiger en terrasverneveling | Voorraadwater op kamertemperatuur dat verneveld wordt | Reservoir dagelijks leegmaken en droog bewaren |
| Vakantiewoning of caravan | Lange leegstand met een klein leidingnet | Bij aankomst alle tappunten doorspoelen, boiler eerst op 60 °C |
Hoe warm het water moet zijn per type toestel
Hoe warm moet water zijn om legionella te voorkomen? Voor water dat je opslaat is het antwoord zestig graden, gemeten in het vat en niet aan de kraan. Voor water dat je niet opslaat is de vraag minder spannend: een combiketel of een geiser verwarmt het water op het moment dat je de kraan opendraait, en zonder voorraad is er geen plek waar de bacterie zich rustig kan vermeerderen.
Een elektrische boiler zet je dus op zestig en laat je daar staan. Bij een warmtepompboiler wordt het lastiger, want die werkt het zuinigst op vijftig tot vijfenvijftig graden. Vrijwel elk toestel heeft daarom een antilegionellaprogramma dat het vat wekelijks met een elektrisch element naar zestig graden brengt. Controleer of dat programma aanstaat, want in de fabrieksinstelling staat het niet altijd ingeschakeld.
Bij een zonneboiler bepaalt de zon de temperatuur van het vat, en die haalt de zestig graden lang niet elke dag. De naverwarming door de cv-ketel of een element moet dat opvangen. Een slimme boiler op een dynamisch energiecontract heeft hetzelfde bezwaar in een andere vorm: hij laat het vat op een lagere temperatuur staan tot de stroom goedkoop is. Een instelling die minstens één keer per etmaal het hele vat naar zestig graden tilt, verzoent zuinig stoken met veilig water. Welke toestellen er zijn en wat ze kosten staat bij de boilers en warmwatertoestellen.
De keerzijde van zestig graden is brandgevaar. Daarvoor bestaat de thermostatische mengkraan: die mengt vlak bij het tappunt koud water bij tot een vaste uitstroomtemperatuur van rond de achtendertig tot drieënveertig graden. Het vat blijft dan op zestig graden en de douche blijft veilig.
| Toestel | Risico op legionellagroei | Aanbevolen instelling |
|---|---|---|
| Combiketel of geiser | Laag, er is geen voorraad water | Standaardinstelling volstaat, meestal 55 tot 60 °C |
| Elektrische boiler | Reëel bij een te lage stand | Minimaal 60 °C, permanent |
| Warmtepompboiler | Reëel, want zuinig betekent lauw | 50 tot 55 °C plus een wekelijks antilegionellaprogramma naar 60 °C |
| Zonneboiler | Reëel bij weinig zon | Naverwarming die het vat dagelijks op 60 °C brengt |
| Slimme boiler op dynamisch tarief | Reëel bij lang wachten op goedkope uren | Minstens één keer per etmaal het hele vat naar 60 °C |
| Koudwaterleiding | Reëel bij opwarming boven 25 °C | Isoleren en uit de buurt van cv-leidingen houden |
Gecontroleerd op augustus 2026
Water van zestig graden geeft binnen enkele seconden een ernstige brandwond, bij zeventig graden gaat dat nog sneller. Zet in een huis met jonge kinderen, ouderen of mensen die slecht voelen altijd een thermostatische mengkraan bij de douche en de wastafel, en waarschuw huisgenoten voordat je het vat tijdelijk hoger zet.
Legionella bestrijden: temperatuur, tijd en middelen
Wat te doen bij legionella in de waterleiding hangt af van hoe zeker je bent. Bij een vermoeden na leegstand volstaat grondig doorspoelen op hoge temperatuur. Bij een aangetoonde besmetting, gemeten in een watermonster, hoort daar een oorzaakanalyse en een nacontrole bij.
De standaardmethode heet thermische desinfectie en werkt met de combinatie van temperatuur en tijd. Bij zestig graden spoel je elk tappunt twintig minuten door, bij vijfenzestig graden tien minuten en bij zeventig graden vijf minuten. Meet de temperatuur aan het tappunt met een thermometer en ga niet af op de stand van de boiler: tussen het vat en de kraan zit leidinglengte die warmte kost. Elk tappunt moet aan de beurt komen, inclusief de buitenkraan en de logeerbadkamer, want een vergeten tak besmet de rest weer.
Chemische desinfectie met chloordioxide of waterstofperoxide, koper-zilverionisatie en uv-behandeling zijn methodes uit de wereld van collectieve leidingnetten. Ze vragen dosering, meting en onderhoud, en een gespecialiseerd bedrijf voert ze uit. Voor een gewone woning zijn ze zelden nodig en meestal niet in verhouding tot het risico.
Dan de vraag over de legionellafilter. Een eindstandig filter met een poriegrootte van 0,2 micrometer schroef je op de kraan of tussen de doucheslang en de douchekop, en het houdt de bacterie tegen op het laatste stukje. Zulke filters hebben een beperkte standtijd, meestal ergens tussen de dertig en tweeënnegentig dagen, en ze kosten in 2026 grofweg dertig tot tachtig euro per stuk. Ze zijn bedoeld als tijdelijke barrière voor kwetsbare mensen of tijdens een sanering, niet als vervanging voor een installatie die op orde is.
| Methode van legionellabestrijding | Hoe het werkt | Voor wie geschikt |
|---|---|---|
| Thermische desinfectie 60 °C | Elk tappunt 20 minuten doorspoelen | Woningen, zelf uit te voeren |
| Thermische desinfectie 65 °C | Elk tappunt 10 minuten doorspoelen | Woningen, sneller maar met meer brandgevaar |
| Thermische desinfectie 70 °C | Elk tappunt 5 minuten doorspoelen | Woningen en kleine leidingnetten, alleen met gewaarschuwde huisgenoten |
| Eindstandig filter 0,2 micrometer | Houdt de bacterie tegen bij het tappunt | Tijdelijke barrière, bijvoorbeeld voor iemand met een lage weerstand |
| Chemische desinfectie | Chloordioxide of waterstofperoxide in het leidingnet | Collectieve installaties, uitsluitend door een gespecialiseerd bedrijf |
| Koper-zilverionisatie of uv | Continue behandeling van het water | Collectieve installaties met beheersplan |
| Leidingdeel verwijderen | Wegnemen van de oorzaak in plaats van het gevolg | Elke installatie met een dode tak of een ongeïsoleerde koudwaterleiding |
Meten, testen en wat de uitslag betekent
Legionella zie, ruik of proef je niet. De enige manier om zekerheid te krijgen is een watermonster dat een geaccrediteerd laboratorium onderzoekt. De uitslag komt in kolonievormende eenheden per liter, afgekort kve per liter, en duurt bij de kweekmethode ongeveer tien tot veertien dagen omdat de bacterie in het lab moet groeien.
Voor prioritaire instellingen ligt de actiegrens op honderd kve per liter; daarboven moeten zij maatregelen nemen, en bij een sterke overschrijding volgt een melding bij de Inspectie Leefomgeving en Transport. Voor een gewone woning bestaat die norm niet, maar het getal is wel een bruikbare maatstaf: onder de honderd kve per liter is er geen aanleiding tot actie, daarboven wel.
De monstername luistert nauw. Het lab schrijft voor waar en hoe je tapt, meestal aan een tappunt zonder eerst door te spoelen, in een steriele fles met een middel dat chloor neutraliseert. Verkeerd getapt is de uitslag waardeloos. Een watermonster laten onderzoeken kost in 2026 doorgaans tussen de zestig en honderdtwintig euro per monster; twee monsters plus een nacontrole is een gebruikelijke opzet.
De teststrips en dipslides uit de bouwmarkt tonen een algemene bacteriegroei, geen legionella. Ze zeggen dus niets over dit specifieke risico. Heb je na een douche of een bubbelbad koorts en benauwdheid gekregen, bel dan de huisarts en meld dat je legionella niet uitsluit; er bestaat een sneltest op urine. Een vastgestelde besmetting bij een patiënt wordt door de arts bij de GGD gemeld, die vervolgens naar de bron zoekt.
De regels: voor wie legionellapreventie verplicht is
De Nederlandse legionellaregels staan in het Drinkwaterbesluit en de Drinkwaterregeling, en ze gelden voor collectieve leidingnetten bij zogenoemde prioritaire instellingen. Daaronder vallen ziekenhuizen en zorginstellingen, hotels, campings, jachthavens, zwembaden, gevangenissen en asielzoekerscentra: plaatsen waar mensen komen die kwetsbaar zijn of die de installatie niet kennen.
Zo'n instelling moet een risicoanalyse laten opstellen, een beheersplan bijhouden, temperaturen en spoelbeurten registreren en periodiek watermonsters laten nemen. De Inspectie Leefomgeving en Transport houdt daar toezicht op. Een gewone koopwoning valt hier volledig buiten: je hoeft niets te meten, niets vast te leggen en niets te melden.
De grens wordt interessant zodra je gaat verhuren. Een woning die je aan één huishouden verhuurt, blijft buiten de regeling; een gebouw met een logiesfunctie voor meer dan vijf personen, zoals een groepsaccommodatie of een grotere bed and breakfast, kan er wel onder vallen. Twijfel je waar jouw vakantiewoning staat, kijk dan op ilent.nl of laat het beoordelen voordat je gasten ontvangt. Een verhuurder die niets regelt en waar een gast ziek wordt, staat er slecht voor.
Ook zonder verplichting is de aanpak dezelfde. De maatregelen die een hotel in een beheersplan zet, zijn precies de dingen die je thuis met gezond verstand doet: temperatuur bewaken, stilstand voorkomen en dode leidingen weghalen. Het verschil zit in de administratie, niet in de techniek. Hoe die techniek samenhangt met de rest van je installatie, lees je bij leidingen en installaties.
Verhuur je een vakantiewoning of een groepsaccommodatie, ga er dan niet vanuit dat de regels niet voor jou gelden omdat het om een woonhuis gaat. Het criterium is de logiesfunctie en het aantal personen, niet het type gebouw.
Wat te doen bij een vermoeden van legionella in de waterleiding
Deze volgorde werkt na lange leegstand en bij een uitslag boven de honderd kve per liter.
-
Stop met douchen en vermijd nevel
Gebruik de douche, de tuinsproeier en een eventueel bubbelbad niet meer tot de installatie behandeld is. Water tappen voor koken en drinken kan gewoon door: via de maag word je niet ziek.
-
Zet het warmwatertoestel tijdelijk op 70 graden
Waarschuw eerst iedereen in huis, want water van zeventig graden verbrandt binnen een seconde. Geef het vat een paar uur om de hele inhoud op temperatuur te krijgen voordat je begint met spoelen.
-
Haal douchekop en slang eraf
In de kalkaanslag van een douchekop en in de biofilm van een oude slang overleeft de bacterie de behandeling. Leg ze een nacht in schoonmaakazijn of vervang ze; een nieuwe set kost een paar tientjes.
-
Spoel elk tappunt door op temperatuur
Vijf minuten bij zeventig graden, tien minuten bij vijfenzestig of twintig minuten bij zestig, gemeten aan het tappunt met een thermometer. Sla niets over: keuken, wastafels, douche, bad, buitenkraan en de aansluiting van de wasmachine.
-
Zoek de oorzaak op
Een besmetting die terugkomt, heeft een reden: een te laag ingesteld vat, een dode leiding achter een tegelwand, of een koudwaterleiding die opwarmt langs een cv-buis. Laat een installateur meekijken als je die oorzaak niet vindt; dit hoort bij het bredere onderhoud aan installaties.
-
Zet de temperatuur terug en controleer na
Zet het vat terug op zestig graden en plaats zo nodig een thermostatische mengkraan. Laat twee tot vier weken later een nieuw watermonster nemen om te zien of de behandeling stand houdt.
Loop dit na in je eigen huis
Doorgerekend: zo pakt het uit
Wat kost het om de boiler van 55 naar 60 graden te zetten
Stel, je hebt een goed geïsoleerde elektrische boiler van 120 liter in een bijkeuken van 18 graden, en het stilstandverlies bedraagt bij 55 graden ongeveer 1,2 kWh per dag. Dat verlies loopt mee met het temperatuurverschil met de ruimte: bij 55 graden is dat 37 graden, bij 60 graden 42 graden.
Het verlies bij 60 graden wordt daarmee 1,2 × 42 / 37 = 1,36 kWh per dag. Het verschil is 0,16 kWh per dag, oftewel 59 kWh per jaar. Reken met een all-in stroomtarief van 0,28 euro per kWh, dan kost die vijf graden extra ongeveer 17 euro per jaar. Daar staat tegenover dat je vat uit het groeigebied blijft, en dat een thermostatische mengkraan van vijftig tot honderdvijftig euro het brandgevaar wegneemt.
Drie weken weg geweest: wat doorspoelen kost
Stel, je komt terug van drie weken vakantie en spoelt vijf tappunten vijf minuten door bij een debiet van zes liter per minuut. Dat is 5 × 5 × 6 = 150 liter, dus 0,15 kuub. Bij een aanname van 1,50 euro per kuub drinkwater inclusief belasting kost het water 0,23 euro.
Ongeveer de helft daarvan is warm water dat de ketel weer moet opwarmen, van 10 naar 60 graden. Voor 75 liter is dat 75 × 4,19 × 50 = 15.700 kilojoule, oftewel 4,4 kWh. Verwarm je met gas van 9,77 kWh per kuub tegen een aanname van 1,30 euro per kuub, dan kost dat 0,45 × 1,30 = 0,59 euro. Samen ruim tachtig cent voor de hele doorspoelbeurt.
Zelf desinfecteren of laten doen na een half jaar leegstand
Stel, een woning stond een half jaar leeg en je wilt de installatie schoon opleveren. Zelf doen betekent: het vat op 70 graden, zes tappunten vijf minuten doorspoelen, dus 6 × 5 × 6 = 180 liter warm water. Dat water opwarmen van 10 naar 70 graden vraagt 180 × 4,19 × 60 = 45.300 kilojoule, oftewel 12,6 kWh, plus ongeveer 1,4 kWh om het vat van 60 naar 70 graden te tillen. Bij 0,28 euro per kWh is dat 3,92 euro aan stroom, plus 0,27 euro water en 35 euro voor een nieuwe douchekop met slang. Totaal ongeveer 39 euro.
Laat je het volledig uitbesteden, dan ziet de rekening er anders uit: twee watermonsters à 80 euro is 160 euro, twee uur werk van een installateur à 75 euro plus 45 euro voorrijkosten is 195 euro, de nieuwe douchekop en slang 35 euro, en een nacontrolemonster nog eens 80 euro. Samen 470 euro. Het verschil van ruim 430 euro koopt je zekerheid op papier; bij een verhuurpand of bij iemand met een lage weerstand in huis is die zekerheid het waard, bij je eigen woning na een gewone vakantie niet.
Veelgemaakte fouten
De boiler lager zetten om energie te besparen
Vijftig of vijfenvijftig graden voelt als een slimme besparing, maar in dat gebied blijven bestaande bacteriën lang in leven en groeit een deel van je installatie alsnog. De besparing bedraagt in de praktijk enkele tientjes per jaar; de veilige route is het vat op zestig houden en de temperatuur bij de kraan begrenzen met een mengkraan.
Alleen de douche doorspoelen na een vakantie
Elk tappunt heeft zijn eigen leidingtak. Spoel je alleen de douche en niet de buitenkraan, de logeerbadkamer of de wasmachineaansluiting, dan blijft er lauw water met bacteriën in het net staan dat later weer meestroomt. Doorspoelen werkt alleen als je alles meeneemt.
Een dode leiding afdoppen in plaats van verwijderen
Een afgedopt leidingdeel blijft in open verbinding met de rest van je waterleiding en warmt op tot kamertemperatuur. Het is daarmee een broedplaats die je nooit doorspoelt. Bij een verbouwing kost het weghalen tot aan de aftakking een half uur extra werk en het lost het probleem definitief op.
Vertrouwen op een teststrip uit de bouwmarkt
Die strips en dipslides meten algemene bacteriegroei en zeggen niets over legionella. Wie op zo'n negatieve uitslag afgaat, denkt zeker te zijn terwijl er niets is aangetoond. Alleen een monster bij een geaccrediteerd lab, tussen de zestig en honderdtwintig euro in 2026, geeft antwoord.
De temperatuur aflezen op de boiler in plaats van bij de kraan
Tussen het vat en het verste tappunt gaat warmte verloren, zeker bij lange of slecht geïsoleerde leidingen. Een vat op zestig graden kan aan de kraan vijftig graden geven, en dan desinfecteer je niets. Meet met een thermometer in de straal en verleng de spoeltijd tot de temperatuur klopt.
Het vat hoger zetten zonder huisgenoten te waarschuwen
Water van zeventig graden geeft binnen een seconde een ernstige brandwond, en juist kinderen en ouderen trekken hun hand niet op tijd terug. Zeg het tegen iedereen in huis, hang zo nodig een briefje bij de kraan en zet de temperatuur na de behandeling meteen terug.
Een filter plaatsen en de oorzaak laten zitten
Een eindstandig filter beschermt één tappunt en heeft een standtijd van hooguit een paar maanden. De rest van je installatie blijft besmet, en zodra het filter vol of verlopen is, ben je terug bij af. Gebruik zo'n filter als tijdelijke maatregel naast de aanpak van de oorzaak.
Veelgestelde vragen
Wat is legionella precies?
Legionella is een bacterie die van nature in zoet water leeft en die zich vermeerdert in stilstaand, lauw water tussen ongeveer twintig en vijftig graden. Je wordt er ziek van door fijne waterdruppeltjes in te ademen, bijvoorbeeld onder de douche. De ernstige vorm heet veteranenziekte of legionellose en is een longontsteking; de milde vorm heet Pontiac-koorts en gaat vanzelf over.
Hoe voorkom je legionella in huis?
Met drie dingen. Houd warm water dat je opslaat op minstens zestig graden, houd koud water onder de vijfentwintig graden door leidingen te isoleren en uit de buurt van warmtebronnen te houden, en voorkom stilstand door elk tappunt regelmatig te gebruiken of door te spoelen. Ruim daarnaast dode leidingdelen op en ontkalk je douchekop een paar keer per jaar.
Wanneer zit er legionella in water?
De bacterie zit in kleine aantallen in vrijwel al het zoete water, ook in kraanwater, zonder dat dat gevaarlijk is. Een probleem ontstaat pas als water dagen tot weken stilstaat op een temperatuur tussen de vijfentwintig en vijfenveertig graden, want dan kan de bacterie zich vermenigvuldigen tot aantallen die ziekte veroorzaken. Stilstand plus lauwte is de combinatie waar het om draait.
Hoe warm moet water zijn om legionella te voorkomen?
Water dat je opslaat in een boiler of voorraadvat moet minstens zestig graden zijn. Bij die temperatuur sterft de bacterie binnen enkele minuten af. Aan het tappunt mag het koeler zijn: een thermostatische mengkraan die op achtendertig tot drieënveertig graden staat, houdt de douche veilig terwijl het vat op zestig blijft. Koud tapwater hoort onder de vijfentwintig graden te blijven.
Welke temperatuur is nodig voor legionellabestrijding?
Temperatuur en tijd werken samen. Bij zestig graden spoel je elk tappunt twintig minuten door, bij vijfenzestig graden tien minuten en bij zeventig graden vijf minuten. Meet altijd aan het tappunt zelf en niet op de boiler, want onderweg verlies je warmte. Alle tappunten moeten aan de beurt komen, anders besmet een vergeten leidingtak de rest opnieuw.
Wat te doen bij legionella in de waterleiding?
Gebruik geen douche, sproeier of bubbelbad meer, zet het warmwatertoestel tijdelijk op zeventig graden en waarschuw je huisgenoten voor het brandgevaar. Haal daarna douchekop en slang eraf, spoel elk tappunt op temperatuur door en zoek uit waar het lauwe water vandaan kwam. Laat twee tot vier weken later een nieuw watermonster nemen om te controleren of de behandeling standhoudt.
Helpt een legionellafilter tegen de bacterie?
Een eindstandig filter met een poriegrootte van 0,2 micrometer houdt de bacterie tegen bij dat ene tappunt, en dat werkt. Het is wel een tijdelijke maatregel: de standtijd ligt meestal tussen de dertig en tweeënnegentig dagen en een filter kost in 2026 grofweg dertig tot tachtig euro. Ze worden vooral gebruikt in de zorg en tijdens een sanering, of thuis voor iemand met een lage weerstand.
Kun je legionella krijgen van een tuinslang of een regenton?
Van een tuinslang kan het, want water in een opgerolde slang in de zon wordt makkelijk dertig tot veertig graden en een sproeikop maakt precies de nevel die je niet wilt inademen. Laat de eerste liters daarom zonder sproeikop weglopen. Uit een regenton gieten is vrijwel risicoloos; er een druknevelaar of hogedrukreiniger op aansluiten verandert dat wel.
Is het erg om water met legionella te drinken?
Voor gezonde mensen niet. De bacterie moet in de longen terechtkomen om ziekte te veroorzaken, en dat gebeurt via ingeademde nevel, niet via de maag. Bij mensen die zich verslikken kan besmet water alsnog in de longen komen, wat de reden is dat zorginstellingen zo streng zijn. Van mens op mens is legionella niet overdraagbaar.
Hoe lang duurt het voordat je klachten krijgt?
De incubatietijd is twee tot negentien dagen, met vijf tot zes dagen als meest voorkomende termijn. Klachten beginnen vaak met hoofdpijn, spierpijn en snel oplopende koorts, gevolgd door hoesten en benauwdheid. Bel bij zulke klachten na een douche in een vakantiehuis of na een bubbelbad de huisarts en meld je vermoeden, want er bestaat een sneltest op urine.
Geldt de legionellawetgeving ook voor mijn koopwoning?
Nee. Het Drinkwaterbesluit legt verplichtingen op aan prioritaire instellingen zoals ziekenhuizen, hotels, campings, zwembaden en zorginstellingen, die een risicoanalyse, een beheersplan en periodieke monsters moeten hebben. Een gewone woning valt daarbuiten en kent geen meet- of meldplicht. Verhuur je een groepsaccommodatie of een grotere bed and breakfast, dan kan de logiesfunctie je wel onder de regeling brengen.
Kan ik zelf op legionella testen?
Je kunt zelf een monster nemen, maar het onderzoek doet een geaccrediteerd laboratorium. Zij sturen een steriele fles met een voorschrift voor hoe en waar je tapt, en de kweek duurt tien tot veertien dagen. Reken in 2026 op zestig tot honderdtwintig euro per monster. De teststrips uit de bouwmarkt meten algemene bacteriegroei en zeggen niets over legionella.
Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt
Voor een gewone woning is legionellapreventie zelfwerk: de temperatuur van je vat, het doorspoelen na leegstand en het weghalen van dode leidingen kun je zonder hulp regelen. Een installateur haal je erbij als je de oorzaak niet vindt, als een besmetting na een thermische desinfectie terugkomt, of als een koudwaterleiding structureel te warm wordt en verlegd of geïsoleerd moet worden. Reken in 2026 op zestig tot negentig euro per uur plus dertig tot vijftig euro voorrijkosten. Verhuur je een groepsaccommodatie of val je om een andere reden onder de prioritaire instellingen, dan heb je een risicoanalyse en een beheersplan nodig van een adviseur die daarvoor gecertificeerd is volgens BRL 6010; zo'n legionella-advies kost voor een klein leidingnet doorgaans enkele honderden tot ruim duizend euro, afhankelijk van het aantal tappunten. Voor gezondheidsklachten is de huisarts het adres en niet de installateur, en bij een vastgestelde besmetting neemt de GGD het brononderzoek over. Hoe je waterleiding, boiler en afvoer in je huis samenhangen, staat bij riool, waterleiding en boiler.