Partner overleden: wat er met je huis, hypotheek en belasting gebeurt

Wat er met het huis gebeurt als je partner overlijdt

Wie samen een koopwoning bezit, houdt bij het overlijden van de ander zijn eigen deel gewoon. Alleen het deel dat van je partner was valt in de nalatenschap, en dat gaat naar de erfgenamen. Wie die erfgenamen zijn hangt af van je burgerlijke staat en van een testament, en daar zit het grootste verschil tussen getrouwde en samenwonende stellen. Het bredere overzicht van wat er met een koopwoning gebeurt na een overlijden zet die routes naast elkaar.

Ben je getrouwd in gemeenschap van goederen, dan is het huis van jullie samen en bestaat de nalatenschap uit de helft van het gezamenlijke vermogen. Bij huwelijkse voorwaarden of een geregistreerd partnerschap met voorwaarden bepaalt de akte wat van wie is. De notaris rekent dat eerst uit, want zonder die verdeling weet niemand hoe groot de nalatenschap eigenlijk is.

Het huis hoeft niet meteen verkocht te worden en er verandert juridisch niets aan je recht om er te blijven. In de praktijk gaat de eerste maand op aan de uitvaart en aan de instanties die je moet bereiken; wat er in de eerste weken op je afkomt als je partner overlijdt staat apart beschreven. De fiscale en hypothecaire kant kan daarna, met meer rust dan de aangiftetermijnen doen vermoeden.

Wie eigenaar wordt: wettelijke verdeling, testament en samenwonen

Getrouwde stellen en geregistreerde partners vallen zonder testament onder de wettelijke verdeling. Je krijgt als langstlevende alle bezittingen en alle schulden van de nalatenschap, dus ook het huis en de hypotheek. De kinderen erven wel, maar krijgen alleen een vordering in geld op jou. Die vordering is pas opeisbaar als jij ook overlijdt, of als je failliet gaat of in de schuldsanering komt.

Daarom wordt een getrouwde langstlevende zelden gedwongen te verkopen: de kinderen kunnen hun kindsdeel niet opvragen. Je kunt in de woning blijven wonen en de vordering laten staan, eventueel tegen een rente die in het testament is vastgelegd.

Samenwoners hebben die bescherming niet. Zonder testament ben je geen erfgenaam van je partner, ook niet na twintig jaar samen. De helft van het huis gaat dan naar de kinderen van je partner, en zijn die er niet, naar de ouders, broers en zussen. Zij worden mede-eigenaar van het dak boven je hoofd en kunnen op verkoop aandringen. Een testament repareert het erfgenaamschap, een notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgverplichting repareert de fiscale kant. Je hebt ze allebei nodig.

Situatie	Wie krijgt het deel van je partner	Wat de kinderen krijgen
Getrouwd of geregistreerd partner, geen testament	Jij, via de wettelijke verdeling	Een vordering op jou, opeisbaar bij jouw overlijden
Getrouwd met een langstlevendetestament	Jij, volgens de regeling in het testament	Meestal ook een vordering, soms met rente
Samenwonend met testament	Jij, als benoemd erfgenaam	Alleen wat het testament ze toekent
Samenwonend zonder testament	De familie van je partner: eerst de kinderen, anders ouders, broers en zussen	Hun wettelijk erfdeel, direct opeisbaar
Alleen je partner was eigenaar van het huis	De erfgenamen van je partner	Afhankelijk van testament en verdeling

Erfbelasting over wat je van je partner erft

Erfbelasting betaal je over wat je erft, niet over wat er in huis staat. Voor partners is de vrijstelling zo hoog dat de aanslag bijna altijd op nul uitkomt: in 2026 erf je 828.035 euro belastingvrij van je echtgenoot, geregistreerd partner of samenwonende partner die aan de voorwaarden voldoet. Kom je daarboven, dan geldt 10 procent over de eerste 158.669 euro en 20 procent over alles daarna (2026).

Wie voor de erfbelasting partner is, staat in de wet. Getrouwd of geregistreerd partner is genoeg. Samenwonen telt mee als je een notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgverplichting hebt en minstens zes maanden op hetzelfde adres staat ingeschreven, of als je zonder zo'n contract vijf jaar of langer op hetzelfde adres woont. Voldoe je aan geen van beide, dan val je in de hoogste tariefgroep: 2.769 euro vrijstelling in 2026 en daarna 30 procent.

De kinderen betalen wel. Hun vrijstelling is 26.230 euro in 2026, daarboven geldt 10 procent tot 158.669 euro. In de wettelijke verdeling krijgen zij hun geld niet maar de aanslag wel. De langstlevende schiet die belasting voor en de vordering van het kind daalt met datzelfde bedrag.

Wie erft	Vrijstelling 2026	Tarief tot € 158.669	Tarief daarboven
Partner: getrouwd, geregistreerd of samenwonend volgens de voorwaarden	€ 828.035	10%	20%
Kind of stiefkind	€ 26.230	10%	20%
Kleinkind	€ 26.230	18%	36%
Ouder	€ 62.110	30%	40%
Samenwonende partner zonder contract en korter dan vijf jaar samen, broer, zus of ander	€ 2.769	30%	40%

Gecontroleerd op augustus 2026

Het nabestaandenpensioen verlaagt je vrijstelling

De partnervrijstelling is niet in alle gevallen het volle bedrag. Krijg je een nabestaandenpensioen, dan wordt de helft van de waarde daarvan van je vrijstelling afgetrokken. Dat heet pensioenimputatie en het gebeurt automatisch, ook al erf je dat pensioen niet in de gewone zin van het woord.

De rekensom loopt in drie stappen. De Belastingdienst vermenigvuldigt het jaarbedrag van je uitkering met een leeftijdsfactor die daalt naarmate je ouder bent, trekt daar 30 procent af voor de inkomstenbelasting die je er nog over gaat betalen, en halveert de uitkomst. Bij 12.000 euro nabestaandenpensioen per jaar op je vierenzestigste komt dat uit op een imputatie van 42.000 euro, waardoor je vrijstelling in 2026 op 786.035 euro uitkomt.

Hoe hoog je pensioen ook is, er blijft altijd een minimum staan: 213.915 euro in 2026. Voor de meeste nabestaanden verandert de imputatie dus niets aan de aanslag, omdat het erfdeel ruim onder de resterende vrijstelling blijft. Ze gaat pas meetellen bij een groot vermogen of bij een hoog nabestaandenpensioen naast een dure woning zonder hypotheek.

De woning waarderen: welke WOZ-waarde je gebruikt

Voor de erfbelasting waardeer je de woning niet op de vraagprijs en niet op een taxatie, maar op de WOZ-waarde: het bedrag dat de gemeente elk jaar vaststelt. Je mag kiezen tussen de WOZ-waarde van het jaar waarin je partner overleed en die van het jaar daarna, en je neemt de laagste van de twee. In een dalende markt scheelt die keuze direct in de aanslag.

De hypotheekschuld gaat er daarna vanaf. Erf je de helft van een huis met een WOZ-waarde van 400.000 euro en 150.000 euro hypotheek, dan is je verkrijging 200.000 euro min 75.000 euro, dus 125.000 euro. Bij erfpacht verlaag je de WOZ-waarde met zeventien keer de jaarlijkse canon. Is de woning vlak voor het overlijden ingrijpend verbouwd, dan gebruik je de werkelijke waarde, want de gemeente heeft die verbouwing nog niet in de WOZ-waarde verwerkt.

Een te hoge WOZ-beschikking werkt door in de erfbelasting. Als erfgenaam kun je zelf een beschikking op je naam vragen bij de gemeente en daar binnen zes weken bezwaar tegen maken. Laat je die termijn verlopen, dan staat de waarde vast en reken je de aangifte met dat bedrag door, ook als je hem te hoog vindt.

De hypotheek: doorlopen, aflossen of op één naam

De hypotheek verdwijnt niet met het overlijden. Was je hoofdelijk medeschuldenaar, dan blijf je aansprakelijk voor de hele lening en loopt hij ongewijzigd door. De geldverstrekker hoeft je dan niet opnieuw te toetsen, want aan de lening zelf verandert niets. Pas als je hem wilt wijzigen, verhogen of oversluiten, kijkt de geldverstrekker naar je inkomen alleen.

Veel stellen hebben een overlijdensrisicoverzekering aan de hypotheek gekoppeld. Die keert een vast bedrag uit dat je meestal verplicht gebruikt om af te lossen. Meld het overlijden zelf bij de verzekeraar, want die krijgt geen automatisch bericht en een polis die niemand claimt blijft liggen. Bij een hypotheek met Nationale Hypotheek Garantie blijft de garantie gelden zolang de lening niet verandert.

Of je de woonlasten in je eentje kunt dragen is een andere vraag dan of je mag blijven. Zet je eigen inkomen, het nabestaandenpensioen en een eventuele Anw-uitkering naast de volledige woonlast. De Anw is maximaal 70 procent van het netto minimumloon, en je krijgt hem alleen als je een kind onder de achttien verzorgt of voor minstens 45 procent arbeidsongeschikt bent; de bedragen wijzigen elk half jaar en staan bij de SVB. Wat er dan overblijft bepaalt of blijven wonen op één inkomen haalbaar is of dat verkopen op termijn de rustigere keuze wordt.

Belastingaangifte in het jaar van overlijden

Over het jaar van overlijden komen er twee aangiften inkomstenbelasting: een voor je partner tot de overlijdensdatum, op het F-formulier, en een voor jezelf. Samen met de vertegenwoordiger van de erfgenamen mag je kiezen om het hele jaar fiscaal partner te blijven. Dat pakt meestal gunstig uit, omdat je inkomsten en aftrekposten dan vrij mag verdelen over jullie beide aangiften, ook over de maanden na het overlijden.

Voor de eigen woning betekent het dat je het eigenwoningforfait en de hypotheekrente kunt toedelen aan degene met het hoogste tarief. De hypotheekrenteaftrek zelf loopt door: neem je het deel van de eigenwoningschuld van je partner over, dan gelden daarvoor dezelfde regels en dezelfde resterende aftrektermijn als bij je partner. De teller begint dus niet opnieuw op dertig jaar.

Is de nalatenschap nog niet verdeeld terwijl je wel in de woning woont, dan mag je de rente toch aftrekken zolang de verdeling binnen twee jaar na het overlijden rond is. Wie langer wacht, verliest de aftrek over de periode daarna. Hoe de rest van de fiscale kant van een overlijden rond de woning in elkaar zit, staat op de overzichtspagina.

Aangifte erfbelasting: de termijn is verruimd naar twintig maanden

De termijn voor de aangifte erfbelasting is veranderd. Bij een overlijden tot en met 31 december 2025 moest de aangifte binnen acht maanden na de overlijdensdatum binnen zijn. Voor een overlijden vanaf 1 januari 2026 is die termijn twintig maanden. De datum die voor jou geldt staat in de aangiftebrief die de Belastingdienst stuurt.

Belastingrente loopt vanaf het einde van die termijn. Wie te laat is, of een aanslag krijgt die afwijkt van de ingediende aangifte, betaalt rente over het hele bedrag vanaf dat moment. Je voorkomt dat door op tijd aangifte te doen, of door een voorlopige aanslag te vragen en die te betalen. Valt de definitieve aanslag daarna hoger uit, dan betaal je alleen rente over het verschil.

Komt de aangifte er helemaal niet, dan schat de Belastingdienst de nalatenschap zelf en legt een ambtshalve aanslag op, met een verzuimboete erbij. Krijg je geen aangiftebrief terwijl er wel erfbelasting verschuldigd is, dan moet je de aangifte zelf aanvragen. Dat je onder de partnervrijstelling blijft en dus niets hoeft te betalen, ontslaat je niet van de aangifteplicht zodra de Belastingdienst erom vraagt.

Situatie	Termijn	Vanaf wanneer belastingrente
Overlijden tot en met 31 december 2025	8 maanden na de overlijdensdatum	8 maanden na het overlijden
Overlijden vanaf 1 januari 2026	20 maanden na de overlijdensdatum	20 maanden na het overlijden
Uitstel aangevraagd en gekregen	De datum uit de uitstelbeschikking	Ongewijzigd: uitstel stopt de rente niet
Voorlopige aanslag gevraagd en betaald	Aangifte volgt later	Alleen over het bedrag boven de voorlopige aanslag

Gecontroleerd op augustus 2026

Wat de afwikkeling van het huis kost

De grootste kostenpost na het overlijden van een partner is meestal niet de belasting maar de notaris. Voor de bank, de geldverstrekker en het Kadaster heb je een verklaring van erfrecht nodig: een notariële akte waarin staat wie de erfgenamen zijn en wie namens hen mag handelen. Notaristarieven zijn vrij, en de prijzen lopen in 2026 uiteen van ongeveer 400 euro bij een online aanbieder tot 1.250 euro bij een kantoor met een ingewikkelde nalatenschap.

Het Kadaster rekent in 2026 103,50 euro per inschrijving als de tenaamstelling van de woning verandert. Bij de wettelijke verdeling word je van rechtswege eigenaar en volstaat het inschrijven van de verklaring van erfrecht; een aparte leveringsakte is dan niet nodig. Die inschrijving is geen formaliteit, want zonder correcte tenaamstelling loop je later vast bij een verkoop of een oversluiting.

Overdrachtsbelasting betaal je niet. Wat je krachtens erfrecht verkrijgt is vrijgesteld, en die vrijstelling geldt ook als de erfgenamen samen afspreken dat de woning volledig op naam van één van hen komt. Hetzelfde geldt bij het verdelen van een huwelijksgemeenschap. Koop je pas later, nadat de nalatenschap al verdeeld was, alsnog het aandeel van een ander, dan is dat een gewone verkrijging en betaal je 2 procent overdrachtsbelasting (2026).

Post	Bedrag	Wanneer je hem nodig hebt
Verklaring van erfrecht bij de notaris	€ 400 tot € 1.250	Voor de bank, de geldverstrekker en het Kadaster
Inschrijving bij het Kadaster	€ 103,50 per inschrijving	Als de tenaamstelling van de woning verandert
Overdrachtsbelasting bij verkrijging uit de erfenis	€ 0	Altijd vrijgesteld
Taxatie in plaats van de WOZ-waarde	ongeveer € 500	Alleen na een ingrijpende verbouwing vlak voor het overlijden
Aangifte erfbelasting door een adviseur	€ 500 tot € 1.500	Bij een nalatenschap met een bedrijf, vruchtgebruik of stiefkinderen

Gecontroleerd op augustus 2026, Kadastertarief wettelijk vastgesteld, notaris- en adviestarieven zijn marktprijzen

Van overlijden tot afgeronde aangifte

De volgorde waarin je dit aanpakt scheelt meer gedoe dan de snelheid waarmee je het doet.

1. Laat de aangifte van overlijden bij de gemeente doen

   De uitvaartondernemer regelt dit meestal binnen een dag en je krijgt de akte van overlijden. Begraven of cremeren mag niet eerder dan 36 uur en uiterlijk op de zesde werkdag na het overlijden. Vraag meteen vijf tot tien afschriften van de akte aan, want vrijwel elke instantie wil er een. Welke instanties dat zijn en in welke volgorde je ze benadert, staat bij de eerste weken na het overlijden van je partner.

2. Vraag de verklaring van erfrecht aan bij een notaris

   Doe dit in de eerste of tweede week. De notaris controleert het Centraal Testamentenregister, stelt vast wie de erfgenamen zijn en legt vast wie namens hen mag handelen. Reken op twee tot vier weken tussen aanvraag en akte. Zonder deze verklaring deblokkeert de bank de rekeningen niet en past het Kadaster de tenaamstelling niet aan.

3. Meld het overlijden bij de geldverstrekker en de verzekeraar

   De hypotheek loopt door, dus er is geen haast in de zin van betalingsproblemen, maar de administratie moet kloppen. Claim in dezelfde week de overlijdensrisicoverzekering; die keert nooit uit zonder melding. Vraag de geldverstrekker ook of er Nationale Hypotheek Garantie op de lening zit en of er polissen aan verpand zijn.

4. Vraag nabestaandenpensioen en eventueel Anw aan

   Het pensioenfonds van je partner keert het nabestaandenpensioen vaak automatisch uit zodra het overlijden via de gemeente is doorgegeven, maar niet elk fonds doet dat. De Anw vraag je zelf aan bij de SVB. Doe dat snel, want met terugwerkende kracht betaalt de SVB maar beperkt uit. Vraag het pensioenfonds tegelijk om het jaarbedrag op papier voor de aangifte erfbelasting.

5. Zet de tenaamstelling van de woning recht

   Bij de wettelijke verdeling ben je van rechtswege eigenaar, maar het Kadaster weet dat pas als de notaris de verklaring van erfrecht inschrijft. Regel dit binnen enkele maanden. Zit je in een nalatenschap met meer erfgenamen, dan leg je de verdeling van de woning vast in een akte van verdeling, en die is voor de overdrachtsbelasting vrijgesteld.

6. Doe aangifte inkomstenbelasting over het jaar van overlijden

   Vanaf 1 maart van het jaar na het overlijden kun je terecht. Je doet de aangifte voor je partner op formulier F en je eigen aangifte apart. Kies daarbij samen met de vertegenwoordiger van de erfgenamen voor het volledige jaar fiscaal partnerschap, zodat je het eigenwoningforfait en de hypotheekrente kunt verdelen zoals dat het gunstigst uitpakt.

7. Dien de aangifte erfbelasting in

   Bij een overlijden vanaf 1 januari 2026 heb je twintig maanden, bij eerdere overlijdens acht maanden. Verzamel eerst de WOZ-beschikkingen van beide jaren, de hypotheekstand op de overlijdensdatum en de opgave van het pensioenfonds. Is de nalatenschap nog niet uitgezocht en verwacht je een aanslag, vraag dan een voorlopige aanslag om belastingrente te beperken.

Wat je rond het huis geregeld wilt hebben

• Meerdere afschriften van de akte van overlijden opgevraagd bij de gemeente
• Verklaring van erfrecht aangevraagd bij de notaris en ontvangen
• Overlijdensrisicoverzekering gemeld bij de verzekeraar en de uitkering afgehandeld
• Geldverstrekker geïnformeerd en bevestigd gekregen dat de hypotheek ongewijzigd doorloopt
• WOZ-waarden van het jaar van overlijden en het jaar daarna opgevraagd en vergeleken
• Nabestaandenpensioen bij het pensioenfonds aangevraagd en het jaarbedrag op papier ontvangen
• Keuze voor het volledige jaar fiscaal partnerschap gemaakt in de aangifte inkomstenbelasting
• Aangifte erfbelasting ingediend vóór de datum uit de aangiftebrief

Doorgerekend: zo pakt het uit

Veelgemaakte fouten

Denken dat langdurig samenwonen hetzelfde is als getrouwd zijn

Zonder testament ben je geen erfgenaam van je partner en zonder notarieel samenlevingscontract ben je geen partner voor de erfbelasting. In het tweede rekenvoorbeeld kost dat 29.169 euro, terwijl het contract een paar honderd euro had gekost. Erger nog is de variant zonder testament: dan wordt de familie van je partner mede-eigenaar van de woning waarin je woont.

De overlijdensrisicoverzekering niet claimen

Verzekeraars krijgen geen automatisch bericht van een overlijden. Een polis die niemand meldt, keert niet uit. Dit gaat het vaakst mis bij verzekeringen die decennia geleden bij een hypotheek zijn meegesloten en waarvan de premie in een verzamelpost verdwijnt. Bij een uitkering van 150.000 euro scheelt dat in het derde rekenvoorbeeld 500 euro maandlast, elke maand opnieuw.

De verkeerde WOZ-waarde in de aangifte zetten

Je mag kiezen tussen de WOZ-waarde van het jaar van overlijden en die van het jaar daarna, en veel mensen vullen zonder nadenken het eerste getal in dat ze vinden. Bij een verschil van 20.000 euro op de woningwaarde scheelt de juiste keuze een kind dat boven zijn vrijstelling uitkomt al gauw enkele honderden euro's, en bij meer erfgenamen loopt dat op.

Wachten met de aangifte erfbelasting tot de aanslag vanzelf komt

Belastingrente loopt vanaf het einde van de aangiftetermijn over het hele verschuldigde bedrag, en uitstel stopt die rente niet. Wie verwacht dat er iets te betalen valt maar de nalatenschap nog niet rond heeft, vraagt een voorlopige aanslag en betaalt die. Rente betaal je dan alleen nog over het bedrag dat later hoger blijkt.

De keuze voor het volledige jaar fiscaal partnerschap laten liggen

Maak je die keuze niet in de aangifte over het jaar van overlijden, dan mag je het eigenwoningforfait, de hypotheekrente en andere aftrekposten niet meer vrij verdelen. Bij een groot verschil in belastingtarief tussen jou en je partner kost dat honderden euro's aan misgelopen aftrek, terwijl het aanvinken van de keuze niets kost.

De nalatenschap langer dan twee jaar onverdeeld laten

Woon je in de woning terwijl de nalatenschap nog niet is verdeeld, dan blijft de hypotheekrenteaftrek alleen overeind als de verdeling binnen twee jaar na het overlijden rond is. Duurt het langer, dan verlies je de aftrek over de periode daarna. Bij 8.000 euro rente per jaar en een tarief van 37,56 procent (2026) is dat ongeveer 3.000 euro per jaar.

Geen aangifte doen omdat de partnervrijstelling toch alles dekt

De aangifteplicht hangt niet af van de uitkomst. Stuurt de Belastingdienst een aangiftebrief, dan moet er een aangifte komen, ook als er nul euro te betalen valt. Blijft die uit, dan volgt een ambtshalve aanslag op basis van een schatting, met een verzuimboete erbij, en die moet je vervolgens met bezwaar zien terug te draaien.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

Bij een overzichtelijke situatie, getrouwd in gemeenschap van goederen met een woning, een hypotheek en kinderen, kun je de aangifte erfbelasting prima zelf doen. Het formulier van de Belastingdienst leidt je door de vragen en de partnervrijstelling maakt de uitkomst voor jou meestal nul. De notaris heb je hoe dan ook nodig voor de verklaring van erfrecht, en dat is bij een gewone nalatenschap een kwestie van één gesprek en 400 tot 1.250 euro (2026).

Naar een gespecialiseerde notaris of estateplanner ga je bij een testament met vruchtgebruik of een tweetrapsmaking, bij een eigen bedrijf of aanmerkelijk belang in de nalatenschap, bij stiefkinderen of een eerder huwelijk, en zodra de nalatenschap boven de partnervrijstelling uitkomt. Reken op een uurtarief van 200 tot 350 euro (2026, marktprijzen). Vermoed je dat de nalatenschap negatief is, ga dan naar de notaris vóórdat je iets regelt: beneficiair aanvaarden kan alleen zolang je je niet als zuiver aanvaardend erfgenaam hebt gedragen, en het leeghalen van een woning telt al mee.

Voor de vraag of de woonlasten op één inkomen te dragen zijn, is een hypotheekadviseur de aangewezen plek. Die rekent je pensioen, nabestaandenpensioen en de bestaande lening door; een volledig hypotheekadvies kost gemiddeld 2.500 euro (2026), voor alleen een doorrekening rekenen de meeste kantoren een uurtarief. De overzichtspagina over overlijden en je huis zet de vervolgstappen op een rij, en de rest van wat er rond een woning te regelen valt staat gebundeld bij wonen, buren en leven.