Als partner overlijdt: wat er met je huis, je hypotheek en de erfbelasting gebeurt

Wie eigenaar wordt van het huis

Als je partner overlijdt, verandert de eigendom van de woning niet vanzelf. Drie dingen bepalen wat er gebeurt: jullie relatievorm, of er een testament is en op wiens naam het huis staat. Die volgorde is ook de volgorde waarin je het uitzoekt, en de rest van wat een overlijden met je woning doet volgt daaruit.

Was je getrouwd in gemeenschap van goederen, dan was je al eigenaar van de helft. Alleen de andere helft valt in de nalatenschap. Zonder testament geldt dan de wettelijke verdeling: jij krijgt als langstlevende alle bezittingen en alle schulden, en de kinderen krijgen een geldvordering ter grootte van hun erfdeel. Die vordering is pas opeisbaar als jij ook overlijdt, of als je failliet gaat of in de schuldsanering komt. Je kunt dus in het huis blijven wonen zonder je kinderen uit te kopen.

Trouwde je na 1 januari 2018 of heb je huwelijkse voorwaarden, dan kan het huis privébezit van een van jullie zijn geweest. Stond het huis volledig op naam van je partner, dan valt de hele woning in de nalatenschap. De huwelijksakte of de leveringsakte geeft uitsluitsel; beide liggen bij de notaris die ze passeerde.

Woonden jullie ongehuwd samen, dan erf je zonder testament niets van elkaar. Dat is de scherpste breuklijn in dit hele onderwerp en hij verrast veel mensen. Hoe je de eerste weken indeelt en welke papieren je nodig hebt, staat in de gids over de praktische afhandeling nadat je partner is overleden.

De hypotheek loopt door, de overlijdensrisicoverzekering niet vanzelf

Een hypotheekschuld verdwijnt niet door een overlijden. Stonden jullie allebei op de akte, dan was je al hoofdelijk aansprakelijk voor de hele lening en blijf je dat. De geldverstrekker toetst je inkomen niet opnieuw zolang de lening ongewijzigd doorloopt: dezelfde rente, dezelfde looptijd, hetzelfde bedrag. Pas als je wilt oversluiten, verhogen of de looptijd wilt aanpassen, komt er een nieuwe inkomenstoets op alleen jouw inkomen.

Veel huishoudens hebben een overlijdensrisicoverzekering die aan de hypotheek hangt. Die keert niet uit omdat de verzekeraar het overlijden ergens leest, maar omdat jij of de notaris het meldt. Is de polis verpand aan de geldverstrekker, dan gaat de uitkering rechtstreeks naar de lening en moet je hem gebruiken om af te lossen. Is hij niet verpand, dan mag je zelf kiezen: aflossen of het geld apart houden als buffer voor de maandlasten.

De uitkering valt in principe in de nalatenschap, maar met de partnervrijstelling van 828.035 euro in 2026 leidt dat bij gehuwden zelden tot erfbelasting. Bij samenwoners ligt dat anders: wie de polis kruislings sluit, waarbij je verzekert op het leven van de ander en zelf de premie betaalt, houdt de uitkering buiten de nalatenschap. Dat moet vóór het overlijden geregeld zijn, achteraf kan het niet meer.

Heeft je hypotheek Nationale Hypotheek Garantie, dan bestaat er een woonlastenfaciliteit voor ingrijpende gebeurtenissen, waaronder het overlijden van een partner. Daarmee kan de geldverstrekker je tijdelijk lucht geven in de maandlasten terwijl je uitzoekt of je in het huis kunt blijven wonen. De geldverstrekker vraagt die faciliteit aan, dus daar begint het gesprek.

Situatie	Wat er met de hypotheek gebeurt
Overlijdensrisicoverzekering verpand aan de geldverstrekker	De uitkering gaat rechtstreeks naar de lening en lost verplicht af
Verzekering wel afgesloten, niet verpand	Je kiest zelf: aflossen of aanhouden als buffer voor de maandlasten
Geen verzekering, jullie waren beiden schuldenaar	De volledige lening loopt door op jouw naam, zonder nieuwe inkomenstoets
Lening stond alleen op naam van je partner	De schuld gaat over op de erfgenamen; overname vraagt wel akkoord van de geldverstrekker
Je wilt oversluiten, verhogen of de looptijd wijzigen	Nieuwe toets op alleen jouw inkomen, ook bij dezelfde geldverstrekker

Gecontroleerd op augustus 2026

Erfbelasting over het huis: vrijstelling en tarieven in 2026

Erfbelasting betaal je over wat je erft boven je vrijstelling. Voor een partner is die vrijstelling in 2026 828.035 euro, en daar komt de meeste woningerfenis niet overheen. Voor kinderen is de vrijstelling 26.230 euro per kind in 2026, en boven dat bedrag geldt 10 procent tot 158.669 euro en 20 procent over het meerdere. Partners en kinderen vallen in dezelfde tariefgroep.

De partnervrijstelling is niet in alle gevallen het volle bedrag. Krijg je een nabestaandenpensioen, dan wordt de helft van de waarde daarvan van je vrijstelling afgetrokken. Die vermindering, imputatie genoemd, kan de vrijstelling flink verlagen, al zakt hij nooit onder het wettelijke minimum. Bij een gemiddelde woning blijft er dan nog ruim genoeg vrijstelling over.

De woning waardeer je op de WOZ-waarde, niet op wat een makelaar ervan vindt. Je mag kiezen tussen de WOZ-waarde van het jaar van overlijden en die van het jaar erna, en de laagste van de twee is de gunstigste. De hypotheekschuld die op de woning rust trek je eraf, net als de kosten van de uitvaart voor zover die niet door een verzekering zijn gedekt.

Over een woning die je uit een nalatenschap krijgt betaal je geen overdrachtsbelasting. Ook de verdeling van de nalatenschap zelf is daarvan vrijgesteld, dus als jij bij die verdeling het hele huis toebedeeld krijgt, kost dat geen 2 procent. Koop je later alsnog een aandeel van een mede-erfgenaam, dan kan dat anders liggen en is een vraag aan de notaris op zijn plaats.

Erfgenaam	Vrijstelling 2026	Tarief tot € 158.669	Tarief daarboven
Partner (gehuwd, geregistreerd of gelijkgesteld)	€ 828.035	10%	20%
Kind of stiefkind	€ 26.230	10%	20%
Kleinkind	€ 26.230	18%	36%
Ouder	€ 62.110	30%	40%
Overige erfgenamen	€ 2.769	30%	40%

Gecontroleerd op tarieven en vrijstellingen 2026, Belastingdienst

De aangifte erfbelasting en de termijn van twintig maanden

Voor overlijdens vanaf 1 januari 2026 heb je twintig maanden de tijd om aangifte erfbelasting te doen. Tot en met 2025 was dat acht maanden. De verruiming is er omdat een nalatenschap zelden binnen acht maanden compleet in beeld is, zeker wanneer er een woning in zit die nog gewaardeerd of verkocht moet worden.

Belastingrente gaat pas lopen als de aangifte na die termijn binnenkomt. Het percentage is 5 procent vanaf 1 januari 2026 en het loopt over het hele bedrag van de aanslag, ook als de vertraging niet aan jou lag. Zie je aankomen dat je het niet redt, dan kun je een voorlopige aanslag aanvragen en alvast betalen: over het betaalde deel loopt geen rente meer.

De aangifte doe je voor de hele nalatenschap, meestal in één formulier voor alle erfgenamen samen. Bij de wettelijke verdeling krijgen de kinderen wel een eigen aanslag, ook al kunnen ze hun erfdeel nog niet opeisen. Die aanslagen worden in de praktijk uit de nalatenschap betaald en gaan af van de vordering die de kinderen op de langstlevende hebben.

Krijg je een aanslag terwijl het geld in de stenen zit, dan is dat het klassieke knelpunt van een geërfd huis. Verkoop je de woning niet, dan moet de belasting uit spaargeld of uit een verhoging van de hypotheek komen. Reken die post daarom vroeg mee, ruim voordat de termijn afloopt.

Datum van overlijden	Aangifte binnen	Belastingrente vanaf
2025 of eerder	8 maanden na het overlijden	na 8 maanden, 5% in 2026
2026 of later	20 maanden na het overlijden	na 20 maanden, 5% in 2026

Gecontroleerd op augustus 2026

Inkomstenbelasting in het jaar van overlijden

Naast de erfbelasting loopt er een tweede fiscale lijn: de inkomstenbelasting. Over het jaar van overlijden moet er aangifte worden gedaan voor je partner, over de periode tot de overlijdensdatum. De Belastingdienst stuurt daarvoor een apart formulier, en de erfgenamen zijn samen verantwoordelijk voor het insturen.

Het fiscaal partnerschap eindigt op de dag van overlijden, maar je mag ervoor kiezen om voor het hele jaar als fiscaal partner aangifte te doen. Dat is vaak gunstiger, omdat je dan aftrekposten en de grondslag in box 3 nog over twee aangiftes mag verdelen. Reken beide varianten door voordat je kiest, want de uitkomst hangt af van de inkomens en de aftrekposten.

Voor de woning zelf verandert er iets zodra jij enig eigenaar bent. Je geeft dan het volledige eigenwoningforfait aan in plaats van jouw aandeel, en je mag de volledige hypotheekrente aftrekken, zolang de schuld op jou rust en jij hem betaalt. Het aflossingsverleden en de resterende aftrektermijn van je partner gaan bij overlijden op jou over: je begint dus niet opnieuw met dertig jaar renteaftrek.

Had je een voorlopige teruggaaf op basis van twee inkomens, pas die dan aan. Blijft hij ongewijzigd staan, dan krijg je maandelijks te veel terug en volgt er later een naheffing, precies in het jaar waarin je die het minst kunt gebruiken. Wie het overzicht kwijt is, vindt in de rest van het dossier wonen, buren en leven de aanpalende onderwerpen terug.

Je inkomen daalt en je vaste lasten niet

De maandlast van het huis blijft gelijk terwijl het huishoudinkomen vaak fors daalt. Dat is rekenkundig de kern van het probleem, en het is verstandiger om er in de eerste maanden naar te kijken dan in het eerste jaar niets te veranderen en het daarna te merken.

Er zijn drie inkomensbronnen die het gat kunnen dempen. Het partnerpensioen uit de pensioenregeling van je partner is de belangrijkste; dat wordt door het pensioenfonds of de verzekeraar zelf gestart zodra het overlijden is gemeld. De Anw-uitkering van de Sociale Verzekeringsbank is smaller dan mensen denken: je komt er alleen voor in aanmerking met een kind onder de achttien of bij grotendeels arbeidsongeschiktheid, de uitkering is maximaal 70 procent van het netto minimumloon en je eigen inkomen uit werk wordt er deels van afgetrokken. Het derde is een eventuele uitkering uit een overlijdensrisicoverzekering.

Aan de lastenkant loont het om binnen een paar maanden de tenaamstelling van de opstalverzekering, de inboedelverzekering, het energiecontract en de gemeentelijke heffingen te laten aanpassen. Een opstalverzekering op naam van een overledene levert bij schade discussie op, en dat is precies het moment waarop je die niet wilt.

Kom je er met pensioen en uitkering niet, dan wordt de vraag of het huis houdbaar is. Reken dan eerst uit wat je netto overhoudt en zet daar de maandlast naast, voordat je een makelaar belt.

Blijven wonen, het huis op één naam zetten of verkopen

Na de eerste maanden komt de keuze tussen blijven, aanpassen en verkopen. Die keuze hoeft niet snel gemaakt te worden, en dat is maar goed ook: beslissingen over een woning gaan slecht samen met de eerste maanden van rouw. Wat wel snel moet, is weten of de maandlast op één inkomen te dragen is.

Blijven wonen is bij de wettelijke verdeling het eenvoudigst, omdat de kinderen hun erfdeel niet kunnen opeisen. De hypotheek loopt ongewijzigd door en er komt geen nieuwe toets. Zodra je iets aan de lening verandert, verandert dat: dan beoordeelt de geldverstrekker of het bedrag past bij jouw inkomen alleen. Wat je opties zijn als het krap wordt, staat in de gids over in het huis blijven wonen na het overlijden van je partner.

Het huis op één naam zetten is soms nodig, bijvoorbeeld als er mede-erfgenamen zijn die geen langstlevendebescherming hebben. Je koopt hun aandeel dan uit, meestal via een notariële akte van verdeling. Over die verdeling betaal je geen overdrachtsbelasting, maar de financiering ervan moet wel rond komen op één inkomen.

Verkopen is de derde route, en de enige die de woonlast in één keer wegneemt. Houd er rekening mee dat de overwaarde die vrijkomt meetelt voor toeslagen en voor box 3 in het jaar erna. De achtergrond bij alle drie de routes vind je in het overzicht over erven, overlijden en de eigen woning.

Situatie	Meest voor de hand liggende route
Wettelijke verdeling, maandlast past op je eigen inkomen	Blijven wonen, hypotheek ongewijzigd doorlaten lopen
Wettelijke verdeling, maandlast knelt tijdelijk	Woonlastenfaciliteit of rentemiddeling bespreken met de geldverstrekker
Mede-erfgenamen met een opeisbaar aandeel	Uitkopen via een akte van verdeling en herfinancieren, of verkopen
Samenwonend zonder testament	Binnen zes maanden een regeling treffen met de erfgenamen
Woonlast structureel te hoog voor één inkomen	Verkopen en de overwaarde inzetten voor een kleinere woning of huur

Samenwoners: zonder testament erf je niets

Voor ongehuwd samenwonenden regelt de wet niets. Het versterferfrecht kent alleen echtgenoten, geregistreerd partners en bloedverwanten, dus zonder testament gaat de nalatenschap van je partner naar diens kinderen, ouders, broers of zussen. Stond het huis op beide namen, dan wordt de erfgenaam jouw mede-eigenaar, met alle gevolgen van dien.

Twee documenten repareren dat, en ze doen niet hetzelfde. Een testament regelt wie erft. Een notarieel samenlevingscontract met een verblijvingsbeding zorgt ervoor dat de gezamenlijke bezittingen, waaronder het aandeel in de woning, bij overlijden automatisch naar de ander gaan. De combinatie van beide is de gebruikelijke oplossing voor samenwoners met een koophuis.

Voor de erfbelasting geldt een eigen partnerbegrip. Je krijgt de partnervrijstelling van 828.035 euro in 2026 als je een notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgverplichting hebt en je allebei op hetzelfde adres staat ingeschreven, en aan die voorwaarden minstens zes maanden vóór het overlijden voldeed. Zonder zo'n contract kan het ook, maar dan moet je allebei minimaal vijf jaar onafgebroken op hetzelfde adres ingeschreven staan. Voldoe je aan geen van beide, dan geldt de vrijstelling van 2.769 euro in 2026 en tarieven van 30 en 40 procent.

Hebben jullie kinderen, dan houden die hun legitieme portie, de helft van wat ze zonder testament zouden krijgen. In een notarieel samenlevingscontract kun je vastleggen dat ze die pas kunnen opeisen als jullie allebei zijn overleden. Wat er daarna praktisch bij komt kijken, staat in de gids over de afhandeling na het overlijden van een partner.

Wat je regelt in de eerste twintig maanden

De volgorde hieronder houdt de termijnen aan die de wet en de geldverstrekker stellen.

1. Vraag meerdere aktes van overlijden aan

   De gemeente geeft de akte af nadat het overlijden is aangegeven, meestal door de uitvaartondernemer binnen zes werkdagen. Vraag er direct een stuk of vijf afschriften bij: banken, verzekeraars en pensioenfondsen willen er allemaal een.

2. Laat een verklaring van erfrecht opmaken

   De notaris stelt vast wie de erfgenamen zijn en wie de nalatenschap mag beheren. Banken en geldverstrekkers vragen die verklaring voordat ze rekeningen op jouw naam zetten. Notaristarieven zijn vrij en lopen in de markt uiteen van enkele honderden euro's tot ruim daarboven; vraag vooraf een prijsopgave.

3. Meld het overlijden bij de geldverstrekker en de verzekeraar

   Doe dit binnen enkele weken. De geldverstrekker zet de administratie om en beoordeelt of een woonlastenfaciliteit nodig is. De overlijdensrisicoverzekering keert alleen uit na melding, dus zoek de polis op en kijk of hij verpand is.

4. Beslis over aanvaarden of beneficiair aanvaarden

   Weet je niet zeker of er schulden zijn, aanvaard dan beneficiair via de rechtbank; je bent dan niet met je eigen vermogen aansprakelijk. Bij de wettelijke verdeling kun je als langstlevende die verdeling binnen drie maanden na het overlijden ongedaan maken, daarna niet meer.

5. Zet de woning en de vaste lasten op jouw naam

   Regel de opstal- en inboedelverzekering, het energiecontract, de gemeentelijke heffingen en de WOZ-beschikking. Inschrijving van de verklaring van erfrecht bij het Kadaster is niet verplicht, maar wel praktisch bij een latere verkoop; het Kadaster rekent daarvoor een vast tarief van iets boven de honderd euro in 2026.

6. Doe aangifte erfbelasting en beperk de rente

   Bij een overlijden vanaf 2026 heb je twintig maanden. Verwacht je een aanslag en red je de termijn niet, vraag dan een voorlopige aanslag aan: over het betaalde deel loopt geen belastingrente van 5 procent meer.

7. Regel de aangifte inkomstenbelasting over het sterfjaar

   Er komt een aangifte voor je partner over de periode tot de overlijdensdatum. Kies daarbij of je voor het hele jaar fiscaal partner blijft, en pas je eigen voorlopige teruggaaf aan op de nieuwe situatie.

Loop dit na als je partner is overleden en jullie een koophuis hebben

• Weet je op wiens naam de woning en de hypotheek staan
• Is er een testament, en zo nee, geldt de wettelijke verdeling voor jullie
• Is er een overlijdensrisicoverzekering, en is die verpand aan de geldverstrekker
• Heb je het overlijden gemeld bij de geldverstrekker, de verzekeraar en het pensioenfonds
• Ken je de WOZ-waarde van het sterfjaar en van het jaar daarna
• Staat de datum waarop de aangifte erfbelasting binnen moet zijn in je agenda
• Staan de opstalverzekering en de vaste lasten op jouw naam
• Past de maandlast bij het inkomen dat je overhoudt

Doorgerekend: zo pakt het uit

Veelgemaakte fouten

Denken dat het huis automatisch van jou is

Bij ongehuwd samenwonen zonder testament erf je niets, ook niet na twintig jaar samen. De erfgenamen van je partner worden je mede-eigenaar en kunnen na zes maanden verdeling of verkoop verlangen.

De overlijdensrisicoverzekering niet melden

Verzekeraars keren niet uit op eigen initiatief. Wie de polis niet opzoekt en niet meldt, blijft de volle maandlast betalen terwijl er een uitkering klaarligt die de schuld had kunnen halveren.

De erfbelasting van de kinderen over het hoofd zien

Bij de wettelijke verdeling krijgen de kinderen een aanslag, terwijl het geld in de stenen zit. Wie daar geen ruimte voor heeft gereserveerd, moet spaargeld aanspreken of de hypotheek verhogen, precies op het verkeerde moment.

De WOZ-waarde van maar één jaar bekijken

Je mag kiezen tussen de WOZ-waarde van het sterfjaar en die van het jaar erna. Bij een dalende markt scheelt de lagere waarde duizenden euro's aan erfbelasting bij de kinderen.

Twintig maanden lezen als alle tijd van de wereld

De ruimere aangiftetermijn verschuift de belastingrente, maar hij haalt hem niet weg. Vanaf 2026 loopt er 5 procent rente zodra de termijn is verstreken, over het hele bedrag van de aanslag.

De hypotheek aanpassen zonder de gevolgen te kennen

Zolang de lening ongewijzigd doorloopt, toetst de geldverstrekker niets. Bij oversluiten, verhogen of verlengen komt er een toets op één inkomen en kan een deel van de bestaande renteaftrek in het geding komen.

De opstalverzekering op naam van de overledene laten staan

Bij schade levert een polis op een verkeerde naam vertraging en discussie op. De omzetting is een telefoontje en kost niets, maar hij blijft vaak maanden liggen.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

Een deel van dit werk doe je zelf: het overlijden melden, de tenaamstellingen omzetten en de aangifte erfbelasting invullen als de nalatenschap overzichtelijk is. Naar de notaris ga je voor de verklaring van erfrecht, voor een akte van verdeling als het huis op één naam moet, en voor de vraag of je beneficiair wilt aanvaarden; notaristarieven zijn vrij, dus vraag vooraf een prijsopgave. Een fiscalist of gespecialiseerde estateplanner verdient zichzelf terug bij een testament met vruchtgebruik, een tweetrapsmaking of een onderneming in de nalatenschap, en ook wanneer de imputatie van het nabestaandenpensioen de partnervrijstelling flink verlaagt. Voor de hypotheek is de hypotheekadviseur de aangewezen partij zodra je iets wilt wijzigen: een volledig hypotheekadvies kost in 2026 rond de 2.500 euro als marktgemiddelde, en dat is meestal minder dan de schade van een verkeerd getimede oversluiting. Twijfel je of het huis houdbaar is op één inkomen, begin dan bij je eigen geldverstrekker en lees ondertussen wat een overlijden betekent voor je woning.