Erfbelasting: vrijstellingen, tarieven en aangifte

Wat erfbelasting is en wie hem betaalt

Erfbelasting is de belasting over wat jij persoonlijk uit een nalatenschap krijgt. Niet de erfenis als geheel wordt belast, maar elke erfgenaam apart. Jouw aanslag hangt af van twee dingen: je relatie tot de overledene en de omvang van je erfdeel. Hoe deze heffing samenhangt met de schenkbelasting en met een testament, staat in het overzicht over schenken en erven.

De berekening kent twee stappen. Eerst gaat de vrijstelling van je verkrijging af; over dat deel betaal je niets. Wat overblijft valt in twee tariefschijven, met percentages die per tariefgroep verschillen. Andere variabelen zijn er niet, en daarom is de uitkomst goed vooraf te bepalen.

De heffing staat in de Successiewet 1956 en heet sinds 1 januari 2010 officieel erfbelasting. Daarvoor sprak iedereen van successierecht, en die term duikt nog steeds op in oude testamenten en in gesprekken bij de notaris. Wat er verder bij de afwikkeling komt kijken, van de verklaring van erfrecht tot het verdelen van de spullen, staat bij de belasting over een erfenis.

De aanslag komt op naam van de erfgenaam, niet van de nalatenschap. Regelt een executeur of een notaris de aangifte voor iedereen tegelijk, dan blijft elke erfgenaam toch zelf verantwoordelijk voor zijn eigen bedrag en zijn eigen betaaltermijn.

De vrijstellingen van 2026 en 2025

De vrijstelling werkt als een drempel. Blijft je erfdeel eronder, dan betaal je niets en hoef je in de meeste gevallen ook geen aangifte te doen. Kom je erboven, dan is uitsluitend het meerdere belast, dus je verliest de vrijstelling niet zodra je die passeert.

De partner heeft veruit de ruimste vrijstelling: 828.035 euro in 2026. Getrouwde en geregistreerde partners tellen automatisch mee. Samenwoners zijn partner voor de erfbelasting als ze allebei meerderjarig zijn, op hetzelfde adres staan ingeschreven, geen bloedverwant in de rechte lijn van elkaar zijn, met niemand anders zo'n relatie hebben en een notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgplicht hebben. Aan al die eisen samen moet je op de dag van overlijden minstens zes maanden onafgebroken voldoen. Zonder zo'n contract geldt de eis dat je minimaal vijf jaar op hetzelfde adres ingeschreven staat. Wat er fiscaal nog meer speelt bij erfbelasting na het overlijden van je echtgenoot vraagt om een eigen doorrekening.

Bij de partner kan de vrijstelling lager uitvallen door pensioenimputatie: de helft van de waarde van een nabestaandenpensioen gaat er in mindering op. Er blijft altijd een bodem staan, in 2026 213.915 euro. Voor een kind met een beperking geldt een verhoogde vrijstelling van 78.671 euro (2026) onder twee voorwaarden: de overledene betaalde meer dan de helft van zijn levensonderhoud, en het kind kan door ziekte of gebreken de komende drie jaar vermoedelijk niet de helft verdienen van wat een gezond persoon van dezelfde leeftijd verdient. Welke voorwaarden per categorie gelden, staat bij de vrijstelling voor de erfbelasting.

Wie erft er	Vrijstelling 2026	Vrijstelling 2025
Echtgenoot, geregistreerd partner of samenwoner die aan de voorwaarden voldoet	€ 828.035	€ 804.698
Kind, pleegkind of stiefkind	€ 26.230	€ 25.490
Kleinkind	€ 26.230	€ 25.490
Achterkleinkind	€ 2.769	€ 2.690
Kind met een beperking	€ 78.671	€ 76.453
Ouders samen	€ 62.110	€ 60.359
Broer, zus, tante, neef, vriend of ieder ander	€ 2.769	€ 2.690

De tarieven: twee schijven en drie tariefgroepen

Boven de vrijstelling rekent de Belastingdienst met twee schijven. Over de eerste 158.669 euro (2026) geldt het lage percentage van jouw tariefgroep, over alles daarboven het hoge. In 2025 lag die schijfgrens op 154.197 euro. De percentages zelf staan al jaren vast; alleen de vrijstellingen en de schijfgrens schuiven jaarlijks mee met de inflatie.

Er zijn drie groepen. Partner en kinderen vormen tariefgroep 1 en betalen 10 en 20 procent. Kleinkinderen en achterkleinkinderen vallen in groep 1A met 18 en 36 procent, al heeft een achterkleinkind wel de kleine vrijstelling van 2.769 euro (2026) in plaats van die van een kleinkind. Ouders, broers, zussen, ooms, tantes, neven, nichten en vrienden zitten in groep 2 en betalen 30 en 40 procent. Hoe de som voor een zoon of dochter precies uitpakt, met kindsdeel en al, staat bij de erfbelasting voor kinderen.

Het verschil tussen de groepen is fors. Erf je in 2026 50.000 euro als kind, dan betaal je 10 procent over 23.770 euro: 2.377 euro. Hetzelfde bedrag levert een kleinkind een aanslag van 18 procent over 23.770 euro op, dus 4.279 euro, en een broer of vriend 30 procent over 47.231 euro, dus 14.169 euro. Waarom een generatie overslaan toch aantrekkelijk kan zijn, staat bij de erfbelasting voor een kleinkind.

Tariefgroep	Tot € 158.669 boven de vrijstelling	Daarboven
Groep 1: partner en kinderen	10%	20%
Groep 1A: kleinkinderen en achterkleinkinderen	18%	36%
Groep 2: ouders, broers, zussen, tantes, vrienden en alle overige erfgenamen	30%	40%

Erfbelasting over een huis

Voor een woning in een nalatenschap telt niet de verkoopprijs maar de WOZ-waarde. Je mag kiezen tussen de WOZ-waarde van het jaar van overlijden en die van het jaar daarna, en de laagste van de twee kiezen verlaagt de aanslag rechtstreeks. Bij dalende huizenprijzen is de beschikking van het jaar erna vaak gunstiger, bij stijgende prijzen die van het overlijdensjaar.

Een openstaande hypotheek gaat er als schuld vanaf. Erf je een huis met hypotheek waarvan de WOZ-waarde 500.000 euro is en waarop nog 200.000 euro schuld rust, dan bedraagt je verkrijging 300.000 euro. Ook uitvaartkosten mogen van de nalatenschap af, voor zover een uitvaartverzekering ze niet dekt. De erfbelasting over een woning berekenen doe je dus altijd over de netto waarde; de rekenhulp voor de erfbelasting rekent dat bedrag door tot de aanslag.

Wie het huis van zijn ouders erft, loopt tegen de kern van het probleem aan: de aanslag is contant, het vermogen zit in stenen. Erf je samen met broers of zussen, dan draagt ieder erfbelasting over zijn eigen aandeel in de woning, ook als niemand het huis wil verkopen. Blijft de langstlevende ouder in het huis wonen, dan schuift het geld pas na het tweede overlijden echt door.

Erfbelasting is iets anders dan overdrachtsbelasting. Over een woning die je krachtens erfrecht verkrijgt, betaal je geen overdrachtsbelasting. Koop je de woning van de erfgenamen in plaats van hem te erven, bijvoorbeeld omdat je geen erfgenaam bent, dan gelden de gewone regels van die belasting wel.

Onderdeel van de nalatenschap	Waarde waarmee de Belastingdienst rekent
Woning in Nederland	WOZ-waarde van het jaar van overlijden of van het jaar erna, je mag kiezen
Verhuurde woning met huurbescherming	WOZ-waarde vermenigvuldigd met de leegwaarderatio, die afhangt van de jaarhuur ten opzichte van de WOZ-waarde; bij tijdelijke verhuur of verhuur aan een gelieerde partij geldt de volle WOZ-waarde
Vakantiewoning of tweede woning in Nederland	WOZ-waarde van die woning
Vastgoed in het buitenland	Waarde in het economisch verkeer op de dag van overlijden
Hypotheek en andere schulden	Openstaand bedrag, gaat van de nalatenschap af
Uitvaartkosten	Werkelijke kosten, voor zover een uitvaartverzekering ze niet vergoedt

Het kindsdeel, het legaat en de vordering op de langstlevende

Zonder testament geldt bij gehuwden met kinderen de wettelijke verdeling. De langstlevende krijgt alle bezittingen en schulden, de kinderen krijgen een vordering in geld die pas opeisbaar is als ook de langstlevende overlijdt. Voor de erfbelasting maakt dat niets uit: elk kind wordt meteen aangeslagen over zijn kindsdeel, ook al kan het dat geld nog jaren niet opnemen.

In de praktijk betaalt de langstlevende die aanslagen voor. Dat voorgeschoten bedrag verlaagt de vordering van het kind, zodat er bij het tweede overlijden minder overblijft om te belasten. Hoe hoog het bedrag per kind uitvalt, hangt af van de vrijstelling en van de rente die het testament of de erfgenamen op de vordering afspreken; bij een hoge rente groeit de vordering en krimpt de latere nalatenschap. Wat kinderen in deze constructie feitelijk betalen, staat uitgewerkt bij de aanslag over een kindsdeel.

Een legaat is iets anders dan een erfdeel: het testament wijst een bepaald bedrag of voorwerp toe aan iemand, bijvoorbeeld een sieraad aan een nicht of 10.000 euro aan een buurvrouw. De legataris betaalt zelf erfbelasting over de waarde van het legaat, tegen het tarief van zijn eigen groep. Bepaalt het testament dat het legaat vrij van recht is, dan draagt de nalatenschap die belasting en houden de overige erfgenamen minder over.

De aangifte: van acht naar twintig maanden

Bij een overlijden vanaf 1 januari 2026 hebben erfgenamen twintig maanden de tijd om de aangifte erfbelasting in te dienen. Voor een overlijden in 2025 of eerder is die termijn acht maanden. De exacte datum staat in de aangiftebrief die de Belastingdienst naar het laatst bekende adres stuurt; komt er geen brief terwijl er wel iets te betalen valt, dan moet je zelf om een aangifteformulier vragen.

Krijgt de Belastingdienst je aangifte volledig en correct binnen de termijn, dan betaal je geen belastingrente; loopt de termijn af zonder die aangifte of moet de inspecteur ervan afwijken, dan gaat de rente lopen tegen 5 procent per jaar (percentage vanaf 1 januari 2026). Uitstel voor de aangifte aanvragen kan en wordt vaak verleend, maar het schuift de rentedatum niet op. Wie verwacht dat de afwikkeling lang duurt, kan een voorlopige aanslag aanvragen en die betalen; over het betaalde deel loopt daarna geen rente meer.

Blijft ieders erfdeel onder de eigen vrijstelling, dan hoeft er meestal geen aangifte. Twijfel je, bijvoorbeeld doordat een woning en een polis samen boven de vrijstelling uitkomen, reken het dan eerst door voordat je de brief opzij legt. Een te lage of te late aangifte kan naast rente ook een boete opleveren.

Erfbelasting is niet aftrekbaar voor de inkomstenbelasting. Wat je erft telt vanaf de eerstvolgende 1 januari mee in box 3, tenzij de geërfde woning van jou wordt en je hoofdverblijf is; dan valt zij als eigen woning in box 1. Hoe die verschuiving doorwerkt, staat bij de aangifte inkomstenbelasting voor huiseigenaren.

Uitstel van betaling en een betalingsregeling

De aanslag moet betaald zijn binnen de termijn die op het aanslagbiljet staat, meestal zes weken na de dagtekening. Lukt dat niet, vraag dan uitstel of een betalingsregeling aan vóórdat die datum verstrijkt. Achteraf bellen kost je de soepele route en levert aanmaningskosten op.

De Belastingdienst kent verschillende vormen. Kort uitstel van maximaal vier maanden krijg je telefonisch als je totale openstaande belastingschuld onder de 20.000 euro blijft en je niet eerder uitstel wegens betalingsproblemen kreeg. Een betalingsregeling in termijnen loopt in beginsel maximaal twaalf maanden. Bestaat de erfenis vooral uit een woning, dan kun je schriftelijk om langer uitstel vragen; vanaf het tweede jaar verlangt de ontvanger doorgaans zekerheid, bijvoorbeeld een hypotheekrecht op het huis.

Uitstel van betaling van erfbelasting voor tien jaar bestaat, maar alleen bij een geërfde onderneming waarop de bedrijfsopvolgingsregeling van toepassing is. Voor particuliere erfgenamen is er nog een aparte regeling: erf je de blote eigendom van de woning waarin de langstlevende het vruchtgebruik houdt, dan kun je uitstel krijgen tot dat vruchtgebruik eindigt, mits je de aanslag niet uit eigen middelen kunt betalen en je zekerheid stelt; over die periode loopt rente gelijk aan de wettelijke rente, met een minimum van 4 procent per jaar.

Elke vorm van uitstel kost geld. Over de periode dat je later betaalt, rekent de ontvanger invorderingsrente: 4,3 procent per jaar vanaf 1 januari 2026. Op een aanslag van 50.000 euro is dat 2.150 euro per jaar, dus vergelijk die last met wat een lening of een snellere verkoop zou kosten.

Situatie	Wat je kunt aanvragen	Rente
Totale openstaande belastingschuld onder € 20.000 en geen eerder uitstel	Kort uitstel van maximaal 4 maanden	Invorderingsrente
Je kunt de aanslag niet in één keer betalen	Betalingsregeling in termijnen, in beginsel maximaal 12 maanden	Invorderingsrente
Nalatenschap bestaat vooral uit een woning die nog te koop staat	Schriftelijk uitstel, langer dan 12 maanden mogelijk, met zekerheid vanaf het tweede jaar	Invorderingsrente
Blote eigendom van de woning waarin de langstlevende blijft wonen	Uitstel tot het vruchtgebruik eindigt, bij onvoldoende eigen middelen en met zekerheid	Wettelijke rente, minimaal 4% per jaar
Geërfde onderneming onder de bedrijfsopvolgingsregeling	Uitstel van maximaal 10 jaar in termijnen	Invorderingsrente

Erfbelasting over een huis voorkomen of verlagen

Erfbelasting over een huis helemaal voorkomen kan niet zolang de woning in de nalatenschap valt en jij erft. Wat wel kan, is de latere nalatenschap kleiner maken, en dat gebeurt bij leven. Wie tien jaar lang de jaarlijkse vrijstelling van 6.908 euro (2026) aan een kind benut, haalt bijna 70.000 euro uit de erfenis zonder dat er ooit belasting over wordt geheven. Hoe de vrijstellingen bij schenken tijdens je leven werken, staat in een eigen onderwerp.

De tarieven van schenk- en erfbelasting zijn identiek, de vrijstellingen verschillen juist sterk, en precies daar zit de ruimte. Reken vooraf door wat een schenking kost met de rekenhulp voor de schenkbelasting, want boven de vrijstelling betaal je direct 10 procent en verlies je een deel van het voordeel. Wanneer een gift wel of niet belast is, staat bij de belasting over een schenking.

Twee grenzen bewaken het systeem. Schenkingen uit de laatste 180 dagen voor het overlijden tellen alsnog mee voor de erfbelasting, waarbij betaalde schenkbelasting wordt verrekend. En het huis bij leven overdragen helpt zelden: de ontvanger betaalt dan schenkbelasting over de waarde en in veel gevallen ook overdrachtsbelasting, samen vaak meer dan de erfbelasting die je wilde vermijden.

Een testament stuurt de heffing wel. Een legaat aan een kleinkind benut de vrijstelling van 26.230 euro (2026) die anders ongebruikt blijft. Een renteafspraak of opvullegaat verdeelt de belasting anders over het eerste en het tweede overlijden. Een tweetrapsmaking laat vermogen eerst naar de langstlevende en daarna naar de kinderen gaan, met een eigen vrijstelling bij elke stap. Welke vorm past, hangt af van de omvang van het vermogen en van de gezinssituatie, en dat is werk voor de notaris.

Erfbelasting in eerdere jaren en de naam successierecht

Het jaar van overlijden bepaalt met welke vrijstellingen en welke schijfgrens je rekent, ook als de aangifte pas veel later volgt. Wie de erfbelasting in 2024 wil narekenen, gebruikt dus de bedragen van 2024 en niet die van nu. De percentages veranderden in geen van die jaren: 10 en 20 procent voor partner en kind, 18 en 36 procent voor kleinkinderen, 30 en 40 procent voor de rest.

Alleen de bedragen schoven op. Een partner die in 2022 700.000 euro erfde, betaalde 10 procent over 19.355 euro, dus 1.936 euro. Dezelfde erfenis blijft in 2026 volledig binnen de vrijstelling. Bij een kind is het effect kleiner maar zichtbaar: 21.559 euro belastingvrij in 2022 tegenover 26.230 euro in 2026 scheelt bijna 470 euro belasting bij een erfdeel in de eerste schijf.

Over de naam bestaat verwarring, ook in zoekopdrachten. Tot 2010 heette de heffing successierecht en die term staat nog in veel oudere testamenten. Woorden als erfgoedbelasting, erfrechtbelasting of erfdeelbelasting komen in de Successiewet niet voor; het gaat steeds om dezelfde belasting over dezelfde verkrijging.

Jaar van overlijden	Partner	Kind en kleinkind	Ouders samen	Overige erfgenamen	Eerste schijf tot
2022	€ 680.645	€ 21.559	€ 51.053	€ 2.274	€ 130.424
2023	€ 723.526	€ 22.918	€ 54.270	€ 2.418	€ 138.642
2024	€ 795.156	€ 25.187	€ 59.643	€ 2.658	€ 152.368
2025	€ 804.698	€ 25.490	€ 60.359	€ 2.690	€ 154.197
2026	€ 828.035	€ 26.230	€ 62.110	€ 2.769	€ 158.669

Schenkbelasting

Kies de relatie en het bedrag en zie de vrijstelling van dit jaar, het tarief en wat er netto overblijft. Open de volledige schenkbelasting

Doorgerekend: zo pakt het uit

Veelgemaakte fouten

Rekenen met de verkoopprijs in plaats van de WOZ-waarde

Voor de erfbelasting telt de WOZ-waarde van de woning, niet wat het huis uiteindelijk opbrengt. Verkoop je boven de WOZ-waarde, dan blijft de aanslag gelijk; verkoop je eronder, dan betaal je over een waarde die je nooit hebt gezien. Wie de verkoopprijs invult, doet een onjuiste aangifte.

De verkeerde WOZ-beschikking kiezen

Je mag kiezen tussen de WOZ-waarde van het overlijdensjaar en die van het jaar erna. Wie automatisch de eerste beschikking pakt die op tafel ligt, laat bij een verschil van 20.000 euro al gauw 2.000 euro erfbelasting liggen bij een kind, en meer in de hoogste schijf.

Uitstel pas aanvragen als de betaaltermijn verlopen is

Na de vervaldatum volgen een aanmaning en invorderingskosten, en de soepele telefonische route van vier maanden uitstel is dan niet meer beschikbaar. Bel of schrijf binnen de zes weken die op het aanslagbiljet staan, ook als je nog niet weet wanneer het huis verkocht wordt.

Denken dat de langstlevende partner nooit iets betaalt

De partnervrijstelling van 828.035 euro (2026) lijkt ruim, maar pensioenimputatie kan haar tot het minimum van 213.915 euro (2026) terugbrengen. Bij een goed nabestaandenpensioen en een afbetaald huis valt er daardoor toch een aanslag op de mat.

Vlak voor het overlijden nog snel schenken

Schenkingen uit de laatste 180 dagen voor het overlijden tellen voor de erfbelasting mee alsof ze nooit gedaan zijn. Betaalde schenkbelasting wordt verrekend, dus dubbel betalen gebeurt niet, maar het beoogde voordeel verdampt volledig.

De erfenis zuiver aanvaarden zonder de schulden te kennen

Na zuiver aanvaarden ben je met je privévermogen aansprakelijk voor de schulden van de nalatenschap, ook voor schulden die later opduiken. Beneficiair aanvaarden via de rechtbank beperkt dat risico, maar kan niet meer nadat je je als erfgenaam hebt gedragen door bijvoorbeeld spullen te verdelen.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

Een eenvoudige nalatenschap handel je zelf af. Bestaat de erfenis uit een bankrekening en een woning, en zijn de erfgenamen het eens, dan komt je met de aangiftebrief, de WOZ-beschikkingen en de rekenhulp voor de erfbelasting een heel eind. Banken vragen vaak nog om een verklaring van erfrecht; daarvoor reken je bij de notaris op enkele honderden euro's, oplopend als er meerdere erfgenamen zijn.

Een notaris of estate planner verdient zich terug zodra er iets te sturen valt. Denk aan een testament met een renteafspraak, een legaat aan kleinkinderen, een tweetrapsmaking of een samenwoonsituatie zonder notarieel contract, waarbij de partner anders in tariefgroep 2 belandt. Een testament kost bij de meeste kantoren tussen de 350 en 700 euro per persoon (markttarief 2026), een compleet estate planning-advies bij grotere vermogens een veelvoud daarvan.

Bij een geërfde onderneming, vastgoed in het buitenland, een onterfd kind dat zijn legitieme portie opeist of een nalatenschap met mogelijke schulden ga je naar een fiscalist of een erfrechtadvocaat voordat je iets aanvaardt. Voor de vraag welke route bij leven het meeste scheelt, zet je de smaken naast elkaar met de gidsen over de schenkbelasting en het bredere onderwerp schenken en erven.