Testament opstellen: wat je regelt, wat het kost en hoe het gaat

Waarom je een testament opstelt en wanneer de wet al genoeg regelt

Wie geen testament heeft, laat de verdeling over aan het wettelijk erfrecht. Dat werkt netjes voor de standaardsituatie: je echtgenoot of geregistreerd partner krijgt alle bezittingen en schulden, en de kinderen krijgen een vordering in geld die pas opeisbaar is als de langstlevende overlijdt. Zolang je gezin er zo uitziet en je niets aan de belasting wilt sturen, kun je het zonder akte af. Waar de wet en jouw wensen uit elkaar lopen, komt het antwoord op de vraag waarom je een testament zou opstellen vanzelf boven water. Op de pagina over het testament en het levenstestament naast elkaar staat welke van de twee aktes welk probleem oplost.

Vier situaties leveren zonder akte bijna altijd gedoe op. Samenwoners erven van elkaar niets, ook niet na twintig jaar en ook niet met een samenlevingscontract, tenzij daar een verblijvingsbeding in staat. Kleinkinderen erven niets zolang hun eigen ouder nog leeft. Een gescheiden ouder met minderjarige kinderen laat het beheer van de erfenis anders bij de ex-partner belanden. En wie ondernemer is of vermogen buiten de familie wil houden, heeft clausules nodig die de wet niet kent.

Een testament regelt uitsluitend wat er ná je overlijden gebeurt. Alles wat je bij leven wilt vastleggen over schenken, vermogen en zorg valt onder schenken en erven bij leven, en dat is een andere route met andere aktes. De volgorde die de meeste mensen aanhouden: eerst uitzoeken wat de wet in jouw situatie doet, dan pas bepalen waar je van die wet wilt afwijken.

Situatie	Zonder testament	Reden om er wel een te maken
Getrouwd, eigen kinderen	Langstlevende krijgt alles, kinderen krijgen een niet-opeisbare vordering	Belasting sturen, executeur, bewind over het erfdeel van de kinderen
Samenwonend, geen contract	De partner erft niets, de familie van de overledene wel	Zonder akte moet de partner het huis van de erfgenamen kopen
Samenwonend met samenlevingscontract	Alleen wat het verblijvingsbeding dekt gaat naar de partner	De rest van de nalatenschap blijft anders bij ouders of broers en zussen
Samengesteld gezin	Stiefkinderen erven niets, eigen kinderen alles	Gelijk behandelen of juist niet, en de langstlevende beschermen
Alleenstaand zonder kinderen	Ouders, broers en zussen, daarna neven en nichten	Zelf kiezen wie erft, tegen 30 of 40 procent in plaats van niemand
Minderjarige kinderen	De rechter wijst een voogd aan, de andere ouder beheert	Zelf een voogd en een bewindvoerder benoemen

Wat je in een testament kunt vastleggen

Een testament is geen invulformulier maar een bouwdoos. De basis is de aanwijzing van je erfgenamen, met per erfgenaam een breukdeel van de nalatenschap. Verder kun je legaten opnemen: een vast bedrag of een concreet goed dat naar iemand gaat voordat de rest wordt verdeeld. Een legaat aan een goed doel of aan een kleinkind loopt via die route.

Rond die kern staan de clausules die het verschil maken als er echt iets gebeurt. Een executeur regelt de afwikkeling, betaalt de rekeningen en doet de aangifte erfbelasting; zonder executeur moeten alle erfgenamen samen tekenen, en dat loopt vast zodra er één dwarsligt. Een uitsluitingsclausule houdt de erfenis buiten een gemeenschap van goederen, zodat een schoonzoon of schoondochter er bij een scheiding niet aan komt. Een bewindclausule zorgt dat een jong of kwetsbaar kind niet zelf over het geld beschikt.

Onterven kan, maar niet volledig. Een kind houdt recht op de legitieme portie, de helft van het wettelijk erfdeel, en dat recht bestaat alleen in geld en niet in spullen of stenen. Het kind moet die portie zelf opeisen en heeft daarvoor vijf jaar na het overlijden de tijd. Een echtgenoot kun je wel onterven, al kan die dan nog een beroep doen op het recht om in de woning te blijven wonen.

Onderdeel	Wat het doet	Wanneer je het opneemt
Erfgenamen aanwijzen	Bepaalt wie welk deel van de nalatenschap krijgt	Altijd, dit is de kern van de akte
Legaat	Een vast bedrag of goed dat vooraf naar iemand gaat	Kleinkinderen, goede doelen, een sieraad of de auto
Executeur	Wikkelt de nalatenschap af en doet de aangifte	Bij meer dan twee erfgenamen of een ingewikkelde boedel
Voogd	Wie de zorg voor minderjarige kinderen overneemt	Zodra beide ouders kunnen wegvallen
Uitsluitingsclausule	Houdt de erfenis buiten het huwelijk van je kind	Vrijwel altijd, het kost niets extra
Bewind	Iemand anders beheert het erfdeel tot een afgesproken leeftijd	Jonge kinderen, schulden of verslaving in beeld
Tweetrapsmaking	Wat over is gaat na de eerste erfgenaam naar de tweede	Kinderloos, samengesteld gezin, vermogen in de familie houden
Renteclausule of opvullegaat	Verschuift belasting tussen eerste en tweede overlijden	Bij een nalatenschap boven de vrijstellingen

Een testament opstellen met je partner

Een gezamenlijk testament bestaat in Nederland niet. Wie een testament wil opstellen met zijn partner, maakt dus twee aktes die inhoudelijk op elkaar zijn afgestemd. In de praktijk heet dat een spiegeltestament: dezelfde tekst, met de namen omgedraaid. Je voert één gesprek samen, de notaris maakt twee stukken en jullie tekenen ieder je eigen akte. Daarom is de prijs voor twee personen samen lager dan tweemaal het tarief voor één persoon: het voorwerk gebeurt maar één keer.

Voor samenwoners is de akte geen luxe. Zonder testament gaat het deel van de overledene naar zijn of haar ouders, broers en zussen, en die kunnen hun geld opeisen. Staat het huis op beide namen, dan moet de achterblijver de andere helft kopen van mensen die daar op dat moment misschien anders over denken. Een samenlevingscontract met verblijvingsbeding regelt alleen de gezamenlijke bezittingen, niet de rest van de nalatenschap. Voor de erfbelasting telt een samenwoner overigens wel als partner, mits er een notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgplicht is en jullie minstens zes maanden op hetzelfde adres staan, of vijf jaar samenwonen zonder contract.

Getrouwde stellen hebben de wet al aan hun kant, maar sturen met een akte de belasting en de zeggenschap. Bespreek daarbij ook wat er gebeurt bij een scheiding: je ex-echtgenoot erft na de inschrijving van de scheiding niet meer, maar een testament waarin hij of zij bij naam wordt genoemd blijft gewoon staan. Wie ook bij leven iets naar de partner of de kinderen wil laten lopen, leest hoe dat werkt bij een testament en de mogelijkheden bij leven.

Een testament opstellen zonder notaris of gratis: wat kan echt

Een testament opstellen zonder notaris kan niet. De wet eist een notariële akte, en een zelfgeschreven wilsverklaring in een la heeft na een overlijden geen enkele waarde. Er is één uitzondering die weinig wordt gebruikt: je schrijft je uiterste wil met de hand, ondertekent hem en geeft hem gesloten aan de notaris, die er een akte van bewaargeving van maakt. Dat depottestament is geldig, maar de notaris rekent er gewoon voor en controleert de inhoud niet, dus een fout in je eigen tekst blijft staan.

Wat wél gratis kan is het codicil: een handgeschreven, gedateerd en ondertekend briefje waarin je kleding, sieraden en inboedel toewijst en je uitvaartwensen vastlegt. Geld, effecten, de woning en de aanwijzing van erfgenamen kun je er niet in regelen. Een codicil is dus prima voor de trouwring en het schilderij, en waardeloos voor de bankrekening.

Rond de zoekvraag naar een gratis testament circuleren twee aanbiedingen. Sommige goede doelen betalen de notariskosten als je hen in je testament opneemt, wat een echte regeling is maar wel met een tegenprestatie. Daarnaast bieden online notarisdiensten een lager tarief doordat je alle gegevens zelf invult en alleen voor het passeren langskomt. Dat scheelt geld en is voor een eenvoudige situatie een prima route. Hoe de rekening is opgebouwd en waar de verschillen tussen kantoren vandaan komen, staat bij wat het opmaken van een testament kost.

Een levenstestament opstellen naast je testament

Een levenstestament opstellen doe je voor de periode dat je nog leeft maar zelf niets meer kunt regelen, bijvoorbeeld na een ongeval of bij dementie. Je wijst een gevolmachtigde aan die namens jou mag handelen. De akte bestaat vrijwel altijd uit drie delen: een financiële volmacht voor bankzaken, belastingaangifte en de verkoop van registergoed, een medische en persoonlijke volmacht voor zorg en woonplek, en je eigen wilsverklaringen. Hoe die blokken er van binnen uitzien laat het voorbeeld van een levenstestament zien.

Een levenstestament zelf opstellen loopt op hetzelfde vast als een testament. Voor de bank, de notaris bij een woningverkoop en het Kadaster telt alleen een notariële volmacht; een zelfgeschreven machtiging wordt geweigerd zodra het om grote bedragen of om het huis gaat. Wie een levenstestament wil opstellen zonder notaris houdt dus een papier over dat werkt bij de buurtsuper en nergens anders. Is er geen geldige volmacht en kan iemand niet meer zelf beslissen, dan moet de kantonrechter er bewind of mentorschap bij halen, en dat kost jaarlijks geld en tijd.

Twee onderdelen worden het vaakst vergeten. Het ingangsmoment: gaat de volmacht meteen in of pas na een artsenverklaring? En de schenkingsclausule, want zonder uitdrukkelijke bevoegdheid mag de gevolmachtigde geen cent wegschenken, ook niet om de jaarlijkse vrijstelling te gebruiken. Wat de akte kost staat bij de kosten van een levenstestament.

	Testament	Levenstestament
Werkt vanaf	Het moment van overlijden	Zolang je leeft, direct of na een artsenverklaring
Regelt	Erfgenamen, legaten, executeur, voogd	Volmacht voor geld, zorg en wonen
Vorm	Notariële akte, of handgeschreven in depot	Notariële akte
Register	Centraal Testamentenregister	Centraal Levenstestamentenregister
Zelf te maken	Alleen een codicil voor inboedel en sieraden	Nee, een onderhandse volmacht wordt geweigerd
Zonder de akte	De wet verdeelt de nalatenschap	De kantonrechter stelt bewind of mentorschap in

Wat een testament opstellen kost

Notaristarieven zijn vrij, dus wat het opstellen van een testament kost verschilt per kantoor en per regio. De bedragen hieronder zijn de ranges die de meeste kantoren in augustus 2026 rekenen voor een gewone situatie zonder onderneming of bezit in het buitenland. Vraag altijd of het bedrag inclusief btw is en of het gesprek, de concepten en de inschrijving in het register erin zitten; die drie posten verklaren het grootste deel van de prijsverschillen.

Drie dingen maken een akte duurder. Een tweetrapsmaking, een bedrijfsopvolging of een samengesteld gezin vraagt meer denkwerk en meer overleg. Wil je de notaris aan huis of in het verpleeghuis laten komen, reken dan op honderd tot driehonderd euro toeslag in 2026. En elke wijziging later is in feite een nieuwe akte, met ongeveer hetzelfde tarief, tenzij het om een kleine aanpassing gaat.

Advies bij het opstellen van een testament zit bij de meeste notarissen in de prijs van de akte. Kantoren rekenen vaak een uurtarief van rond de 200 tot 300 euro exclusief btw in 2026 voor los advies, bijvoorbeeld als je alleen wilt laten doorrekenen wat een clausule aan erfbelasting scheelt en de akte nog niet maakt. De post-voor-postopbouw staat bij wat een testament opmaken kost, en de bedragen voor de andere akte bij de kosten van een levenstestament.

Akte	Eén persoon	Twee personen samen
Testament	€ 350 tot € 600	€ 500 tot € 900
Levenstestament	€ 400 tot € 700	€ 700 tot € 1.200
Testament en levenstestament in één traject	€ 700 tot € 1.100	€ 1.200 tot € 2.000
Wijziging van een bestaand testament	€ 300 tot € 600	€ 450 tot € 900
Codicil	Gratis, zelf schrijven	Gratis, ieder een eigen briefje

Gecontroleerd op marktprijzen van notariskantoren, augustus 2026

Wat je met een testament aan erfbelasting kunt sturen

De vrijstellingen en tarieven van de erfbelasting staan in de wet en die verander je met geen enkele akte. Wat een testament wél doet, is bepalen wie hoeveel erft en op welk moment, en daarmee tegen welke vrijstelling en welk tarief het bedrag wordt afgerekend. Een echtgenoot of geregistreerd partner erft in 2026 tot 828.035 euro belastingvrij, een kind en een kleinkind ieder tot 26.230 euro, een ouder tot 62.110 euro en iedere andere erfgenaam tot 2.769 euro.

De twee klassiekers zijn het kleinkindlegaat en de renteclausule. Met een legaat van 26.230 euro aan elk kleinkind laat je dat bedrag belastingvrij een generatie overslaan, terwijl het anders eerst bij je kind wordt belast en later nog eens. Een renteclausule of opvullegaat schuift bij het eerste overlijden vermogen naar de kinderen zonder dat het opeisbaar wordt, zodat de vrijstellingen van beide overlijdens worden gebruikt. Voor een kinderloos stel doet de tweetrapsmaking hetzelfde werk richting de tweede kring.

Reken de smaken door voordat je kiest, want boven de eerste schijf van 158.669 euro verdubbelt het tarief. Met de rekenhulp voor de erfbelasting zie je per erfgenaam wat er overblijft. Loopt de nalatenschap ver boven de vrijstellingen uit, dan is schenken bij leven meestal effectiever dan welke clausule ook: wat je met de jaarlijkse vrijstelling wegschenkt, komt nooit in de erfbelasting terecht. De rekenhulp voor de schenkbelasting laat zien hoeveel dat per jaar scheelt.

Erfgenaam	Vrijstelling 2026	Tarief tot € 158.669	Tarief daarboven
Echtgenoot of geregistreerd partner	€ 828.035	10%	20%
Kind	€ 26.230	10%	20%
Kleinkind	€ 26.230	18%	36%
Ouder	€ 62.110	30%	40%
Broer, zus of iemand anders	€ 2.769	30%	40%

Gecontroleerd op wettelijke tarieven en vrijstellingen 2026

Tekenen, bewaren, wijzigen en herroepen

Het tekenen gebeurt bij de notaris, die de akte hardop doorneemt en controleert of je begrijpt wat er staat. Die controle op wilsbekwaamheid is geen formaliteit: bij twijfel, bijvoorbeeld na een diagnose dementie, vraagt de notaris een artsenverklaring of weigert hij te passeren. Is er al een diagnose gesteld, bel dan meteen, want hoe verder het proces is, hoe kleiner de kans dat een akte nog lukt.

Het origineel blijft op kantoor, jij krijgt een afschrift mee. De notaris meldt binnen een dag bij het Centraal Testamentenregister dát er een testament is en waar het ligt; de inhoud staat daar niet in. Erfgenamen kunnen na een overlijden bij dat register navragen of er een akte bestaat. Bewaar je afschrift thuis en vertel je executeur waar het ligt, dat scheelt zoeken.

Wijzigen kan zo vaak je wilt en gebeurt altijd bij de notaris. Het jongste testament gaat voor op alle eerdere, dus je hoeft het oude niet in te trekken; een akte thuis verscheuren verandert daarentegen niets. Neem je testament sowieso door na een scheiding, een geboorte, een overlijden in de familie, de aankoop van een huis of het starten van een bedrijf. Een testament van vijftien jaar oud past zelden nog bij hoe je vermogen er nu uitziet, en ook de vrijstellingen zijn sindsdien verschoven, zoals te zien is bij testament en levenstestament.

Zo verloopt het opstellen van een testament

Van eerste gesprek tot getekende akte duurt het bij een gewone situatie twee tot vier weken.

1. Zet je situatie en je wensen op papier

   Noteer wie je erfgenamen zijn, wat je bezit en wat je schuldig bent, en welke uitkomst je wilt. Denk vooraf na over een executeur en, bij minderjarige kinderen, over een voogd. Wie dat huiswerk doet, heeft aan één gesprek genoeg en betaalt minder.

2. Kies een notaris en vraag een prijsopgave

   Vraag bij twee of drie kantoren een offerte voor precies dezelfde akte en let op btw, inbegrepen gesprekstijd en registratie. Bij een gewone situatie kan een online kantoor prima; bij een onderneming of een samengesteld gezin kies je een kantoor met ervaring in estate planning. De opbouw van de rekening staat bij wat een testament opmaken kost.

3. Voer het gesprek, samen of apart

   De notaris vraagt door op je burgerlijke staat, je vermogen en je gezinssituatie en stelt voor welke clausules erbij horen. Stel hier ook de belastingvraag: wat scheelt een kleinkindlegaat of een renteclausule in jouw geval? Ga je met je partner, dan volgen er twee aktes uit één gesprek.

4. Lees het concept regel voor regel

   Je krijgt een concept toegestuurd, meestal binnen een week. Loop na of de namen, geboortedata en breukdelen kloppen en of de uitsluitingsclausule en de bewindsbepaling erin staan. Vragen stellen over het concept zit bij vrijwel elk kantoor in de prijs.

5. Teken de akte bij de notaris

   De notaris neemt de akte met je door, stelt je identiteit vast en beoordeelt of je begrijpt wat je tekent. Meekomen kan, maar wie erft wacht op de gang: de notaris wil je zonder toehoorders kunnen spreken. Direct na het passeren gaat de melding naar het Centraal Testamentenregister.

6. Regel meteen het levenstestament erbij

   In hetzelfde traject een levenstestament laten maken is goedkoper dan later apart terugkomen, omdat het voorwerk al gedaan is. Kijk aan de hand van het voorbeeld van een levenstestament welke volmachten je nodig hebt en of er een schenkingsclausule in moet.

7. Berg het afschrift op en zet een herinnering

   Leg het afschrift bij je andere papieren en vertel je executeur en je gevolmachtigde waar alles ligt. Zet er een herinnering bij om de akte elke vijf jaar door te lezen, en eerder bij een scheiding, een geboorte of een verhuizing.

Schenkbelasting

Kies de relatie en het bedrag en zie de vrijstelling van dit jaar, het tarief en wat er netto overblijft. Open de volledige schenkbelasting

Check dit voordat je naar de notaris gaat

• Weet je wat het wettelijk erfrecht in jouw situatie al regelt
• Heb je een lijst van je bezittingen, schulden en verzekeringen
• Weet je wie je erfgenamen worden en in welke verhouding
• Heb je een executeur op het oog en, bij jonge kinderen, een voogd
• Wil je een uitsluitingsclausule en bewind over het erfdeel van je kinderen
• Heb je bij twee of drie kantoren een prijs opgevraagd inclusief btw
• Weet je of je in hetzelfde traject ook een levenstestament wilt
• Staat er een moment in je agenda om de akte over vijf jaar na te lezen

Doorgerekend: zo pakt het uit

Veelgemaakte fouten

Denken dat samenwonen genoeg is

Een samenwonende partner erft zonder testament niets, ook niet na twintig jaar en ook niet met een samenlevingscontract, tenzij daar een verblijvingsbeding in staat voor die bezitting. De familie van de overledene erft en kan haar deel opeisen. In de praktijk betekent dat vaak dat de achterblijver het huis moet uitkopen of verkopen.

Een zelfgeschreven testament in de la leggen

Een uiterste wil zonder notaris is nietig, op een handgeschreven stuk in notarieel depot na. Een codicil dekt alleen kleding, sieraden en inboedel plus de uitvaartwensen. Wie zijn bankrekening of woning in een briefje verdeelt, laat de wet alsnog beslissen.

Geen executeur benoemen

Zonder executeur moeten alle erfgenamen samen tekenen voor elke stap in de afwikkeling. Eén erfgenaam die niet reageert of het ergens niet mee eens is, legt de hele boedel maandenlang stil. Het benoemen van een executeur kost bij het opstellen niets extra.

De akte nooit meer nakijken

Vrijstellingen, gezinssituaties en vermogens verschuiven. Een testament uit de tijd voor een scheiding, een tweede huwelijk of de aankoop van een huis wijst vaak nog personen of verhoudingen aan die niet meer kloppen. Doorlezen kost een half uur, herstellen achteraf kan niet meer.

Wachten tot er een diagnose is

De notaris toetst of je begrijpt wat je tekent. Bij gevorderde dementie of een andere aandoening die het oordeelsvermogen aantast, weigert hij te passeren of vraagt hij eerst een artsenverklaring. Dan resteert alleen nog de route via de kantonrechter, met een bewindvoerder en jaarlijkse kosten.

Een levenstestament zonder schenkingsclausule

Een gevolmachtigde mag alleen schenken als dat er uitdrukkelijk in staat. Zonder die clausule blijft de jaarlijkse vrijstelling van 6.908 euro per kind (2026) ongebruikt, en groeit het vermogen door tot het straks tegen 10 of 20 procent in de erfbelasting valt.

Alleen op prijs kiezen bij een ingewikkelde situatie

Voor een standaardsituatie is een goedkope online akte prima. Bij een onderneming, een samengesteld gezin, bezit in het buitenland of een kind met schulden mist een standaardpakket precies de clausule die het probleem oplost. Het verschil van een paar honderd euro weegt dan niet op tegen de gevolgen.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

Voor een gewone situatie is het opstellen van een testament goed te doen met alleen de notaris: je bereidt je wensen voor, vraagt twee of drie offertes op en laat de akte passeren. Een notaris rekent daar 350 tot 600 euro voor per persoon in 2026 en het advies zit daarbij in. Loopt je situatie ingewikkelder, dan is de rekensom een andere. Bij een eigen bedrijf, een samengesteld gezin, bezit in het buitenland, een kind met schulden of een vermogen dat ruim boven de vrijstellingen uitkomt, verdient een fiscalist of estate planner zich terug; reken daar op een uurtarief van 200 tot 300 euro exclusief btw in 2026. Zij rekenen door wat een tweetrapsmaking, een renteclausule of schenken bij leven in jouw geval oplevert, en dat verschil loopt bij grotere vermogens in de tienduizenden euro's. Wordt er na een overlijden ruzie gemaakt over een legitieme portie of een onterving, dan is dat het terrein van een erfrechtadvocaat en niet meer van de notaris die de akte maakte. Wil je zelf eerst een gevoel voor de bedragen krijgen, dan zetten de rekenhulp voor de erfbelasting en de rekenhulp voor de schenkbelasting de uitkomsten naast elkaar, en op de hoofdpagina over schenken en erven staat welke route bij leven het meeste scheelt.