Naar de inhoud
Rekenhulpen

Uit elkaar met een koophuis: de volgorde die werkt

11 minuten lezen Scheiden & je huis Bijgewerkt 22 augustus 2026
dehuisgids.nl WONEN, BUREN & LEVEN Uit elkaar met koophuis

Op de dag dat een van jullie vertrekt verandert er juridisch niets: het huis staat nog op twee namen en jullie zijn allebei nog voor de hele hypotheek aansprakelijk. De volgorde die werkt is eerst de waarde bepalen, dan de verdeling afspreken, dan de geldverstrekker laten toetsen en pas daarna naar de notaris. Ondertussen loopt een klok van 24 maanden waarin de verlaten woning nog jouw eigen woning blijft voor de hypotheekrenteaftrek. Waren jullie niet getrouwd, dan bepaalt de leveringsakte de verdeling en geldt de vrijstelling van overdrachtsbelasting alleen als jullie samen kochten met ieder een aandeel tussen 40 en 60 procent.

11 minuten
  • 24 maanden wettelijk renteaftrek op de woning die je verlaat
  • 0% 2026 overdrachtsbelasting bij verdeling van de gezamenlijke woning
  • 40% wettelijk minimumaandeel per persoon voor die vrijstelling bij samenwoners
  • 3 jaar wettelijk hoe lang de meegenomen overwaarde als eigenwoningreserve meetelt
  • ongeveer € 4.500 2026 eenmalige kosten van een uitkoop bij notaris en geldverstrekker

Gecontroleerd op augustus 2026

Wat er verandert op de dag dat een van jullie vertrekt

Uit elkaar gaan met een koophuis begint met een ongemakkelijk feit: op de dag dat een van jullie de deur achter zich dichttrekt, verandert er juridisch niets. Het huis staat nog op twee namen in het Kadaster, de hypotheek staat nog op twee namen bij de geldverstrekker, en jullie blijven allebei voor de volledige schuld aanspreekbaar. Welke drie routes er daarna zijn, staat in de gids over scheiden en je huis. Deze pagina gaat over de volgorde waarin je ze afloopt en over de klokken die ondertussen lopen.

Er beginnen namelijk drie termijnen te tikken vanaf het moment van vertrek. De eerste is fiscaal: de woning die je verlaat blijft nog 24 maanden jouw eigen woning voor de hypotheekrenteaftrek. De tweede is het fiscaal partnerschap, dat eindigt zodra jullie niet meer op hetzelfde adres bij de gemeente staan ingeschreven. De derde is de vergoeding voor het exclusieve woongenot van degene die blijft, die vanaf het vertrek kan gaan lopen.

Daarom is de datum van vertrek geen detail. Leg vast wanneer wie waar is gaan wonen en schrijf je op tijd in op het nieuwe adres, want die inschrijving is voor de Belastingdienst en voor de toeslagen het bewijsstuk. Hoe eigendom, akte en hypotheek juridisch in elkaar zitten, is uitgewerkt in de gids over het eigen huis bij een scheiding.

De verleiding is groot om eerst alles rond het huis te laten rusten en later te kijken. Dat kost geld: de tweejaarstermijn loopt door of je nu iets regelt of niet, en de geldverstrekker doet pas iets als jullie zelf met een voorstel komen.

Een e-mail waarin jullie samen bevestigen op welke datum een van jullie het huis definitief heeft verlaten, is later het simpelste bewijs voor de start van de tweejaarstermijn. Zonder die datum discussieer je met de Belastingdienst over een periode die je niet meer kunt reconstrueren.

Getrouwd of alleen samenwonend maakt hier het meeste uit

Wie getrouwd is of een geregistreerd partnerschap heeft, valt terug op het wettelijke stelsel: er is een gemeenschap die verdeeld moet worden, er kan partneralimentatie zijn, en de rechter kan een van jullie het gebruik van de woning toewijzen. Wie alleen samenwoonde heeft dat vangnet niet. Dan telt wat er in de leveringsakte staat en wat jullie in een samenlevingscontract hebben afgesproken, en verder niets.

Dat verschil is groter dan mensen denken. Staat de woning op naam van een van jullie, dan is die persoon eigenaar, ook als de ander jaren heeft meebetaald aan de hypotheek en de verbouwing. De ander heeft dan hooguit een vergoedingsvordering voor het geld dat aantoonbaar in het huis is gestopt, en die moet je onderbouwen met bankafschriften. Wat er speelt als je bij je partner intrekt zonder mede-eigenaar te worden, staat in de gids over inwonen bij iemand met een koophuis.

Fiscaal loopt het gelijker dan juridisch. De tweejaarsregeling voor de hypotheekrenteaftrek geldt ook voor ongehuwd samenwonenden die uit elkaar gaan, mits jullie fiscaal partner waren en de vertrekker mede-eigenaar is. Bij de overdrachtsbelasting zit juist wel een verschil, want voor samenwoners geldt een aparte vrijstelling met eigen voorwaarden.

OnderwerpGetrouwd of geregistreerd partnerAlleen samenwonend
Wie is eigenaarMeestal samen, ook bij een huis dat van een van jullie wasWie op de leveringsakte staat, in de aandelen die daar staan
Verdeling van de overwaardeHalf om half over het gemeenschappelijke deelNaar rato van de aandelen op de akte, tenzij het contract iets anders zegt
Recht om in het huis te blijvenDe rechter kan het gebruik toewijzen tijdens en na de procedureGeen wettelijk recht; mede-eigenaars moeten het samen eens worden
PartneralimentatieWettelijke onderhoudsplicht na de scheidingAlleen als jullie het zelf in het samenlevingscontract hebben afgesproken
Vrijstelling overdrachtsbelasting bij verdelingAltijd, ongeacht de omvang van de aandelenAlleen bij gezamenlijke aankoop met ieder een aandeel tussen 40 en 60 procent
Schenkbelasting bij een ongelijke verdelingSpeelt binnen de gemeenschap in de regel nietKan spelen zodra jullie geen fiscaal partner meer zijn

De vier cijfers waar de hele verdeling op rust

Voordat je over uitkopen of verkopen praat, heb je vier getallen nodig: de marktwaarde van de woning, het openstaande hypotheeksaldo, ieders aandeel in het eigendom en het eigen geld dat een van jullie aantoonbaar heeft ingebracht. Uit de eerste twee volgt de overwaarde, uit de laatste twee volgt hoe die overwaarde verdeeld wordt.

Voor de waarde neem je een gevalideerde taxatie, ook al vindt een van jullie dat overbodig. De geldverstrekker accepteert bij een uitkoop geen makelaarsinschatting en al helemaal geen WOZ-waarde, want die loopt op een peildatum van ruim een jaar terug. Een gevalideerd rapport kost in 2026 rond de 500 euro en is meteen de onderbouwing voor jullie eigen afspraak.

Stel dat het huis op 400.000 euro wordt getaxeerd en er nog 280.000 euro hypotheek openstaat. De overwaarde is dan 120.000 euro. Kochten jullie ieder voor de helft en heeft niemand extra ingebracht, dan is de uitkoopsom 60.000 euro. Bracht een van jullie bij de aankoop 30.000 euro eigen geld in en staat dat vergoedingsrecht in het samenlevingscontract, dan gaat dat bedrag er eerst af: van de resterende 90.000 euro krijgt ieder 45.000 euro, zodat de inbrenger op 75.000 euro uitkomt en de ander op 45.000 euro.

Die volgorde is geen wet maar een gebruikelijke rekenwijze. Schrijf op welke methode jullie hebben gekozen en waarom, want juist deze stap wordt jaren later betwist. Hoe je de uitkomst vastlegt in een convenant of vaststellingsovereenkomst, staat in de gids over scheiden met een eigen huis.

Vraag de taxateur om een waardebepaling per een datum die jullie allebei accepteren en spreek af dat een latere waardestijging of daling niet meer wordt verrekend. Anders wordt elke maand vertraging een nieuwe onderhandeling.

Kan degene die blijft de hypotheek alleen dragen

Dit is de vraag die de rest bepaalt, en het antwoord komt niet van jullie maar van de geldverstrekker. Zolang jullie allebei op de hypotheekakte staan, mag hij de hele schuld bij ieder van jullie opeisen. Die hoofdelijke aansprakelijkheid verdwijnt niet door een convenant en ook niet door de notariële akte van verdeling. Alleen de geldverstrekker kan een van jullie ontslaan, en dat doet hij na een volledige inkomenstoets van degene die blijft.

Die toets loopt langs de gewone financieringslastnormen. Bij een toetsrente van 4 procent en een annuïteitenhypotheek van 340.000 euro hoort in 2026 een bruto maandlast van ongeveer 1.623 euro. Met de woonquote van 25,3 procent die in 2026 hoort bij een inkomen in de schijf tot 90.000 euro, is daarvoor een toetsinkomen van ongeveer 77.000 euro nodig. Een energiezuinig huis helpt: bij label A of B mag de geldverstrekker in 2026 10.000 euro extra lenen, bij label A+ 20.000 euro.

Partneralimentatie telt bij veel geldverstrekkers mee als inkomen voor de ontvanger en gaat er bij de betaler juist af, mits het bedrag en de duur schriftelijk vastliggen. Blijft de nieuwe lening onder de NHG-grens van 470.000 euro in 2026, dan is NHG mogelijk tegen een provisie van 0,4 procent van de lening. NHG kent daarbij beheercriteria die een geldverstrekker bij een relatiebeëindiging kan gebruiken voor maatwerk, maar dat is een mogelijkheid en geen recht: de normale toets blijft het uitgangspunt.

Ga daarom eerst naar de geldverstrekker en pas daarna naar de notaris. Blijkt de toets niet te halen, dan verandert dat het hele plan, en dan wil je dat weten voordat er een akte klaarligt. Wat er verder verandert voor degene die het huis houdt, staat in de gids over blijven wonen in het koophuis.

Een akte van verdeling zonder ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid is de duurste fout in dit dossier. Je bent dan geen eigenaar meer, maar wel nog volledig aansprakelijk voor de schuld, en die schuld telt mee zodra je zelf een hypotheek aanvraagt.

Verkopen, uitkopen of voorlopig samen eigenaar blijven

Er zijn drie uitkomsten en ze sluiten elkaar niet uit in de tijd: veel stellen blijven eerst een jaar samen eigenaar en verkopen daarna alsnog. Verkopen is de schoonste route, omdat de hypotheek wordt afgelost en de hoofdelijke aansprakelijkheid vanzelf eindigt. Uitkopen houdt de woning bij een van jullie, maar staat of valt bij de inkomenstoets. Samen eigenaar blijven is de tussenoplossing met de kortste houdbaarheid.

Staat het huis onder water, dan verandert de vraag. Bij verkoop blijft er dan een restschuld over die jullie samen dragen, meestal ieder de helft, en die schuld is niet aftrekbaar. Had de hypotheek NHG en is de verkoop het gevolg van relatiebeëindiging, dan kan NHG het tekort onder voorwaarden kwijtschelden. Zonder NHG blijft er een lening over die jullie samen moeten afbetalen terwijl jullie uit elkaar zijn.

Blijven jullie voorlopig samen eigenaar, leg dan vier dingen schriftelijk vast: wie welk deel van de rente en aflossing betaalt, wie het onderhoud betaalt, welke vergoeding degene die weg is krijgt voor het woongenot van de ander, en op welke datum het huis alsnog wordt verdeeld of verkocht. Voor die gebruiksvergoeding rekenen rechters vaak met een rendementspercentage over de helft van de overwaarde; in de rechtspraak zijn percentages van rond de 4 procent uit oudere zaken de laatste jaren gezakt richting enkele procenten of minder. Er is geen vast tarief, dus onderbouw wat jullie afspreken.

De harde einddatum van deze tussenvorm is de tweejaarstermijn van degene die vertrok. Daarna verhuist zijn of haar aandeel naar box 3 en stopt de renteaftrek over dat deel. Wat blijven zitten praktisch betekent voor de lasten en het onderhoud, staat in de gids over het koophuis houden na het uit elkaar gaan.

RouteWanneer die pastWaar het meestal op stukloopt
Samen verkopenGeen van beiden kan of wil de lasten alleen dragenEen onderwaarde die jullie samen als restschuld overhouden
Een van jullie koopt de ander uitEr is genoeg inkomen en er zijn kinderen of binding met de buurtDe inkomenstoets bij de geldverstrekker
Voorlopig samen eigenaar blijvenDe markt of de situatie vraagt om uitstelDe tweejaarstermijn en het feit dat de vertrekker zelf niets kan kopen
Verkopen aan een van jullie tegen een lagere prijsBijna nooit verstandig zonder onderbouwingHet verschil kan als schenking worden gezien

De belastingkant van uit elkaar gaan met een koophuis

Bij een verdeling na een huwelijk of geregistreerd partnerschap betaal je geen overdrachtsbelasting, hoe groot het aandeel ook is dat je overneemt. Voor samenwoners bestaat een aparte vrijstelling met scherpere voorwaarden: jullie moeten de woning samen hebben verkregen en ieder moet een aandeel hebben gehad van ten minste 40 procent, waarbij de ander dus hoogstens 60 procent had. Kocht een van jullie voor 30 procent mee, dan valt de verdeling buiten die vrijstelling en is er over de verkrijging gewoon overdrachtsbelasting verschuldigd.

Voor de hypotheekrenteaftrek is de tweejaarstermijn de kern. De verlaten woning blijft nog 24 maanden jouw eigen woning, gerekend vanaf de dag van definitief vertrek. In die periode trek je jouw aandeel in de rente af, in 2026 tegen maximaal 37,56 procent, en alleen voor zover je die rente ook zelf betaalt. Ondertussen loopt het eigenwoningforfait van 0,35 procent over de WOZ-waarde door, naar rato van ieders aandeel.

Betaal je na je vertrek ook het rentedeel van je ex, dan kan dat bij gehuwden en geregistreerd partners aftrekbaar zijn als betaalde partneralimentatie, terwijl de ander hetzelfde bedrag als ontvangen alimentatie opgeeft en zijn eigen rentedeel aftrekt. Voor ex-samenwoners werkt die route alleen bij een afdwingbare onderhoudsverplichting, dus laat dat nakijken voordat je erop rekent.

Wie de overwaarde meeneemt, krijgt een eigenwoningreserve ter grootte van zijn deel. Koop je binnen drie jaar een volgende woning, dan moet je die reserve daarin steken om over dat bedrag renteaftrek te houden. Na drie jaar vervalt de reserve en telt hij niet meer mee. Over het jaar van uit elkaar gaan mogen jullie nog een laatste keer samen aangifte doen; hoe je die keuze maakt en wat er verder rond het huis verandert, staat in de gids over het huis bij een scheiding.

RegelingWat geldt in 2026De voorwaarde erbij
Overdrachtsbelasting bij verdeling na huwelijk of partnerschap0%Geen eis aan de omvang van het overgenomen aandeel
Overdrachtsbelasting bij verdeling tussen samenwoners0%Samen gekocht en ieder een aandeel tussen 40 en 60 procent
Tweejaarstermijn eigen woning24 maanden renteaftrek voor wie vertrektVanaf de dag van definitief vertrek, en alleen over zelf betaalde rente
Maximaal aftrektarief37,56%Over het saldo van aftrekbare rente min het eigenwoningforfait
Eigenwoningforfait0,35% van de WOZ-waardeNaar rato van ieders aandeel in het eigendom
Rente die je voor je ex betaaltAftrekbaar als partneralimentatieAlleen bij een onderhoudsverplichting, en de ander geeft hetzelfde bedrag op
EigenwoningreserveVervalt na 3 jaarKoop je eerder, dan moet de reserve in de nieuwe woning
Einde fiscaal partnerschapVanaf de uitschrijving op het gezamenlijke adresBij gehuwden is ook een ingediend verzoek tot scheiding nodig

Gecontroleerd op augustus 2026

Wat de verdeling kost en hoeveel tijd ze neemt

De rekening bestaat uit twee delen: de kosten om het huis over te zetten en de kosten van de afwikkeling zelf. Het eerste deel is redelijk voorspelbaar, het tweede hangt af van hoe goed jullie eruit komen. Een uitkoop kost in 2026 bij elkaar ongeveer 4.500 euro aan notaris, Kadaster, taxatie en hypotheekadvies, en dat bedrag betaal je uit eigen geld of financier je mee.

De doorlooptijd wordt bepaald door de geldverstrekker, niet door de notaris. Een aanvraag voor ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid duurt bij dezelfde geldverstrekker meestal vier tot acht weken; de akte van verdeling passeert daarna binnen twee tot vier weken. Sluit je over naar een andere geldverstrekker, dan wordt het een volledige nieuwe aanvraag met de bijbehorende kosten.

Waren jullie getrouwd of geregistreerd partner, dan komt de afwikkeling van de relatie er nog bij. Een gezamenlijk verzoek via een mediator of één advocaat kost samen doorgaans 1.500 tot 3.500 euro, ieder een eigen advocaat begint al snel bij 5.000 euro per persoon. Waren jullie alleen samenwonend, dan hoeft er geen rechter aan te pas te komen zolang jullie het eens zijn, en blijven alleen de notaris- en financieringskosten over.

Reken ook de doorlopende lasten mee die niemand begroot: dubbele woonlasten in de tussenperiode, de huur of hypotheek van de nieuwe woonruimte, en de gemeentelijke aanslagen die nog op één adres binnenkomen. Meer over de administratieve kant van een gedeeld huishouden dat uit elkaar valt, staat in het overzicht over wonen, buren en samenleven.

KostenpostBedrag in 2026Toelichting
Akte van verdeling bij de notarisongeveer € 700Legt vast dat de woning naar een van jullie gaat
Nieuwe of gewijzigde hypotheekakteongeveer € 600Nodig zodra de hypotheek wordt verhoogd of overgesloten
Inschrijving bij het Kadaster€ 103,50 per akteVoor de verdelingsakte en voor de hypotheekakte
Gevalideerde taxatieongeveer € 500Vereist door de geldverstrekker en bruikbaar voor jullie afspraak
Hypotheekadvies en bemiddelingongeveer € 2.500Marktgemiddelde, verschilt sterk per adviseur
NHG-provisie0,4% van de leningAlleen mogelijk bij een hypotheek tot € 470.000
Overdrachtsbelasting bij de verdeling€ 0Mits je aan de voorwaarden van de vrijstelling voldoet
Mediation of gezamenlijk verzoek bij een huwelijk€ 1.500 tot € 3.500 samenMarktgemiddelde; met twee advocaten loopt het fors op

Gecontroleerd op augustus 2026

Een ongelijke verdeling kan een schenking zijn

Soms spreken mensen af dat degene die blijft minder betaalt dan de helft van de overwaarde, bijvoorbeeld omdat de ander de inboedel meeneemt of omdat er geen zin meer is in discussie. Tussen gehuwden die een gemeenschap verdelen, speelt dat fiscaal meestal niet. Tussen ex-samenwoners die geen fiscaal partner meer zijn, kan het verschil wel als schenking worden aangemerkt.

Reken het door met de eerdere cijfers. Bij een overwaarde van 120.000 euro en ieder de helft op de akte hoort een uitkoopsom van 60.000 euro. Betaalt degene die blijft maar 20.000 euro, dan is er een voordeel van 40.000 euro. Daar gaat de vrijstelling voor overige verkrijgers van 2.769 euro in 2026 vanaf, zodat 37.231 euro belast is. In de hoogste tariefgroep is dat 30 procent tot 158.669 euro, dus ruim 11.100 euro schenkbelasting over een afspraak die bedoeld was om gedoe te voorkomen.

Er is een verschil tussen een schenking en een onderbouwde verrekening. Wie kan laten zien dat het lagere bedrag komt door achterstallig onderhoud, door een vergoedingsrecht van de ander of door een verrekening van gezamenlijke schulden, verdeelt en schenkt niet. Zet die onderbouwing met bedragen in de vaststellingsovereenkomst, want achteraf reconstrueren lukt zelden.

Dezelfde voorzichtigheid geldt als een van jullie in het huis blijft wonen zonder mede-eigenaar te zijn en jarenlang de lasten betaalt. Dat is geen automatisch recht op een deel van de waarde, maar het kan wel een vordering opleveren. Hoe die verhouding werkt als er maar één naam op de akte staat, is uitgewerkt in de gids over wonen in het huis van je partner.

De volgorde die het snelst tot een afgeronde verdeling leidt

Begin bij de feiten en de geldverstrekker, en pas als laatste bij de notaris.

  1. Leg de datum van vertrek vast en schrijf je in op het nieuwe adres

    Bevestig samen schriftelijk op welke dag een van jullie de woning definitief heeft verlaten. Die datum start de tweejaarstermijn voor de renteaftrek en bepaalt samen met de inschrijving bij de gemeente wanneer het fiscaal partnerschap eindigt en de toeslagen wijzigen.

  2. Vraag een gevalideerde taxatie aan

    Laat de woning taxeren door een taxateur die jullie allebei accepteren, in 2026 voor ongeveer 500 euro. De geldverstrekker eist zo'n rapport toch, en het voorkomt dat de waarde het onderwerp van de ruzie wordt.

  3. Zoek de vier cijfers bij elkaar

    Zet de getaxeerde waarde, het openstaande hypotheeksaldo, ieders aandeel volgens de leveringsakte en de aantoonbare eigen inbreng naast elkaar. Pas met die vier getallen kun je een uitkoopsom uitrekenen die standhoudt.

  4. Bel de geldverstrekker voordat je iets afspreekt

    Vraag of ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid haalbaar is bij het inkomen van degene die blijft, en welke stukken daarvoor nodig zijn. Reken op vier tot acht weken behandeltijd. Blijkt het niet te kunnen, dan valt de uitkoopvariant af en kijk je verder in de gids over scheiden en je huis.

  5. Regel de tussenperiode schriftelijk

    Spreek af wie de rente, de aflossing, het onderhoud en de verzekeringen betaalt zolang het huis nog van jullie samen is, en of er een gebruiksvergoeding wordt betaald. Zonder die afspraak trekt iemand rente af die hij niet betaalt, en dat komt bij de aangifte terug.

  6. Zet de verdeling op papier

    Leg de gekozen verdeelmethode, de bedragen en de peildatum vast in een convenant of vaststellingsovereenkomst, met de onderbouwing van elke afwijking van half om half. Dat document is later het bewijs dat er verdeeld is en niet geschonken.

  7. Naar de notaris voor de akte van verdeling

    De notaris maakt de akte van verdeling en, als de hypotheek verandert, de nieuwe hypotheekakte. Pas met de inschrijving bij het Kadaster staat de woning op één naam. Wat er daarna verandert voor degene die blijft, staat in de gids over blijven wonen na het uit elkaar gaan.

  8. Werk de administratie bij en doe aangifte

    Pas de opstal- en inboedelverzekering aan, geef de wijziging door aan de gemeente en de energieleverancier, en controleer je toeslagen. Vul in de aangifte over het jaar van uit elkaar gaan bij allebei dezelfde bedragen in voor rente, forfait en een eventuele alimentatiecomponent.

Afvinklijst voor het huis bij het uit elkaar gaan

Doorgerekend: zo pakt het uit

Rekenvoorbeeld 1

Een van jullie koopt de ander uit

Stel, de woning is getaxeerd op 400.000 euro en er staat nog 280.000 euro hypotheek open. De overwaarde is 120.000 euro en jullie kochten ieder voor de helft, dus de uitkoopsom is 60.000 euro. Degene die blijft verhoogt de hypotheek van 280.000 euro naar 340.000 euro.

Bij een toetsrente van 4 procent en dertig jaar annuïtair hoort daar een bruto maandlast van ongeveer 1.623 euro bij. Met de woonquote van 25,3 procent die in 2026 geldt in de inkomensschijf tot 90.000 euro, vraagt dat een toetsinkomen van ongeveer 77.000 euro per jaar. Ligt het inkomen daar duidelijk onder, dan is uitkopen zonder extra eigen geld of een schenking niet haalbaar.

De eenmalige kosten tellen op tot ongeveer 4.500 euro: 700 euro voor de akte van verdeling, 600 euro voor de hypotheekakte, twee keer 103,50 euro Kadaster, 500 euro taxatie en 2.500 euro voor hypotheekadvies. Overdrachtsbelasting is er niet. Kies je voor NHG, dan komt daar 0,4 procent van 340.000 euro bij, oftewel 1.360 euro, en dan komt het totaal op ongeveer 5.870 euro.

Degene die vertrekt houdt 60.000 euro over. Dat bedrag is een eigenwoningreserve: koopt hij binnen drie jaar zelf een woning, dan moet die 60.000 euro daarin worden gestopt om over dat deel renteaftrek te houden.

Rekenvoorbeeld 2

Samen verkopen terwijl het huis onder water staat

Stel, de woning brengt bij verkoop 275.000 euro op terwijl er nog 305.000 euro hypotheek openstaat. Op de opbrengst gaan eerst de verkoopkosten af: bij een courtage van 1 procent is dat 2.750 euro, plus ongeveer 250 euro voor het royement van de hypotheek bij de notaris en de doorhaling in het Kadaster.

Er blijft dan 272.000 euro over om af te lossen op een schuld van 305.000 euro. De restschuld komt uit op 33.000 euro, en die dragen jullie samen: bij een gelijk aandeel is dat 16.500 euro per persoon. Die restschuld is een gewone lening, de rente erover is niet aftrekbaar, en hij telt mee bij een volgende hypotheekaanvraag.

Had de hypotheek NHG en is de verkoop het gevolg van de relatiebeëindiging, dan kan NHG het tekort onder voorwaarden kwijtschelden. Zonder NHG spreek je met de geldverstrekker een aflosschema af. Reken op de vraag of jullie de restschuld ieder apart of gezamenlijk afbetalen; hoofdelijke aansprakelijkheid werkt ook op een restschuld door.

Rekenvoorbeeld 3

Twee jaar samen eigenaar blijven en dan pas verdelen

Stel, dezelfde woning van 400.000 euro met 280.000 euro hypotheek tegen 4 procent rente. De rente kost 11.200 euro per jaar, waarvan de helft, 5.600 euro, hoort bij degene die vertrekt. Betaalt hij die helft zelf, dan mag hij die 24 maanden lang aftrekken.

Bij een WOZ-waarde van 390.000 euro is het eigenwoningforfait 0,35 procent, oftewel 1.365 euro, waarvan de helft, ongeveer 683 euro, bij hem hoort. Zijn aftrekpost is dan 5.600 min 683 is 4.917 euro, wat bij het maximale tarief van 37,56 procent in 2026 ongeveer 1.847 euro belastingvoordeel per jaar oplevert.

Loopt de termijn van 24 maanden af zonder verdeling, dan verhuist zijn aandeel naar box 3 en verdwijnt dat voordeel van ongeveer 1.847 euro per jaar, terwijl hij de 5.600 euro rente wel blijft betalen. Krijgt hij daarbovenop een gebruiksvergoeding van 2,5 procent over zijn helft van de overwaarde van 60.000 euro, dan is dat 1.500 euro per jaar, en dan is zijn netto positie na afloop van de termijn ongeveer 4.100 euro per jaar negatief. Dat cijfer is meestal het argument om de einddatum van de tussenvorm hard af te spreken.

Veelgemaakte fouten

Wachten met de uitschrijving bij de gemeente

De inschrijving op het nieuwe adres bepaalt wanneer het fiscaal partnerschap eindigt en wanneer de toeslagen op één inkomen worden berekend. Wie maanden blijft ingeschreven op het oude adres, krijgt later te maken met terugvorderingen en met discussie over het startmoment van de tweejaarstermijn.

Denken dat de akte van verdeling je van de hypotheek af haalt

De notaris regelt het eigendom, de geldverstrekker regelt de schuld. Zonder schriftelijk ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid blijf je aansprakelijk voor een lening op een huis dat niet meer van jou is, en blokkeert die schuld je eigen hypotheekaanvraag.

Als samenwoners uitgaan van half om half

Zonder huwelijk telt de leveringsakte. Staat daar een verhouding van 60 om 40 of één naam, dan is dat het uitgangspunt, hoe lang jullie ook samen hebben betaald. Wie daar vanaf wil wijken, heeft bankafschriften en een goede onderbouwing nodig.

De 40-procenteis over het hoofd zien

De vrijstelling van overdrachtsbelasting voor samenwoners werkt alleen bij een gezamenlijke aankoop waarbij ieder ten minste 40 procent had. Kocht een van jullie destijds voor 25 procent mee, dan is de verdeling belast en komt er een rekening die niemand had begroot.

De overwaarde opmaken in plaats van meenemen

De meegenomen overwaarde is een eigenwoningreserve. Koop je binnen drie jaar een volgende woning en heb je het geld ondertussen uitgegeven, dan krijg je over dat deel van de nieuwe hypotheek geen renteaftrek. Na drie jaar vervalt de reserve, maar dat is een lange periode om te overbruggen.

Rente aftrekken die je niet zelf betaalt

De aftrek geldt voor het deel van de rente dat je aantoonbaar zelf hebt voldaan. Wordt alles van één rekening betaald zonder afspraak, dan kloppen de aangiftes van jullie beiden niet en corrigeert de Belastingdienst er meestal één.

Een lagere uitkoopsom afspreken zonder onderbouwing

Tussen ex-samenwoners kan het verschil met een zakelijke verdeling als schenking worden gezien. Bij 40.000 euro voordeel is dat in 2026 al ruim 11.100 euro schenkbelasting. Met een onderbouwde verrekening in de overeenkomst voorkom je die uitkomst.

Veelgestelde vragen

Wat gebeurt er met het koophuis als je uit elkaar gaat?

Juridisch verandert er niets tot jullie zelf iets regelen. Het huis blijft van de eigenaren die op de leveringsakte staan en de hypotheek blijft op beide namen staan. Er zijn drie uitkomsten: samen verkopen, één van jullie koopt de ander uit, of jullie blijven voorlopig samen eigenaar. Welke haalbaar is, hangt vooral af van de inkomenstoets bij de geldverstrekker.

Moet het huis verkocht worden als jullie uit elkaar gaan?

Nee, verkopen is geen verplichting. Het is wel de enige route die de hoofdelijke aansprakelijkheid automatisch beëindigt. Wil één van jullie het huis houden, dan moet de geldverstrekker de ander ontslaan uit de aansprakelijkheid, en dat gebeurt alleen als de blijver de lasten volgens de financieringslastnormen alleen kan dragen. Lukt dat niet, dan is verkopen meestal het alternatief.

Hoe reken je uit hoeveel je je ex moet uitkopen?

Neem de getaxeerde waarde, haal de openstaande hypotheek eraf en verdeel de overwaarde naar ieders aandeel. Bij 400.000 euro waarde en 280.000 euro hypotheek is de overwaarde 120.000 euro en de uitkoopsom bij gelijke aandelen 60.000 euro. Bracht iemand aantoonbaar eigen geld in bij de aankoop, dan gaat dat bedrag er meestal eerst af voordat de rest wordt gedeeld. Leg de gekozen methode schriftelijk vast.

Wie moet het huis uit als jullie niet getrouwd zijn?

Er is geen wettelijke regel die één van jullie het gebruik toewijst zoals bij een echtscheiding. Zijn jullie allebei eigenaar, dan heeft ieder recht op gebruik en moeten jullie er samen uit komen; lukt dat niet, dan kan de rechter een voorziening treffen. Staat de woning op één naam, dan kan de eigenaar de ander in beginsel vragen te vertrekken, met een redelijke termijn.

Hoe lang mag je de hypotheekrente aftrekken van het huis dat je verlaat?

Vierentwintig maanden, gerekend vanaf de dag dat je de woning definitief verlaat. In die periode blijft de woning voor jou een eigen woning en trek je jouw aandeel in de rente af, in 2026 tegen maximaal 37,56 procent, voor zover je die rente zelf betaalt. Is het huis daarna nog niet verdeeld of verkocht, dan verhuist jouw aandeel naar box 3 en stopt de aftrek.

Geldt die tweejaarsregeling ook voor samenwoners die uit elkaar gaan?

Ja, de regeling is niet voorbehouden aan gehuwden. Ook ongehuwd samenwonenden die hun relatie beëindigen kunnen hem toepassen, mits jullie fiscaal partner waren en degene die vertrekt mede-eigenaar is van de woning. De omvang van de aftrek volgt jouw aandeel in het eigendom en in de eigenwoningschuld.

Moet je overdrachtsbelasting betalen als je het aandeel van je ex overneemt?

Bij een verdeling na een huwelijk of geregistreerd partnerschap niet, ongeacht de omvang van het aandeel. Waren jullie alleen samenwonend, dan geldt een aparte vrijstelling met voorwaarden: jullie moeten de woning samen hebben gekocht en ieder moet een aandeel hebben gehad van ten minste 40 procent. Voldoe je daar niet aan, dan is over de verkrijging wel overdrachtsbelasting verschuldigd.

Wat gebeurt er met de overwaarde als je uit elkaar gaat met een koophuis?

De overwaarde wordt verdeeld volgens jullie aandelen, en het bedrag dat je meeneemt wordt een eigenwoningreserve. Koop je binnen drie jaar een volgende woning, dan moet je die reserve daarin investeren om over dat deel renteaftrek te houden. Doe je dat niet, dan mis je aftrek over dat bedrag. Na drie jaar vervalt de reserve vanzelf.

Kun je uit elkaar gaan met een koophuis dat onder water staat?

Dat kan, maar dan verdeel je een schuld in plaats van een overwaarde. Bij verkoop blijft het verschil tussen de opbrengst min de kosten en de hypotheek over als restschuld, die jullie samen dragen. De rente op zo'n restschuld is niet aftrekbaar. Was er NHG en is de verkoop het gevolg van de relatiebeëindiging, dan kan NHG het tekort onder voorwaarden kwijtschelden.

Hoe lang duurt het om de hypotheek op één naam te krijgen?

Bij dezelfde geldverstrekker duurt de aanvraag voor ontslag uit de hoofdelijke aansprakelijkheid meestal vier tot acht weken, mits de stukken compleet zijn. Daarna passeert de akte van verdeling binnen twee tot vier weken. Stap je over naar een andere geldverstrekker, dan is het een volledige nieuwe hypotheekaanvraag en loopt de doorlooptijd op.

Wat als jullie samen een huis kochten zonder samenlevingscontract?

Dan geldt wat er in de leveringsakte staat over ieders aandeel, meestal de helft. Zonder contract zijn er geen afspraken over ongelijke inbreng, dus wie meer eigen geld in de aankoop stopte moet dat zelf aantonen met bankafschriften en een beroep doen op een vergoedingsvordering. Dat lukt lang niet altijd, en het is de reden dat deze situatie het vaakst bij de rechter eindigt.

Kan je ex de verkoop van het huis afdwingen als jij wilt blijven?

Ja, een mede-eigenaar kan verdeling van de gemeenschappelijke woning vorderen en de rechter kan dan verkoop bevelen. In de praktijk krijgt degene die wil blijven eerst een redelijke termijn om de financiering rond te krijgen. Haalt hij de inkomenstoets niet, dan blijft verkopen over. Wat blijven betekent aan lasten en voorwaarden staat in de gids over het koophuis houden na een scheiding.

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

Een verdeling waarbij allebei de inkomens toereikend zijn, de aandelen gelijk zijn en niemand extra geld heeft ingebracht, kun je met een hypotheekadviseur en een notaris prima afronden. Reken op ongeveer 2.500 euro voor hypotheekadvies en 700 euro voor de akte van verdeling in 2026. De adviseur weet welke geldverstrekker bij een relatiebeëindiging ruimte heeft en welke stukken de toets versnellen.

Naar een familierechtadvocaat of mediator ga je zodra er kinderen zijn, zodra er alimentatie in het spel is of zodra jullie het over de waarde niet eens worden. Een gezamenlijk traject kost doorgaans 1.500 tot 3.500 euro samen, ieder een eigen advocaat begint al snel bij 5.000 euro per persoon. Bij samenwoners zonder contract is juridisch advies vaak de goedkoopste optie, omdat een vergoedingsvordering staat of valt met de onderbouwing.

Een fiscalist is de moeite waard als er een oude eigenwoningreserve meespeelt, als de tweejaarstermijn bijna afloopt of als jullie de rente via een alimentatieafspraak willen laten lopen. Die drie onderwerpen leveren de meeste correcties op. Voor de bredere afweging tussen verkopen, uitkopen en samen blijven staat de vergelijking in de gids over scheiden met een koophuis, en de juridische kant van eigendom en akte in de gids over scheiden met een eigen huis.

Bronnen en controle

  1. U gaat uit elkaar en hebt een eigen woning Belastingdienst geraadpleegd 22 augustus 2026
  2. Wanneer vervalt mijn eigenwoningreserve? Belastingdienst geraadpleegd 22 augustus 2026
  3. Vrijstelling verdeling gemeenschap samenwoners (art. 15.1.g WBR) Via Juridica geraadpleegd 22 augustus 2026

Verder lezen over dit onderwerp

dehuisgids.nl WONEN, BUREN & LEVEN Scheiden eigen huis
Wonen, buren & leven

Scheiden eigen huis