Testament en levenstestament: alles goed vastleggen

Wat een testament regelt, en wanneer de wet het al voor je doet

Een testament is een notariële akte waarin staat wie er van jou erft en onder welke voorwaarden. Zonder testament bepaalt de wet dat: eerst je echtgenoot of geregistreerd partner en je kinderen, en zijn die er niet, dan je ouders, broers en zussen. Wie zich in die volgorde herkent, hoeft niets vast te leggen. Wie iets anders wil, kan dat alleen bij de notaris regelen. Wat er verder bij een nalatenschap komt kijken, van de aangifte tot de belasting, staat bij schenken en erven.

De vraag waarom een testament nuttig is, valt daarmee samen met de vraag waar de wettelijke regeling niet past. Dat gebeurt vaker dan mensen denken. Samenwoners erven zonder testament niets van elkaar, ook niet na twintig jaar en een gezamenlijke koopwoning. In een samengesteld gezin komt je vermogen via de langstlevende bij diens kinderen terecht en niet bij die van jou. Een alleenstaande zonder kinderen laat zonder testament na aan familie die hij misschien nauwelijks kent.

Naast erfgenamen aanwijzen kun je in een testament een executeur benoemen die de afwikkeling doet, een voogd voor je minderjarige kinderen aanwijzen, en bepalen dat een erfenis onder bewind staat tot een kind een bepaalde leeftijd heeft. Een testament maken mag vanaf zestien jaar. Hoe zo'n akte tot stand komt en welke keuzes de notaris je voorlegt, lees je in de gids over een testament opstellen.

Het verschil tussen een testament en een levenstestament

De twee aktes lijken op elkaar in naam en verschillen volledig in werking. Een testament treedt pas in werking op de dag dat je overlijdt. Een levenstestament doet precies het omgekeerde: het werkt zolang je leeft en vervalt op het moment van overlijden. Wie beide wil, tekent twee aktes, meestal in hetzelfde gesprek bij de notaris.

In een levenstestament geef je een volmacht: je wijst iemand aan die namens jou mag handelen als je dat zelf niet meer kunt, door een ongeval, een beroerte of dementie. Zonder die volmacht kan niemand aan je bankrekening komen, ook je echtgenoot niet aan rekeningen die op jouw naam staan. Dan moet de kantonrechter er een bewindvoerder en mentor bij halen, en dat kost tijd en geld.

Daarnaast bestaat het codicil, een handgeschreven, gedateerd en ondertekend briefje. Daarmee kun je met name genoemde kleding, lijfsieraden, inboedelstukken en boeken toewijzen en je uitvaartwensen vastleggen, verder niets. Geld, effecten en de woning kun je er niet mee regelen. Een samenlevingscontract hoort in dit rijtje thuis omdat het vaak met een testament wordt verward, maar het regelt iets anders: de afspraken tussen partners tijdens hun leven.

Document	Wat het regelt	Wanneer het werkt	Notaris nodig?
Testament	Wie erft, wie de executeur is, voogdij en bewind	Vanaf je overlijden	Ja, altijd
Levenstestament	Volmacht voor geld, woning en zorg, plus je wensen	Zolang je leeft, ook bij wilsonbekwaamheid	Wettelijk niet, in de praktijk wel
Codicil	Genoemde kleding, sieraden, inboedel, boeken en uitvaartwensen	Vanaf je overlijden	Nee, zelf schrijven volstaat
Samenlevingscontract	Wat van wie is, de zorgplicht en het verblijvingsbeding	Tijdens het samenwonen	Voor de partnervrijstelling wel

Wat er in een levenstestament staat

Een levenstestament valt in twee delen uiteen. Het eerste deel is de financiële volmacht: wie mag je rekeningen betalen, je belastingaangifte doen, je woning verkopen, je hypotheek oversluiten en je verzekeringen wijzigen. Het tweede deel is de medische kant: wie overlegt er met de arts, wie beslist over een verhuizing naar een zorginstelling, en welke behandelingen wil je wel of niet nog. Dat medische deel wordt ook wel een levenseinde-testament genoemd en kan een behandelverbod of een euthanasieverklaring bevatten.

Verder leg je vast wie er toezicht houdt op de gevolmachtigde, bijvoorbeeld door jaarlijks een overzicht te vragen, en of de gevolmachtigde namens jou mag blijven schenken. Dat laatste is geen detail: staat het er niet uitdrukkelijk in, dan mag hij het niet, ook niet als jij jarenlang een vast bedrag aan je kinderen gaf. Hoe zo'n akte er van binnen uitziet en welke onderdelen er standaard in staan, zie je aan een voorbeeld van een levenstestament.

De notaris meldt het levenstestament met jouw toestemming aan bij het Centraal Levenstestamentenregister. Daarin staat alleen dát er een akte is, wanneer die is getekend en bij welk kantoor, niet wat erin staat. Alleen notarissen en kandidaat-notarissen kunnen dat register inzien, zodat een ander kantoor later kan controleren of er een volmacht bestaat. Een volmacht eindigt volgens artikel 3:72 van het Burgerlijk Wetboek door het overlijden, de ondercuratelestelling, het faillissement of de schuldsanering van degene die hem gaf. Wilsonbekwaamheid staat niet in dat rijtje, maar omdat curatele er wel in staat en banken zekerheid willen, zet de notaris er altijd uitdrukkelijk in dat de volmacht doorloopt als je wilsonbekwaam wordt.

Samenwonen: samenlevingscontract en testament naast elkaar

Het verschil tussen samenlevingscontract en testament is voor samenwoners de duurste kennislacune die er bestaat. Een samenlevingscontract regelt wat er van wie is, hoe jullie de kosten delen en wat er met gezamenlijke spullen gebeurt als een van jullie overlijdt. Dat laatste heet een verblijvingsbeding en werkt alleen voor bezittingen die jullie samen hebben. Erven doe je er niet mee: de wet kent ongehuwde partners geen enkel erfrecht toe.

Wie samenwoont en wil dat de ander de woning krijgt, heeft een samenlevingscontract en testament allebei nodig. Het testament zorgt dat je partner erfgenaam is. Het notariële samenlevingscontract zorgt dat je partner voor de erfbelasting als partner telt, want dat scheelt het verschil tussen een vrijstelling van 828.035 euro en een van 2.769 euro in 2026. Die partnervrijstelling geldt als jullie allebei meerderjarig zijn, geen bloedverwant in de rechte lijn, in de zes maanden voor het overlijden op hetzelfde adres ingeschreven stonden en in die periode een notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgverplichting hadden, en met niemand anders aan die eisen voldoen. Zonder zo'n contract telt het pas na vijf jaar onafgebroken ingeschreven staan op hetzelfde adres.

De vraag is dus niet samenlevingscontract of testament, maar of je met een testament zonder samenlevingscontract genoeg hebt. Meestal niet. Met alleen een testament erft je partner wel, maar over vrijwel alles wat hij erft betaalt hij 30 tot 40 procent erfbelasting. Wat dat in jullie situatie betekent, reken je door met de rekenhulp voor erfbelasting.

Getrouwd of geregistreerd partner: waarom dan nog een testament?

Ben je getrouwd en heb je kinderen, dan doet de wet al veel. De wettelijke verdeling geeft alle bezittingen en schulden aan de langstlevende echtgenoot. De kinderen krijgen hun deel als een vordering op papier, die pas opeisbaar wordt als de langstlevende overlijdt, failliet gaat of in de schuldsanering komt. De langstlevende kan dus gewoon in het huis blijven wonen zonder de kinderen uit te hoeven kopen.

Toch laten veel getrouwde stellen alsnog een testament maken, en de redenen zijn concreet. Je kunt de rente over de kindsdelen zelf bepalen. Zonder testament draagt de vordering van een kind namelijk alleen rente voor zover de wettelijke rente boven de zes procent uitkomt, en met een eigen rentebepaling stuur je hoeveel er bij het tweede overlijden nog te belasten valt. Je kunt met een opvullegaat of afvullegaat de vrijstellingen van de kinderen bij het eerste overlijden benutten. Je kunt een tweetrapsmaking opnemen, zodat vermogen na de langstlevende alsnog bij jouw familie terechtkomt in plaats van bij die van een nieuwe partner.

Daar komen de niet-fiscale redenen bij: een executeur die de afwikkeling doet, een voogd voor jonge kinderen, en een bewind zodat een kind niet op zijn achttiende over een ton beschikt. Wie ook bij leven al iets wil verschuiven richting de volgende generatie, vindt de mogelijkheden bij wat je bij leven al kunt vastleggen.

Kinderen, kleinkinderen en de legitieme portie

Kinderen kun je onterven, maar niet helemaal. Een onterfd kind houdt recht op zijn legitieme portie: de helft van wat hij zonder testament zou hebben geërfd, uit te betalen in geld en niet in spullen of in een deel van het huis. Dat recht moet hij zelf inroepen, binnen vijf jaar na het overlijden, en de vordering is pas zes maanden na het overlijden opeisbaar. Staat er een langstlevende echtgenoot, dan hoeft die het bedrag meestal pas na zijn eigen overlijden uit te keren.

Kleinkinderen hebben geen eigen wettelijk erfdeel. Zij erven alleen via plaatsvervulling: is hun vader of moeder eerder overleden dan de grootouder, dan schuiven zij samen in diens plaats en verdelen zij dat ene erfdeel. Leeft hun ouder nog, dan erven kleinkinderen alleen als je ze in een testament noemt. Dat gebeurt vaak met een legaat ter grootte van hun vrijstelling van 26.230 euro in 2026, waarover zij niets betalen en dat bij hun ouders van de belaste erfenis af gaat.

Voor een kind zelf is een testament nuttig om drie andere redenen. Je kunt een bewindvoerder aanwijzen die het geld beheert tot je kind bijvoorbeeld drieëntwintig of vijfentwintig is. Je kunt met een uitsluitingsclausule regelen dat de erfenis privé blijft en niet bij een scheiding gedeeld hoeft te worden, wat vooral telt bij huwelijken van vóór 2018 in algehele gemeenschap van goederen. En je kunt uitsluiten dat een ex-partner als wettelijk vertegenwoordiger het geld van je minderjarige kind beheert.

Wat een testament en een levenstestament kosten

Notaristarieven zijn vrij, dus prijzen verschillen per kantoor en per regio. De bedragen hieronder zijn de ranges die de meeste kantoren in augustus 2026 hanteren voor een gewone situatie zonder ondernemingsvermogen of buitenlandse bezittingen. Bij twee personen worden twee aktes gemaakt, want een gezamenlijk testament bestaat in Nederland niet; het tweede exemplaar is wel goedkoper omdat het voorwerk hetzelfde is.

Let bij het vergelijken op drie dingen: of het bedrag inclusief btw is, of het gesprek en de registratie erin zitten, en hoeveel voorwerk je zelf doet. Een goedkope notaris voor een testament vind je vaak online, waar je de gegevens zelf invult en alleen voor het passeren langskomt. Zit je situatie ingewikkeld in elkaar, dan verdient een langer gesprek zich terug in wat je aan belasting of ruzie bespaart. De opbouw van de rekening staat per post uitgesplitst bij wat het opmaken van een testament kost, en de tarieven voor de andere akte bij de kosten van een levenstestament.

Kun je zelf niet naar kantoor komen, dan komt de notaris aan huis of in het verpleeghuis. Reken op een toeslag voor de reistijd, meestal honderd tot driehonderd euro in 2026. Kan iemand niet meer zelf tekenen maar wel duidelijk zijn wil uiten, dan kan de akte met getuigen worden gepasseerd; dat maakt het duurder maar het kan.

Akte	Eén persoon	Twee personen samen
Testament	€ 350 tot € 600	€ 500 tot € 900
Levenstestament	€ 400 tot € 700	€ 700 tot € 1.200
Testament en levenstestament in één traject	€ 700 tot € 1.100	€ 1.200 tot € 2.000
Samenlevingscontract	Niet van toepassing	€ 400 tot € 800
Codicil	Gratis, zelf schrijven	Gratis, ieder een eigen briefje

Testament en belasting: wat je wel en niet kunt sturen

Een testament verlaagt de erfbelasting niet vanzelf. De vrijstelling en het tarief hangen af van de relatie tussen jou en de erfgenaam, niet van wat er in de akte staat. Wel bepaalt je testament wíe er erft en in welke verhouding, en daarmee stuur je in welke tariefgroep het vermogen valt en hoeveel vrijstellingen er worden gebruikt.

Drie technieken komen het vaakst voor. Een legaat aan kleinkinderen ter grootte van hun vrijstelling haalt vermogen uit de erfenis van je kinderen, die daarover anders 10 of 20 procent zouden betalen. Een rentebepaling over de kindsdelen laat de vordering van de kinderen groeien, waardoor de nalatenschap van de langstlevende straks kleiner is. Een tweetrapsmaking laat vermogen eerst naar de een en daarna naar de ander gaan, waarbij bij de tweede stap opnieuw een vrijstelling meetelt.

Wie er zeker van wil zijn dat het klopt, rekent de uitkomst na. Met de rekenhulp voor de erfbelasting zie je per erfgenaam wat er overblijft. Schuiven bij leven telt vaak zwaarder dan schuiven in een testament: de jaarlijkse schenkingsvrijstelling kun je elk jaar opnieuw gebruiken, en wat dat oplevert reken je uit met de rekenhulp voor schenkbelasting. Bij een overlijden vanaf 1 januari 2026 hebben de erfgenamen twintig maanden de tijd voor de aangifte erfbelasting; bij een overlijden daarvóór is de termijn acht maanden. Komt de aangifte later binnen, dan rekent de Belastingdienst belastingrente over de aanslag, en die loopt vanaf 2026 ook door als er uitstel is verleend.

Wie erft	Vrijstelling 2026	Tarief tot € 158.669	Tarief daarboven
Echtgenoot, geregistreerd partner of samenwoner die aan de partnereisen voldoet	€ 828.035	10%	20%
Kind	€ 26.230	10%	20%
Kleinkind	€ 26.230	18%	36%
Ouder	€ 62.110	30%	40%
Broer, zus, neef, vriend of ieder ander	€ 2.769	30%	40%

Als je zelf niets meer kunt regelen: volmacht, bewind of curatele

Hier verdient een levenstestament zijn geld terug. Raakt iemand door dementie of een hersenbloeding wilsonbekwaam en is er geen volmacht, dan kan de familie niets. De bank blokkeert wat op zijn naam staat, de belastingaangifte blijft liggen en de woning kan niet worden verkocht. De enige route is dan een verzoek bij de kantonrechter om onderbewindstelling voor het geld en mentorschap voor de zorg, of curatele voor allebei. Daar gaan weken tot maanden overheen, en daarna volgt jaarlijkse verantwoording aan de rechter.

De vraag of het huis van je ouders bij dementie nog verkocht kan worden, hangt volledig aan de volmacht. Staat er in het levenstestament uitdrukkelijk dat de gevolmachtigde registergoederen mag verkopen en bezwaren, dan tekent hij bij de notaris en gaat de verkoop door. Ontbreekt die zin, of is er alleen een zelfgeschreven machtiging, dan weigert de notaris mee te werken en moet er alsnog een bewindvoerder komen die per verkoop een aparte machtiging van de kantonrechter vraagt.

Kies de gevolmachtigde met zorg, en liefst met een reserve erachter voor het geval die persoon zelf uitvalt. Twee kinderen samen bevoegd maken voorkomt scheve verhoudingen, maar maakt het trager als er een handtekening ontbreekt. Een toezichthouder die jaarlijks de rekeningen doorneemt, is een lichte oplossing die veel wantrouwen wegneemt.

Wat er moet gebeuren	Met een notarieel levenstestament	Zonder volmacht, via de kantonrechter
Rekeningen betalen en de administratie doen	De gevolmachtigde doet het meteen	Pas na benoeming van een bewindvoerder
De woning verkopen	Mag als de volmacht registergoederen noemt	Alleen met een aparte machtiging van de rechter
Blijven schenken aan kinderen of kleinkinderen	Alleen als het levenstestament dat toestaat	Zelden toegestaan
Beslissen over zorg en verhuizing	De gevolmachtigde of mentor die je zelf koos	Een mentor die de rechter aanwijst
Toezicht en verantwoording	De toezichthouder die je zelf aanwijst	De kantonrechter, elk jaar opnieuw
Kosten	Eenmalig de akte bij de notaris	Griffierecht en een jaarlijkse beloning voor een professionele bewindvoerder

Wijzigen, herroepen en wat er bij overlijden gebeurt

Een testament ligt niet vast voor altijd. Je kunt het zo vaak wijzigen als je wilt, en het laatste testament gaat voor op alle eerdere. Herroepen kan alleen bij de notaris, dus een testament thuis verscheuren verandert niets: de akte ligt bij het kantoor en de vindplaats staat in het Centraal Testamentenregister. Reken bij een wijziging op ongeveer hetzelfde bedrag als bij een nieuwe akte, tenzij het om een kleine aanpassing gaat.

Na een scheiding is nakijken geen luxe. Je ex-echtgenoot erft na de inschrijving van de echtscheiding niet meer van je volgens de wet, en een benoeming van je toenmalige echtgenoot in een ouder testament vervalt in beginsel door de scheiding. Wat níet vanzelf gaat: je ex blijft als ouder het vermogen beheren dat je minderjarige kind van jou erft, tenzij je in een testament een bewindvoerder aanwijst. Ook de volmacht in een levenstestament aan je ex blijft geldig tot je hem intrekt.

Bij overlijden zoekt de notaris in het testamentenregister of er een akte is en waar die ligt. Erfgenamen krijgen dan een verklaring van erfrecht, het document waarmee ze bij de bank en het Kadaster iets kunnen doen. Daarvoor rekenen kantoren doorgaans enkele honderden euro's in 2026, meer als er veel erfgenamen zijn of iemand in het buitenland woont.

Schenkbelasting

Kies de relatie en het bedrag en zie de vrijstelling van dit jaar, het tarief en wat er netto overblijft. Open de volledige schenkbelasting

Doorgerekend: zo pakt het uit

Veelgemaakte fouten

Denken dat samenwonen na jaren vanzelf erfrecht geeft

De wet kent ongehuwde partners geen erfrecht toe, hoe lang je ook samenwoont en hoeveel je samen hebt gekocht. Zonder testament erven de ouders of broers en zussen van je partner mee in het huis. Dat kan betekenen dat de achterblijver moet verkopen om hen uit te betalen.

Vertrouwen op een zelfgeschreven machtiging

Een onderhandse volmacht is juridisch geldig, maar banken werken er zelden mee en voor de verkoop van een woning eist de notaris een notariële volmacht. Wie het pas ontdekt als er getekend moet worden, is maanden kwijt aan een bewindprocedure bij de kantonrechter.

De akte na een scheiding of nieuwe relatie laten liggen

Een testament uit je vorige huwelijk kan een executeur, een voogd of een bewindvoerder aanwijzen die je nu niet meer zou kiezen. En de volmacht in je levenstestament blijft op naam van je ex staan totdat je hem intrekt bij de notaris.

Alleen op de belasting sturen en de langstlevende krap zetten

Kindsdelen met een hoge rente laten groeien bespaart bij het tweede overlijden, maar de erfbelasting bij het eerste overlijden moet direct worden betaald. Zit het vermogen vast in de stenen, dan staat de langstlevende met een aanslag van tienduizenden euro's en te weinig spaargeld.

Eén kind volmacht geven zonder toezicht af te spreken

Zonder afspraak over verantwoording ontstaat er argwaan bij de andere kinderen, ook als er niets misgaat. Een jaarlijks overzicht aan een toezichthouder of aan de andere erfgenamen kost weinig moeite en voorkomt een conflict dat de erfenis jaren kan blokkeren.

Denken dat een codicil het huis of het spaargeld kan regelen

Een codicil werkt alleen voor met name genoemde kleding, lijfsieraden, inboedelstukken en boeken, en voor je uitvaartwensen. Bedragen, effecten, een woning of een onderneming toewijzen in een handgeschreven briefje heeft geen enkel rechtsgevolg, en de erfgenamen hoeven zich er niets van aan te trekken.

Wachten tot de diagnose er ligt

Een testament en een levenstestament kun je alleen tekenen zolang je begrijpt wat je regelt. Bij gevorderde dementie weigert de notaris de akte, terecht, en dan resteert alleen de route via de rechter met alle kosten en vertraging die daarbij horen.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

Voor een testament en een levenstestament ben je hoe dan ook bij een notaris, want alleen die kan de akte passeren en aanmelden bij het register. Reken in 2026 op 350 tot 600 euro voor een testament en 400 tot 700 euro voor een levenstestament per persoon, met korting als je beide aktes tegelijk regelt. Wie een eenvoudige wens heeft, kan het gesprek goed voorbereiden met de gids over het opstellen van een testament en zo de adviestijd beperkt houden. Bij een samengesteld gezin, een eigen onderneming, vermogen boven een half miljoen, een kind met een beperking of bezittingen in het buitenland loont een gesprek met een estate planner of fiscalist naast de notaris; die rekent meestal per uur en zet varianten cijfermatig naast elkaar. Loopt het spaak tussen erfgenamen, dan is een mediator of een gespecialiseerde advocaat erfrecht het juiste adres, niet de notaris die de akte maakte. Wat een volmacht in de praktijk moet dekken, zie je aan de onderdelen van een uitgewerkt levenstestament, en wat je nu al kunt overdragen staat bij regelen bij leven.