Aardlekschakelaar: hoe hij werkt, wanneer hij verplicht is en wat hij kost
Een aardlekschakelaar meet of er stroom weglekt uit een groep en schakelt die groep uit zodra het verschil boven 30 milliampère komt. Hij is de enige beveiliging in je meterkast die mensen beschermt in plaats van kabels. Sinds 1975 schrijft de norm hem voor bij nieuwe installaties, en sinds 1997 mogen er hooguit vier groepen achter één schakelaar hangen. Een bestaande installatie hoef je niet aan te passen zolang die veilig is, maar de testknop twee keer per jaar indrukken kost tien seconden en is de enige manier om te weten dat het ding nog schakelt.
- 30 mA NEN 1010 lekstroom waarbij de schakelaar de groep uitzet
- 1975 norm sinds dat jaar verplicht op stopcontactgroepen in nieuwe installaties
- 4 groepen NEN 1010 maximaal achter één aardlekschakelaar sinds 1997
- 2 keer per jaar advies de testknop indrukken
- € 150 - € 300 2026 een aardlekschakelaar laten plaatsen of vervangen
Gecontroleerd op augustus 2026
Wat een aardlekschakelaar doet
Een aardlekschakelaar vergelijkt onafgebroken de stroom die een groep in gaat met de stroom die er via de nuldraad uit terugkomt. Normaal zijn die twee precies gelijk. Verdwijnt er onderweg meer dan 30 milliampère, dan loopt die stroom ergens anders naar de aarde weg, bijvoorbeeld door een mens die een defect apparaat vasthoudt. De schakelaar zet de groep dan uit, en dat gebeurt binnen een fractie van een seconde: bij 30 milliampère hoort hij binnen drie tienden van een seconde te schakelen, bij een grotere lekstroom nog sneller.
Dat onderscheidt hem van al het andere in je meterkast. De installatieautomaat beveiligt de kabel tegen te veel stroom, de hoofdzekering beveiligt de aansluiting. De aardlekschakelaar beveiligt de mens. Bij de rest van je elektra en gas in huis gaat het om het beschermen van materiaal; hier gaat het om het voorkomen van een dodelijke schok. Een stroom van 30 milliampère door een lichaam is al gevaarlijk, en een gewone zekering van 16 ampère merkt daar helemaal niets van.
Hij beschermt ook niet tegen alles. Pak je met de ene hand de fase en met de andere de nuldraad vast, dan blijft de stroom keurig binnen de kring en ziet de schakelaar geen verschil. Tegen overbelasting en kortsluiting doet hij evenmin iets; daar zit de automaat naast hem voor. De twee vullen elkaar aan en vervangen elkaar nooit.
Is een aardlekschakelaar verplicht?
Voor nieuwe en gewijzigde installaties: ja. NEN 1010, de norm voor laagspanningsinstallaties waar het Besluit bouwwerken leefomgeving naar verwijst, eist aardlekbeveiliging van maximaal 30 milliampère op groepen met stopcontacten. Dat is in nieuwbouw sinds 1975 zo, en sinds de normversie van 1997 mogen er hooguit vier groepen achter één schakelaar hangen. Wie nu bijbouwt, een groep bijmaakt of een elektrische installatie laat vernieuwen, krijgt die eis dus over zich heen voor het gewijzigde deel.
Voor wat er al ligt geldt geen verplichting met terugwerkende kracht. Een woning uit 1962 zonder aardlekschakelaar mag zo blijven zolang de installatie veilig functioneert; niemand komt hem afkeuren. Dat maakt de vraag of het moet minder belangrijk dan de vraag of je hem wilt, want de kans dat een defecte wasmachine of een kapotte grondkabel iemand raakt, is in zo'n huis reëel.
Bij een verkoop of verbouwing komt het alsnog boven water. Een bouwkundige keuring noemt het ontbreken van aardlekbeveiliging standaard als gebrek, en een verzekeraar kan bij brandschade vragen stellen over de staat van de installatie. Voor gehuurde woningen ligt het anders: daar is de verhuurder verantwoordelijk voor een veilige installatie, en die kun je daar schriftelijk op aanspreken.
| Wanneer de installatie is aangelegd | Wat de norm toen eiste | Wat dat nu voor jou betekent |
|---|---|---|
| Vóór 1975 | Geen aardlekbeveiliging voorgeschreven | Vaak geen aardlek en geen aarde boven; laten doormeten |
| 1975 tot 1997 | 30 mA op stopcontactgroepen | Meestal één schakelaar voor het hele huis; splitsen is verstandig |
| 1997 tot nu | 30 mA en maximaal vier groepen per schakelaar | Twee of meer aardlekschakelaars; voldoet aan de norm |
| Nieuw of gewijzigd deel nu | 30 mA, maximaal vier groepen, type A | Geldt alleen voor het deel dat je aanpast |
Gecontroleerd op augustus 2026
Verbouw je toch al, laat de installateur dan meteen de groepen herverdelen over twee aardlekschakelaars. Dan staat niet je hele huis donker als er in de badkamer iets misgaat, en het meerwerk is een fractie van wat een aparte klus later kost.
Hoe een aardlekschakelaar hoort te staan en hoe je hem herkent
De aardlekschakelaar zit boven of naast de rij automaten in de groepenkast en is breder dan de rest: hij neemt twee modules in beslag en heeft een knop met een T of een tekst als test of controle. Op zijn zijkant staat wat hij kan, meestal iets als 40 A en 0,03 A of 30 mA. Die 40 ampère is de stroom die hij mag doorlaten, die 30 milliampère is de lekstroom waarbij hij afschakelt.
De stand is simpel: de hendel staat omhoog als de schakelaar aan staat, net als bij de automaten ernaast. Staat hij omlaag of halverwege, dan is hij gevallen of uitgezet en heeft de hele reeks groepen erachter geen stroom. Sommige merken zetten er een I en een 0 bij, waarbij de I boven staat. Een hendel die halverwege blijft hangen en niet omhoog wil, betekent bijna altijd dat er nog een lekstroom in de kring zit.
Steeds vaker vind je geen losse schakelaar maar aardlekautomaten: één module per groep die de aardlekbeveiliging en de zekering combineert. Voordeel is dat alleen de groep met het probleem uitvalt in plaats van vier tegelijk. Nadeel is de prijs en de ruimte, want je hebt er één per groep nodig. Hoeveel er achter één schakelaar mogen hangen, hangt samen met de verdeling van de belasting; wat er per groep aan vermogen op mag, staat in de gids over hoeveel watt per groep.
| Onderdeel in de kast | Waar het tegen beveiligt | Hoe je het herkent |
|---|---|---|
| Hoofdschakelaar | Niets; zet alles in één keer spanningsloos | Breed, meestal helemaal links of rechts, geen testknop |
| Aardlekschakelaar | Lekstroom naar aarde, dus tegen elektrocutie | Twee modules breed, met testknop |
| Installatieautomaat | Overbelasting en kortsluiting in de kabel | Smalle module, meestal met B16 of C16 erop |
| Aardlekautomaat | Allebei, maar dan per groep | Anderhalve tot twee modules breed, met testknop én ampèreaanduiding |
De testknop: twee keer per jaar tien seconden werk
Een aardlekschakelaar is een mechanisch apparaat dat jarenlang niets doet. Juist daarom kan het mechaniek vastlopen zonder dat iemand het merkt. De testknop simuleert een lekstroom en is de enige manier om te controleren of hij nog daadwerkelijk schakelt. Twee keer per jaar indrukken is de gangbare aanbeveling, bijvoorbeeld als de klok verzet wordt zodat je het niet vergeet.
Testen gaat zo: je drukt de knop in en de hendel hoort meteen omlaag te klappen, waarna alle groepen erachter zonder stroom zitten. Daarna zet je de hendel weer omhoog. Meer is het niet. Zet vooraf even de computer af en houd er rekening mee dat klokken en de oven opnieuw ingesteld moeten worden. Hangen er apparaten aan die niet zomaar mogen uitvallen, zoals een vriezer met een volle lade of medische apparatuur, houd daar dan rekening mee bij het moment dat je kiest.
Verplicht is dat testen niet voor particulieren; het is een advies van fabrikanten en van de brandweer. Bij bedrijven ligt het anders: daar hoort de werking van de aardlekbeveiliging bij de periodieke inspectie van de installatie, en die inspectie wordt vastgelegd in een rapport.
Klapt de schakelaar niet om als je de testknop indrukt, dan beveiligt hij niets meer. Hij ziet er dan nog uit als een beveiliging en de stroom werkt gewoon, maar bij een lekstroom gebeurt er niets. Laat hem in dat geval op korte termijn vervangen.
Hoe weet je of de aardlekschakelaar kapot is?
Er zijn drie manieren waarop een aardlekschakelaar stukgaat, en ze zien er heel verschillend uit. De eerste is de stille variant: hij reageert niet meer op de testknop. De tweede is het omgekeerde: hij valt uit zichzelf uit terwijl er niets aan de hand is, omdat het mechaniek te gevoelig is geworden. De derde is dat hij zich niet meer laat inschakelen, wat meestal geen defect is maar een echte lekstroom in de installatie.
Het onderscheid tussen een defecte schakelaar en een echte lekstroom maak je door alle groepen erachter uit te zetten en de aardlekschakelaar dan omhoog te duwen. Blijft hij nu staan, dan zit het probleem in een van de groepen en is de schakelaar in orde. Valt hij ook met alle groepen uit, dan is er iets mis met de bedrading vóór de groepen of met de schakelaar zelf. Dat laatste is werk voor een installateur, want dan moet er gemeten worden aan een deel dat onder spanning staat.
Een echte diagnose komt uit een meting. Een elektricien meet de uitschakeltijd en de reststroom waarbij de schakelaar daadwerkelijk afvalt, plus de isolatieweerstand per groep en de aardverspreidingsweerstand. Zonder aarddraad blijft de aardlekschakelaar overigens werken bij aanraking, want de stroom loopt dan via de mens naar de aarde, maar hij schakelt dan pas op het moment dat er iemand aan zit. Een geaard stopcontact zorgt dat het defect al afgaat voordat iemand het apparaat aanraakt, en de combinatie van die twee is pas echte beveiliging.
| Wat je ziet | Wat er waarschijnlijk aan de hand is | Wat je ermee doet |
|---|---|---|
| Testknop indrukken doet niets | Mechaniek vastgelopen of schakelaar defect | Laten vervangen, geen uitstel |
| Valt meteen terug zodra je hem omhoog zet | Doorlopende lekstroom in een groep of apparaat | Groepen een voor een uitzetten en opnieuw proberen |
| Valt alleen bij regen of vorst | Vocht in een buitenleiding, tuinverlichting of grondkabel | Buitengroep loskoppelen en laten nameten |
| Valt bij het starten van de wasmachine of boiler | Verwarmingselement met een lekkage naar de behuizing | Apparaat laten nakijken of vervangen |
| Valt een paar keer per jaar zonder patroon | Optelsom van kleine lekstromen of een inschakelpiek | Groepen verdelen over twee aardlekschakelaars |
| Er zit geen aardlekschakelaar in de kast | Installatie van vóór 1975 | Laten doormeten en bijplaatsen of kast vervangen |
De aardlekschakelaar slaat door: eerst begrijpen wat er valt
Als er stroom uitvalt, is de eerste vraag wat er precies omlaag staat. Staat één smalle automaat omlaag en de rest omhoog, dan is er op die ene groep te veel vermogen gevraagd of is er kortsluiting. Staat de brede schakelaar met de testknop omlaag en zijn meerdere groepen tegelijk dood, dan is het de aardlekschakelaar en lekt er ergens stroom weg. Dat verschil bepaalt waar je gaat zoeken, en het scheelt een halve avond.
Vocht is veruit de meest voorkomende oorzaak. Een buitenlamp waar water in staat, een grondkabel naar het tuinhuis met een beschadiging, een wasmachine of vaatwasser met een aangetast element, of een boiler die begint te lekken. Ook een stopcontact in de badkamer dat te dicht bij de douche zit, komt geregeld naar boven als dader. Bij vorst of na een flinke regenbui vallen aardlekschakelaars merkbaar vaker uit dan in een droge zomer.
Blijft de schakelaar vallen terwijl er geen enkel apparaat is aangesloten, dan zit de lekstroom in de vaste bedrading. Dan houdt het zelf uitzoeken op. Een installateur meet per groep de isolatieweerstand door en vindt zo de leiding die vocht heeft getrokken of beschadigd is geraakt bij een boorgat. Werk aan de bedrading vraagt sowieso kennis van wat welke draad doet, en dat is minder eenduidig dan het lijkt: welke kleur waar voor staat, verschilt per bouwjaar en staat in de gids over stroomdraadkleuren. En houd het onderscheid met gas scherp: een aardlekschakelaar doet niets bij een gaslek, waar een heel ander noodplan bij hoort.
Een oude aardlekschakelaar vervangen
Een aardlekschakelaar heeft geen wettelijke vervangingstermijn, maar hij slijt wel. Installateurs hanteren in de praktijk vijftien tot twintig jaar als moment om er kritisch naar te kijken, zeker als hij in een vochtige of stoffige meterkast hangt. Een oude schakelaar die de testknop nog doorstaat, hoef je niet weg te gooien; een die er twee keer achter elkaar traag op reageert, wel.
Er is een tweede reden om naar de leeftijd te kijken, en die heeft met apparatuur te maken. Oudere schakelaars zijn vaak van het type AC: ze zien alleen wisselstroomlekken. Moderne apparaten met elektronica erin, zoals inductiekookplaten, ledverlichting, warmtepompen en omvormers, kunnen een lekstroom veroorzaken met een gelijkstroomcomponent, en die kan een type AC blind maken. Nieuwe installaties krijgen daarom type A, dat ook pulserende gelijkstroom detecteert.
Vervangen is een kwestie van een module verwisselen, mits het bord en de bedrading in orde zijn. Zit er nog een oud houten of bakelieten bord met smeltveiligheden, dan schiet losse vervanging weinig op en is een nieuwe groepenkast de eerlijkere route. Dat is meteen het moment om de groepen over twee schakelaars te verdelen en om te controleren of de aarding klopt.
| Type | Wat het detecteert | Waar het voor bedoeld is |
|---|---|---|
| Type AC | Alleen zuivere wisselstroomlekken | Oudere installaties; niet meer toegepast bij nieuwe |
| Type A | Wisselstroom en pulserende gelijkstroom | De standaard in woninginstallaties |
| Type B of type A met gelijkstroomdetectie | Ook zuivere gelijkstroomlekken | Laadpaal, omvormers en frequentieregelaars |
| 300 mA in plaats van 30 mA | Alleen grote lekstromen | Brandbeveiliging op een hoofdaansluiting, geen persoonsbeveiliging |
Gecontroleerd op augustus 2026
Laat je een laadpaal of een omvormer plaatsen, vraag dan expliciet welk type aardlekbeveiliging erbij komt. Een laadpunt achter een oude type AC is een bekende oorzaak van beveiliging die op papier klopt en in werkelijkheid niet aanslaat.
Aardlekschakelaar plaatsen: wat het kost en wie het mag doen
Er is in Nederland geen installatiebevoegdheid die particulieren verbiedt aan hun eigen installatie te werken. Wat wel geldt: het resultaat moet aan NEN 1010 voldoen, en bij schade kijkt je verzekeraar naar wie het werk heeft gedaan. Een aardlekschakelaar plaatsen betekent werken in het deel van de kast tussen de hoofdschakelaar en de groepen, en dat deel blijft onder spanning staan als de hoofdschakelaar uit is, tenzij de hoofdzekering eruit gaat. Aan die hoofdzekering en het zegel van de netbeheerder mag je niet komen. Voor de meeste huiseigenaren stopt de klus dus bij het aanwijzen van de plek.
De prijs hangt vooral aan de vraag of er ruimte op de rail is en of de groepen opnieuw verdeeld moeten worden. Een schakelaar erbij hangen in een kast met vrije modules is een klusje van een uur. Groepen herverdelen over twee schakelaars kost langer, omdat elke groep opnieuw wordt aangesloten en nagemeten. Het uurtarief van een elektricien ligt in 2026 gebruikelijk tussen de 60 en 90 euro inclusief btw, met voorrijkosten van 25 tot 50 euro erbij.
De schakelaar zelf gebruikt vrijwel geen stroom, minder dan een watt, dus op je energienota merk je er niets van; die post breng je omlaag door gas en elektra te vergelijken. Wat wel loont bij het aanvragen van offertes is vragen om een prijs per onderdeel, want het verschil tussen twee losse schakelaars en een aardlekautomaat per groep verklaart de meeste prijsverschillen. Voor de bredere afweging tussen bijplaatsen en de hele kast vernieuwen helpt de gids over onderhoud aan je huis bij het inplannen van zulk werk.
| Werk | Richtprijs 2026 | Toelichting |
|---|---|---|
| Aardlekschakelaar 40 A / 30 mA, alleen materiaal | € 30 tot € 80 | Prijs per stuk, afhankelijk van merk en type |
| Bestaande aardlekschakelaar vervangen | € 150 tot € 300 | Inclusief materiaal, mits het bord in orde is |
| Tweede aardlekschakelaar bijplaatsen met herverdeling | € 250 tot € 500 | Groepen worden opnieuw aangesloten en nagemeten |
| Aardlekautomaat per groep | € 60 tot € 120 | Per stuk gemonteerd, alleen als er ruimte op de rail is |
| Groepenkast van 6 tot 8 groepen met 2 aardlekschakelaars | € 800 tot € 1.500 | Inclusief montage en aansluiten van bestaande groepen |
| Installatie laten doormeten met rapport | € 200 tot € 400 | Isolatieweerstand, aarding en uitschakeltijd |
Gecontroleerd op augustus 2026, marktindicatie inclusief btw
Zo spoor je op waarom de aardlekschakelaar eruit vliegt
Werk van grof naar fijn; in de meeste huizen ben je binnen een uur bij de dader.
-
Kijk eerst wat er precies omlaag staat
Staat alleen een smalle automaat omlaag, dan is het overbelasting of kortsluiting op die ene groep en hoef je verder niet te zoeken. Staat de brede schakelaar met de testknop omlaag, dan is er sprake van een lekstroom en gaat het onderstaande op.
-
Zet alle groepen achter de aardlekschakelaar uit
Duw alle automaten die erachter hangen omlaag en probeer daarna de aardlekschakelaar omhoog te zetten. Blijft hij staan, dan is de schakelaar zelf in orde en zit het probleem in een van de groepen.
-
Schakel de groepen een voor een terug
Zet steeds één automaat omhoog en wacht een paar tellen. Bij de groep waarbij de aardlekschakelaar opnieuw omlaag klapt, weet je waar het zit. Noteer welke groep dat is, want die informatie scheelt een installateur zoektijd.
-
Haal binnen die groep alle stekkers eruit
Zet de verdachte groep uit, trek alle stekkers los en zet hem weer aan. Blijft alles staan, dan zit de lekstroom in een apparaat. Steek de stekkers een voor een terug tot de schakelaar valt; dat apparaat is de dader.
-
Denk aan wat buiten hangt
Tuinverlichting, een pomp, een kabel naar het schuurtje of een buitenstopcontact zitten vaak op een binnengroep en worden daarom vergeten. Koppel ze los en test opnieuw, zeker als het probleem samenvalt met regen of dooi.
-
Blijft hij vallen zonder aangesloten apparaten, bel dan een installateur
Dan zit de lekstroom in de vaste bedrading of in de schakelaar zelf. Een elektricien meet de isolatieweerstand per groep door en beoordeelt daarna of het bij een reparatie blijft of dat de elektrische installatie aan een grotere opknapbeurt toe is.
-
Laat de oplossing nameten en leg het vast
Vraag na afloop om de meetwaarden op papier: uitschakeltijd, reststroom en isolatieweerstand per groep. Bewaar dat bij je woningdossier, zodat je bij een volgende storing weet wat er destijds gemeten is.
Loop dit na in je eigen meterkast
Doorgerekend: zo pakt het uit
Een tweede aardlekschakelaar in een kast uit 1988
Stel, je hebt een kast met acht groepen die allemaal achter één aardlekschakelaar hangen. Als de vriezer een lekstroom veroorzaakt, staat het hele huis donker, inclusief de cv-ketel. Er is nog ruimte op de rail, dus splitsen kan zonder nieuwe kast.
De rekening bestaat uit drie posten. Voorrijkosten 40 euro, materiaal voor een schakelaar van 40 ampère en 30 milliampère 55 euro, en twee uur werk tegen 75 euro per uur, dus 150 euro. Samen 245 euro. Daarvoor hangen er straks vier groepen achter elke schakelaar en valt bij een storing hooguit de helft van het huis uit.
Zet dat af tegen het alternatief: een complete nieuwe groepenkast met acht groepen en twee aardlekschakelaars kost in 2026 tussen de 800 en 1.500 euro. Zolang het bord, de bedrading en de aarding in orde zijn, is de splitsing van 245 euro dezelfde veiligheidswinst voor een fractie van dat bedrag.
Zelf uitpluizen of laten zoeken bij een schakelaar die blijft vallen
Stel, de aardlekschakelaar valt elke paar dagen zonder duidelijk patroon. Je belt meteen een installateur: voorrijkosten 40 euro plus tweeënhalf uur zoeken tegen 75 euro per uur is 227 euro, en als de dader een buitenlamp blijkt te zijn komt daar 60 euro materiaal bij. Eindbedrag ongeveer 287 euro.
De installateur begint met precies dezelfde handelingen als jij: groepen uit, één voor één terug, stekkers eruit. Doe je dat eerst zelf en vind je de buitenlamp, dan kost het je een avond en 60 euro voor een nieuwe armatuur. Vind je hem niet, dan bel je alsnog, maar dan met de mededeling welke groep het is. Dat scheelt in de praktijk een uur zoeken, dus zo'n 75 euro.
De grens ligt bij de vaste bedrading. Blijft de schakelaar vallen met alle stekkers eruit, dan is doorzoeken zonder meetapparatuur zinloos en betaal je alleen maar je eigen tijd.
Van geen aardlekschakelaar naar een veilige kast in een woning uit 1968
Stel, je koopt een tussenwoning uit 1968 met vier groepen op smeltveiligheden, geen aardlekschakelaar en geen aarde op de verdieping. De keuring bij aankoop noemt de installatie afgekeurd. Er zijn twee routes, en het verschil in prijs is groot.
De minimale route is een enkele aardlekschakelaar vóór de bestaande groepen hangen: materiaal en werk samen ongeveer 250 euro. Dat beschermt je wel degelijk tegen aanraking, want de stroom loopt dan via een mens naar de aarde en dat verschil ziet de schakelaar. Het lost het ontbreken van aarde en de smeltveiligheden niet op, en vier groepen achter één schakelaar betekent dat alles tegelijk uitvalt.
De volledige route is een nieuwe groepenkast met acht groepen en twee aardlekschakelaars voor 1.100 euro, een aardleiding aanleggen voor 300 euro en de installatie laten doormeten voor 250 euro. Samen 1.650 euro. Wie toch gaat verbouwen, doet er verstandig aan dit meteen mee te nemen, want het openen van wanden is dan al betaald.
Veelgemaakte fouten
De testknop nooit indrukken
Een aardlekschakelaar die jaren niets doet, kan vastlopen zonder enig signaal. De installatie werkt gewoon, de lampen branden, en pas op het moment dat het erop aankomt gebeurt er niets. Twee keer per jaar tien seconden testen is het verschil tussen een beveiliging en een module die er als beveiliging uitziet.
De schakelaar terugzetten en verder gaan met de dag
Een aardlekschakelaar valt niet zonder reden. Wie hem terugzet en niet zoekt, laat een lekstroom in huis zitten die door vocht of slijtage alleen maar groter wordt. De tweede keer dat hij valt is meestal geen toeval maar dezelfde oorzaak, en tegen die tijd staat er misschien iemand met natte handen bij.
Alle groepen achter één schakelaar laten hangen
In installaties van vóór 1997 is dat de standaardsituatie. Het gevolg is dat één defecte buitenlamp de vriezer, de cv-ketel en de router meeneemt, soms terwijl je op vakantie bent. Splitsen over twee schakelaars kost een paar honderd euro en voorkomt precies dat.
Een automaat aanzien voor een aardlekschakelaar
Een rij smalle automaten in de kast zegt niets over aardlekbeveiliging. Zonder een module met testknop is er geen bescherming tegen lekstroom, hoe modern de kast er ook uitziet. Dat verschil bepaalt of je installatie mensen beschermt of alleen kabels.
Een oude type AC laten hangen bij nieuwe apparatuur
Inductie, ledverlichting, een omvormer of een laadpunt kan een lekstroom met een gelijkstroomcomponent veroorzaken. Een schakelaar van het type AC ziet die niet en kan er zelfs door verzadigd raken, waardoor hij ook gewone lekstromen mist. Bij het aansluiten van zulke apparatuur hoort een controle van het type.
Zelf in de kast werken met het bord onder spanning
Het deel tussen de hoofdzekering en de aardlekschakelaar staat ook onder spanning als de hoofdschakelaar uit is. Aan de hoofdzekering en het zegel van de netbeheerder mag je bovendien niet komen. Wie dat over het hoofd ziet, werkt aan 230 volt in de veronderstelling dat alles dood is.
Veelgestelde vragen
Wat doet een aardlekschakelaar precies?
Hij vergelijkt de stroom die een groep in gaat met de stroom die er terugkomt. Verdwijnt er onderweg meer dan 30 milliampère, dan lekt die stroom naar de aarde weg, bijvoorbeeld door iemand die een defect apparaat vasthoudt. De schakelaar zet de hele reeks groepen erachter dan binnen een fractie van een seconde uit. Hij beschermt daarmee mensen, waar een gewone zekering alleen de kabel beschermt.
Is een aardlekschakelaar verplicht, en sinds wanneer?
Voor nieuwe en gewijzigde installaties wel. NEN 1010 schrijft sinds 1975 aardlekbeveiliging van 30 milliampère voor op groepen met stopcontacten, en sinds de normversie van 1997 mogen er hooguit vier groepen achter één schakelaar hangen. Voor een bestaande installatie geldt geen verplichting met terugwerkende kracht: een kast uit 1962 zonder aardlek mag blijven hangen zolang die veilig functioneert. Zodra je verbouwt of uitbreidt, geldt de huidige norm voor het gewijzigde deel.
Is een aardlekschakelaar verplicht voor bedrijven?
Er is geen losse regel die bedrijven een aardlekschakelaar oplegt, maar de Arbowetgeving eist wel dat elektrische installaties en arbeidsmiddelen veilig zijn en periodiek worden gekeurd. In de praktijk wordt dat ingevuld met een inspectie volgens NEN 3140, waarbij de werking en de uitschakeltijd van de aardlekbeveiliging worden gemeten en vastgelegd. Verzekeraars vragen dat inspectierapport geregeld op na schade. Bij nieuwe installaties en bij tijdelijke installaties op bouwplaatsen is de 30 milliampère-beveiliging sowieso de norm.
Hoe moet een aardlekschakelaar staan?
De hendel staat omhoog als de schakelaar is ingeschakeld, net als bij de automaten ernaast; sommige merken zetten er een I bij voor aan en een 0 voor uit. Staat de hendel omlaag, dan is hij gevallen of handmatig uitgezet en hebben alle groepen erachter geen stroom. Blijft hij halverwege hangen en wil hij niet omhoog, dan zit er nog een lekstroom in een van de groepen.
Hoe vaak moet je de testknop van de aardlekschakelaar indrukken?
Twee keer per jaar is de gangbare aanbeveling van fabrikanten en van de brandweer. Verplicht is het voor particulieren niet, maar het is de enige manier om te merken dat het mechaniek nog werkt. Het testen zelf duurt tien seconden: knop indrukken, de hendel klapt omlaag, hendel weer omhoog. Zet vooraf de computer uit en houd er rekening mee dat klokken opnieuw ingesteld moeten worden.
De testknop van de aardlekschakelaar werkt niet, wat betekent dat?
Dat de schakelaar niet meer afschakelt en dus geen bescherming meer biedt, ook al werkt de stroom in huis gewoon. Meestal is het mechaniek na jaren stilstand vastgelopen. Controleer eerst of je de knop stevig genoeg indrukt en of je wel op de testknop van de aardlekschakelaar drukt en niet op die van een aardlekautomaat van een andere groep. Reageert hij daarna nog niet, laat hem dan op korte termijn vervangen; dat kost in 2026 doorgaans 150 tot 300 euro inclusief werk.
Hoe weet ik of mijn aardlekschakelaar kapot is?
Er zijn twee signalen. Hij reageert niet op de testknop, of hij valt uit zichzelf terwijl er niets is aangesloten. Dat laatste onderscheid je van een echte lekstroom door alle groepen erachter uit te zetten en de schakelaar dan omhoog te duwen. Blijft hij staan, dan is de schakelaar in orde en zit het probleem in een groep. Valt hij ook dan, dan is een meting door een elektricien nodig, want dan gaat het om de bedrading vóór de groepen of om de schakelaar zelf.
Wat doe je als de stoppen doorslaan of de aardlekschakelaar doorgeslagen is?
Kijk eerst wat er omlaag staat, want een doorgeslagen stop en een gevallen aardlekschakelaar vragen om verschillend zoekwerk. Een enkele smalle automaat betekent overbelasting of kortsluiting op die ene groep: stekkers eruit, automaat terug, apparaten een voor een terugsteken. Staat de brede schakelaar met de testknop omlaag, dan lekt er ergens stroom weg en zet je eerst alle groepen erachter uit. Daarna schakel je ze een voor een terug tot je de groep vindt waarbij hij opnieuw valt, en binnen die groep doe je hetzelfde met de stekkers.
Wat als er geen aardlekschakelaar in huis zit?
Dan is de installatie waarschijnlijk van vóór 1975 en hoef je wettelijk niets te doen, maar mis je de beveiliging die mensen beschermt. Een enkele schakelaar vóór de bestaande groepen hangen kost ongeveer 250 euro en helpt al, ook zonder aarddraad, omdat de stroom via een mens naar de aarde weglekt en dat verschil zichtbaar is. Zit er nog een bord met smeltveiligheden, dan is een nieuwe groepenkast van 800 tot 1.500 euro in 2026 vaak de eerlijkere oplossing.
Wanneer vervang je een oude aardlekschakelaar?
Er is geen wettelijke termijn. Installateurs kijken er kritisch naar bij vijftien tot twintig jaar, en zeker als de kast vochtig of stoffig is. Vervangen is aan de orde zodra hij niet meer op de testknop reageert, traag afschakelt bij een meting, of van het type AC is terwijl er inductie, een omvormer of een laadpunt op de installatie zit. Een oude schakelaar die de test moeiteloos doorstaat, hoeft er niet uit.
Wat kost het plaatsen van een aardlekschakelaar?
De schakelaar zelf kost 30 tot 80 euro aan materiaal in 2026. Vervangen door een installateur komt daarmee op 150 tot 300 euro, mits het bord in orde is en er ruimte op de rail zit. Een tweede schakelaar bijplaatsen waarbij de groepen opnieuw verdeeld worden, kost 250 tot 500 euro. Reken op een uurtarief van 60 tot 90 euro inclusief btw plus 25 tot 50 euro voorrijkosten.
Mag je zelf een aardlekschakelaar plaatsen?
Er bestaat geen installatiebevoegdheid die particulieren verbiedt aan hun eigen installatie te werken, maar het resultaat moet aan NEN 1010 voldoen. Het lastige is dat het deel tussen de hoofdzekering en de schakelaar onder spanning blijft staan als de hoofdschakelaar uit is, en dat je aan de hoofdzekering en het zegel van de netbeheerder niet mag komen. Doe je het toch zelf, laat het werk dan achteraf doormeten en bewaar dat rapport, want je verzekeraar kan er bij schade naar vragen.
Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt
Het uitpluizen van een vallende aardlekschakelaar doe je prima zelf: groepen uit, één voor één terug, stekkers eruit. Vanaf het moment dat de schakelaar blijft vallen zonder aangesloten apparaten houdt dat op, want dan zit de lekstroom in de vaste bedrading en is meetapparatuur nodig. Reken voor een elektricien op 60 tot 90 euro per uur inclusief btw in 2026, plus 25 tot 50 euro voorrijkosten, en op 200 tot 400 euro voor een volledige doormeting met rapport. Die doormeting is het geld waard bij de aankoop van een woning van vóór 1975, na waterschade in de meterkast en voordat je een laadpaal of warmtepomp laat aansluiten: het rapport vertelt je of het bij een extra schakelaar blijft of dat de elektrische installatie aan vervanging toe is. Voor de aansluiting en de hoofdzekering is de netbeheerder het enige loket, en voor werk aan gastoestellen geldt sinds 2022 een wettelijke certificaatplicht voor het uitvoerende bedrijf.