In huis blijven wonen na het overlijden van je partner

Mag je in het huis blijven wonen?

In verreweg de meeste gevallen kun je gewoon blijven wonen, maar de reden verschilt per situatie. Was je getrouwd of geregistreerd partner, dan regelt de wet dat het huis naar jou gaat. Woonde je ongehuwd samen, dan hangt alles af van wat jullie bij de notaris hebben vastgelegd. De rest van wat er na een overlijden op je afkomt staat op de pagina over overlijden en je huis.

Twee dingen bepalen samen of je kunt blijven. Het eerste is het eigendom: van wie is het huis nu juridisch? Het tweede is de betaalbaarheid: kun je de hypotheek en de vaste lasten dragen van één inkomen? Het eerste is vaak binnen een paar maanden helder, het tweede vraagt rekenwerk dat je beter niet uitstelt.

Niemand kan je in de tussentijd uit huis zetten. Ook als er discussie is over de verdeling van de nalatenschap, blijf je wonen waar je woonde totdat er een regeling of een rechterlijke uitspraak ligt. De praktische kant van die eerste weken, van uitvaart tot administratie, staat in de gids over wat je regelt als je partner is overleden.

Jullie situatie	Wat er zonder testament met het huis gebeurt	Wat je zelf moet regelen
Getrouwd of geregistreerd partner, met kinderen	Jij krijgt alle bezittingen en schulden, de kinderen krijgen een geldvordering op jou	Verklaring van erfrecht en aangifte erfbelasting
Getrouwd of geregistreerd partner, geen kinderen	Jij bent enig erfgenaam en het hele huis is van jou	Verklaring van erfrecht en tenaamstelling
Samenwonend met notarieel samenlevingscontract en verblijvingsbeding	Het aandeel van je partner in het huis gaat naar jou op grond van het contract	Notariële afwikkeling en aangifte erfbelasting
Samenwonend met samenlevingscontract, zonder testament	Je erft niets; het aandeel van je partner gaat naar diens familie	Overleg met de erfgenamen en uitkoop
Samenwonend zonder contract en zonder testament	Je erft niets en bent geen erfgenaam; de familie kan verkoop van hun aandeel eisen	Uitkoop of verkoop, en de hypotheek op één naam

Gecontroleerd op augustus 2026

Wat de wettelijke verdeling met het huis en de kinderen doet

Was je getrouwd of geregistreerd partner en zijn er kinderen, maar is er geen testament, dan geldt de wettelijke verdeling. Alle bezittingen en schulden van de nalatenschap gaan van rechtswege naar jou, het huis inbegrepen. De kinderen erven wel, maar hun erfdeel wordt omgezet in een geldvordering op jou.

Die vordering is pas opeisbaar als jij overlijdt, en verder alleen in de gevallen die de wet noemt, zoals jouw faillissement of schuldsanering. Een kind kan dus niet aankloppen met de eis dat het huis verkocht wordt. Rente over de vordering loopt alleen als de wettelijke rente hoger is dan 6 procent; met 4 procent per 1 januari 2026 groeit het kindsdeel dus niet aan, tenzij in een testament een hoger percentage is afgesproken.

Je kunt de wettelijke verdeling ook ongedaan maken, maar dan moet je snel zijn: dat gaat via een notariële verklaring binnen drie maanden na het overlijden, ingeschreven in het boedelregister. Daarna vallen de goederen in een onverdeelde nalatenschap met de kinderen, wat zelden gunstig is als je in het huis wilt blijven. Wat er in die eerste periode nog meer speelt, van bankzaken tot verzekeringen, lees je in de gids over de situatie als je partner overlijdt.

Er is één latere kink in de kabel om te kennen. Als je hertrouwt, kunnen de kinderen hun wilsrechten inroepen en de eigendom van goederen ter waarde van hun vordering opeisen, waarbij jij het vruchtgebruik houdt. Je blijft dan wonen, maar het huis staat niet langer volledig op jouw naam.

Samenwonen zonder huwelijk: hier gaat het mis

Voor de wet ben je als samenwoner geen erfgenaam van je partner, hoe lang je ook samen bent geweest. Zonder testament gaat het aandeel van je overleden partner in het huis naar diens wettelijke erfgenamen: de kinderen, of anders de ouders, broers en zussen. Die erfgenamen worden mede-eigenaar van de helft die van je partner was en kunnen op termijn verdeling of verkoop verlangen.

Het wettelijk recht om vruchtgebruik van de woning te vorderen geldt alleen voor echtgenoten en geregistreerd partners. Zij kunnen, als het huis via een testament bij de kinderen terechtkomt, eisen dat er vruchtgebruik op de woning en de inboedel wordt gevestigd. Die aanspraak vervalt als je niet binnen zes maanden na het overlijden verklaart dat je er gebruik van maakt. Samenwoners hebben dat vangnet niet en zijn volledig afhankelijk van het testament en het samenlevingscontract.

Twee stukken doen het werk. Een notarieel samenlevingscontract met een verblijvingsbeding zorgt dat het aandeel van je partner in de gezamenlijke bezittingen naar jou gaat. Een testament regelt de rest van de nalatenschap. Voor de erfbelasting tel je als partner mee als je een notarieel samenlevingscontract met zorgverplichting hebt en minstens zes maanden op hetzelfde adres stond ingeschreven, of als je zonder zo'n contract vijf jaar op hetzelfde adres stond. Beide moeten meerderjarig zijn en geen bloedverwant in rechte lijn.

Die partnerstatus is fiscaal veel waard en juridisch niets. Je mag dan de vrijstelling van 828.035 euro (2026) gebruiken, maar alleen over wat je daadwerkelijk erft. Zonder testament erf je niets en is de vrijstelling een lege huls.

De hypotheek na het overlijden van je partner

De hypotheek verdwijnt niet en wordt ook niet automatisch opgeëist. De lening loopt door op de bestaande voorwaarden en de geldverstrekker kan de rentevaste periode niet zomaar openbreken omdat een van de twee schuldenaren is overleden. Wat er wel verandert, is dat jij vanaf nu de volledige maandlast draagt.

Kijk als eerste of er een overlijdensrisicoverzekering aan de hypotheek hangt. Die keert een vast bedrag uit dat in de meeste polissen rechtstreeks naar de geldverstrekker gaat en de schuld verlaagt. Meld het overlijden bij de verzekeraar met een akte van overlijden; uitbetaling duurt doorgaans enkele weken. Zit er een spaar- of beleggingsdeel aan de hypotheek, dan valt die waarde vrij bij overlijden en gaat die vaak ook naar de aflossing.

Het overzetten van de lening op één naam is een aparte stap. De geldverstrekker toetst dan of jij de lening op je eigen inkomen kunt dragen, net zoals bij blijven wonen in het koophuis na een scheiding. Valt die toets negatief uit, dan zijn er meestal nog uitwegen: een lagere schuld door de verzekeringsuitkering, een langere looptijd, of een uitzondering op grond van de bijzondere situatie. Bij een lening met Nationale Hypotheek Garantie kan de geldverstrekker in overleg met de stichting maatwerk toepassen.

Fiscaal loopt de eigenwoningschuld gewoon door. Je mag de rente aftrekken over het deel van de schuld dat van jou is, en zodra de hele woning en de hele schuld van jou zijn, is dat honderd procent. De termijn van dertig jaar renteaftrek begint niet opnieuw: de resterende termijn van elk leningdeel telt door.

Wat er met de hypotheek kan gebeuren	Wanneer dit speelt	Waar je op let
Lening loopt ongewijzigd door	Jij was al medeschuldenaar en het inkomen is toereikend	Alleen de tenaamstelling en de incasso aanpassen
Schuld daalt door de overlijdensrisicoverzekering	Er is een polis op het leven van je partner	Vraag of de uitkering naar aflossing gaat of vrij besteedbaar is
Lening op één naam na een nieuwe toets	De geldverstrekker wil de akte en de tenaamstelling wijzigen	Loonstrook, pensioenoverzicht en nabestaandenpensioen aanleveren
Aanpassing van looptijd of vorm	De maandlast past niet meer bij het nieuwe inkomen	Een langere looptijd verlaagt de last maar verlengt de schuld
Verkoop van de woning	De lasten passen ook na aanpassing niet	Reken de overwaarde en de verhuiskosten door voordat je besluit

Gecontroleerd op augustus 2026

Erfbelasting: jouw vrijstelling en de aanslag van de kinderen

Als partner heb je in 2026 een vrijstelling van 828.035 euro. Voor een gemiddelde nalatenschap met een huis en wat spaargeld betekent dat nul euro erfbelasting voor jezelf. De vrijstelling wordt wel verminderd met de helft van de waarde van het nabestaandenpensioen dat je gaat ontvangen, de zogenoemde pensioenimputatie, maar hoe hoog dat pensioen ook is, je houdt altijd minstens 213.915 euro vrijstelling (2026).

Bij de kinderen ligt dat anders. Zij erven onder de wettelijke verdeling een vordering die zij nog jaren niet kunnen innen, maar de erfbelasting daarover is meteen verschuldigd. Hun vrijstelling is 26.230 euro per kind (2026) en daarboven geldt 10 procent tot 158.669 euro en 20 procent over het meerdere. In de praktijk betaal jij die aanslagen, want jij hebt de bezittingen; het bedrag wordt bij hun vordering opgeteld of apart verrekend.

De woning geef je aan tegen de WOZ-waarde. Je mag kiezen tussen de WOZ-waarde van het jaar van overlijden en die van het jaar daarna, en de laagste van de twee mag je gebruiken. Bij een overlijden in 2026 vergelijk je dus de beschikking van 2026 met die van 2027 zodra die er is. Hoe die waarde tot stand komt en wanneer bezwaar zin heeft staat in de gids over de WOZ-waarde van je huis.

Over het huis zelf betaal je geen overdrachtsbelasting. Een verkrijging krachtens erfrecht valt buiten die belasting, en ook de verdeling van de nalatenschap waarbij het huis volledig op jouw naam komt is vrijgesteld. Koop je later het aandeel van een erfgenaam die buiten de nalatenschap staat, dan geldt wel gewoon het tarief van 2 procent voor een eigen woning (2026).

Wie erft	Vrijstelling 2026	Tarief tot € 158.669	Tarief daarboven
Partner (echtgenoot, geregistreerd partner of samenwoner die aan de voorwaarden voldoet)	€ 828.035	10%	20%
Kind of stiefkind	€ 26.230	10%	20%
Kleinkind	€ 26.230	18%	36%
Ouder	€ 62.110	30%	40%
Broer, zus of iemand anders	€ 2.769	30%	40%

Gecontroleerd op augustus 2026

Kun je het huis alleen betalen?

De woonlasten halveren niet als er iemand wegvalt, het inkomen vaak wel. De hypotheek, de gemeentelijke heffingen, de verzekeringen en het onderhoud blijven bijna gelijk; alleen de kosten voor energie, water en boodschappen dalen wat. Reken daarom eerst je nieuwe maandbudget uit voordat je beslist of je blijft.

Aan de inkomstenkant lopen er drie sporen. Uit de pensioenregeling van je partner kan een nabestaandenpensioen komen, meestal rond 70 procent van het ouderdomspensioen dat je partner zou krijgen; dat verschilt sterk per regeling en soms is de dekking bij ontslag of pensionering vervallen. Van de overheid is er de Anw, maximaal 70 procent van het netto minimumloon en alleen bij een kind onder de 18 of bij grotendeels arbeidsongeschikt zijn, met een inkomenstoets. Was je partner al AOW-gerechtigd, dan gaat jouw AOW van de gehuwdennorm van 50 procent van het minimumloon naar de alleenstaandennorm van 70 procent.

Reken ook de fiscale kant mee. Je verliest het fiscaal partnerschap na het jaar van overlijden, waardoor je heffingskortingen en de verdeling van aftrekposten veranderen. Het eigenwoningforfait, de bijtelling voor je eigen huis, komt voortaan volledig bij jouw inkomen, en dat geldt ook voor de volledige hypotheekrenteaftrek.

Inkomstenbron	Wat het is	Waar je het checkt
Nabestaandenpensioen	Uitkering uit de pensioenregeling van je partner, levenslang of tijdelijk	Mijnpensioenoverzicht.nl en de pensioenuitvoerder
Anw-uitkering	Overheidsuitkering bij een kind onder de 18 of arbeidsongeschiktheid, met inkomenstoets	SVB
Wezenuitkering	Uitkering voor kinderen tot 16 jaar, langer bij studie of arbeidsongeschiktheid	SVB
AOW naar de alleenstaandennorm	Van 50 naar 70 procent van het minimumloon, halfjaarlijks aangepast	SVB
Overlijdensrisicoverzekering	Eenmalig bedrag, vaak gekoppeld aan de hypotheek	De polis en de geldverstrekker
Uitkering van de werkgever	Overlijdensuitkering van soms een tot drie maandsalarissen	De cao of de arbeidsvoorwaarden

Gecontroleerd op augustus 2026

Als het geld in de stenen zit

Een veelvoorkomende situatie: het huis is inmiddels veel waard, de hypotheek is laag en er is weinig spaargeld. Op papier ben je vermogend, in je portemonnee merk je daar niets van, terwijl er wel aanslagen erfbelasting voor de kinderen op de mat vallen. Er zijn dan drie routes om aan geld te komen zonder te verhuizen.

De eerste is de hypotheek verhogen. Dat kan alleen als je inkomen de hogere last draagt, en de rente over dat extra deel is niet aftrekbaar zolang je het geld niet in de woning steekt. De tweede is een opeethypotheek of verzilverlening, waarbij je de rente niet maandelijks betaalt maar bij de schuld optelt; die producten zijn er vooral voor mensen boven de zestig en de schuld groeit dan elk jaar. Hoeveel ruimte je hebt hangt af van je overwaarde, dus het verschil tussen de marktwaarde en de restschuld.

De derde route is verkopen en kleiner gaan wonen. Dat maakt het meeste geld vrij en verlaagt de vaste lasten, maar het is ook de ingrijpendste keuze, en die neem je liever niet in het eerste jaar. Begin met een reëel beeld van wat je huis waard is, want dat getal bepaalt zowel de erfbelasting als je ruimte om te blijven.

De Belastingdienst kent voor de erfbelasting een betalingsregeling als het geld vastzit in de woning. Vraag die aan bij de aanslag en niet pas bij de aanmaning, want dan lopen er al invorderingskosten.

Alleen verder in hetzelfde huis

Als het eigendom en de lasten geregeld zijn, komt de praktische kant. Zet de opstal- en inboedelverzekering, het energiecontract, de gemeentelijke belastingen en het waterschap op jouw naam; sommige leveranciers rekenen anders door op een rekening die niet meer klopt. De gemeente krijgt het overlijden automatisch door via de basisregistratie, maar verzekeraars en energiebedrijven niet.

Vraag ook de eenpersoonskorting aan waar die bestaat. Bij de afvalstoffenheffing werken veel gemeenten met een lager tarief voor eenpersoonshuishoudens, en dat gaat niet vanzelf in. Datzelfde geldt soms voor de rioolheffing.

Een huis dat jarenlang met twee mensen werd onderhouden, vraagt alleen om andere keuzes. Maak een lijst van wat er echt moet gebeuren en wat kan wachten, en bekijk of aanpassingen zoals een badkamer op de begane grond of een traplift zinvol zijn als je hier lang wilt blijven. Bij een woning van voor 1994 hoort ook de vraag naar asbest en vocht op die lijst; wat dat betekent staat bij gezond wonen.

Denk verder aan je eigen testament. Als jij door de wettelijke verdeling alles hebt gekregen, bepaalt jouw testament straks hoe het huis en de vorderingen van de kinderen bij elkaar komen. Andere vragen over wonen, buren en het huishouden vind je in het overzicht wonen, buren en leven.

Zo regel je het huis in de eerste twintig maanden

De eerste weken zijn voor de akte en de bank, de rest van het jaar voor de belasting en de lasten.

1. Zoek uit of er een testament is

   Vraag bij het Centraal Testamentenregister op of je partner een testament heeft laten maken en bij welke notaris. Dat kost niets en het antwoord komt meestal binnen een week. Zonder testament geldt de wettelijke verdeling als je getrouwd was of geregistreerd partner, en erf je niets als je ongehuwd samenwoonde.

2. Vraag een verklaring van erfrecht aan

   Banken en de geldverstrekker vragen die verklaring voordat ze rekeningen deblokkeren of de hypotheek op jouw naam zetten. De notaris maakt hem meestal in twee tot zes weken; tarieven van 300 tot 700 euro zijn in 2026 gebruikelijk in de markt. Bij een eenvoudige situatie met alleen een gezamenlijke rekening kan de bank er soms van afzien.

3. Meld het overlijden bij de verzekeraar en de geldverstrekker

   Een overlijdensrisicoverzekering keert niet uit zonder melding, en de geldverstrekker moet weten wie er nog schuldenaar is. Vraag meteen wat er nodig is voor de tenaamstelling en of er een nieuwe inkomenstoets komt.

4. Beslis binnen drie maanden over de wettelijke verdeling

   Wil je de wettelijke verdeling ongedaan maken, dan moet dat binnen drie maanden na het overlijden via een notariële verklaring die in het boedelregister wordt ingeschreven. Ga je voor vruchtgebruik van de woning omdat een testament het huis bij de kinderen legt, dan verklaar je binnen zes maanden dat je die aanspraak inroept.

5. Reken je nieuwe woonlasten door

   Zet je verwachte inkomen na het overlijden naast de maandlast, de heffingen en het onderhoud. Doe dat voordat je grote uitgaven doet, want de uitkomst bepaalt of blijven, aanpassen of verkopen tegen de huidige woningwaarde de realistische route is.

6. Doe aangifte erfbelasting binnen twintig maanden

   Bij een overlijden in 2026 of later heb je 20 maanden. Kies bij de woning de laagste van de twee toegestane WOZ-waarden en dien de aangifte voor alle erfgenamen tegelijk in, ook voor de kinderen. Te laat betekent belastingrente over het hele bedrag.

7. Maak de tenaamstelling en je eigen testament af

   Controleer op het jaaroverzicht van de geldverstrekker en bij het Kadaster of alles op jouw naam staat. Leg daarna in een eigen testament vast hoe jouw nalatenschap zich verhoudt tot de vorderingen die de kinderen al hebben.

Wat je nagaat om te kunnen blijven wonen

• Er is duidelijkheid over het testament en over de vraag wie eigenaar van het huis is geworden
• De verklaring van erfrecht is aangevraagd of de bank heeft laten weten dat die niet nodig is
• Alle overlijdensrisico-, spaar- en beleggingspolissen bij de hypotheek zijn opgevraagd en gemeld
• De maandlast is doorgerekend tegen je inkomen na het overlijden, inclusief nabestaandenpensioen
• De WOZ-waarden van het overlijdensjaar en het jaar daarna zijn opgezocht en vergeleken
• De aangifte erfbelasting staat in de agenda met de juiste termijn van twintig maanden
• De erfbelasting van de kinderen is begroot en er is een plan om die te betalen
• Verzekeringen, energiecontract en gemeentelijke heffingen staan op jouw naam, met eenpersoonstarief waar dat kan

Doorgerekend: zo pakt het uit

Veelgemaakte fouten

Denken dat samenwonen hetzelfde is als getrouwd zijn

Zonder notarieel samenlevingscontract en testament ben je geen erfgenaam van je partner, ook niet na twintig jaar. De familie van je partner erft diens helft van het huis en jij moet die uitkopen om te kunnen blijven. Bij een huis van 400.000 euro met 200.000 euro hypotheek gaat het al snel om 100.000 euro die je op tafel moet leggen.

De aangiftetermijn verwarren met de oude acht maanden

Voor overlijdens vanaf 2026 geldt een termijn van 20 maanden, daarvoor was het 8 maanden. Wie op de oude termijn vaart, is niet te laat, maar wie denkt dat er nog altijd acht maanden staan terwijl het overlijden in 2025 viel, wel. Belastingrente loopt vanaf het einde van de termijn over het volledige bedrag van de aanslag.

De hoogste WOZ-waarde gebruiken in de aangifte

Je mag kiezen tussen de WOZ-waarde van het jaar van overlijden en die van het jaar daarna. In een dalende markt scheelt de tweede beschikking al snel tienduizenden euro's in de grondslag. Bij twee kinderen met een tarief van 10 procent is 20.000 euro lagere waarde ongeveer 1.300 euro minder erfbelasting.

Vergeten dat de erfbelasting van de kinderen uit jouw portemonnee komt

De kinderen krijgen een aanslag over een vordering die zij pas veel later innen. In de praktijk betaal jij die, terwijl het geld in de woning zit. Reken dat bedrag mee in je liquiditeitsplan en vraag zo nodig een betalingsregeling aan bij de aanslag zelf.

De overlijdensrisicoverzekering te laat of niet melden

Een verzekeraar keert niets uit zolang niemand het overlijden meldt. Polissen die bij een oude tussenpersoon liepen of die aan een eerdere hypotheek gekoppeld waren, blijven soms jaren onopgemerkt. Zoek in de administratie naar polisbladen en vraag de geldverstrekker welke dekkingen aan de lening hangen.

Een groot huis aanhouden zonder de vaste lasten door te rekenen

De hypotheek, de heffingen, de verzekeringen en het onderhoud dalen nauwelijks als er één persoon overblijft, terwijl het inkomen vaak met een derde of meer terugloopt. Wie pas na twee jaar rekent, heeft dan al spaargeld opgemaakt dat nodig was voor het dak of de cv-ketel.

De wettelijke verdeling ongedaan maken zonder te overzien wat dat doet

Ongedaanmaking binnen drie maanden kan fiscaal gunstig lijken omdat de kinderen dan direct hun deel krijgen, maar het huis komt daarmee in een onverdeelde nalatenschap met je kinderen. Verkoop of bezwaring vraagt dan hun medewerking, en dat wringt zodra iemand van gedachten verandert.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

Een notaris is bij dit onderwerp geen luxe. Voor het aanvragen van een verklaring van erfrecht, het beoordelen van een testament en het vastleggen van de verdeling reken je in 2026 doorgaans op 300 tot 700 euro voor de verklaring en enkele honderden euro's voor een testament of samenlevingscontract. Woon je ongehuwd samen en is er geen verblijvingsbeding, dan is de notaris de eerste die je belt, want daar wordt bepaald of je kunt blijven.

Een hypotheekadviseur verdient zijn kosten, vaak tussen de 1.500 en 3.000 euro in de markt van 2026, zodra de lening op één naam moet en de toets krap uitvalt. Die kent de uitzonderingen per geldverstrekker en de mogelijkheden bij een lening met Nationale Hypotheek Garantie. Voor een grotere nalatenschap, een eigen onderneming of een onduidelijke pensioenregeling schakel je een fiscalist of estateplanner in.

Zelf doen kan prima bij een eenvoudige situatie: getrouwd, een testament dat duidelijk is en een hypotheek die je met je eigen inkomen draagt. Lees dan wel de gids over wat er verandert als je partner overlijdt en de pagina over overlijden en je huis door, zodat je geen termijn mist. De grens ligt bij de vraag of er onzekerheid is over eigendom, schulden of betaalbaarheid; dan is professioneel advies goedkoper dan de fout.