Erfbelasting bij overlijden van je echtgenoot: wat de langstlevende betaalt

Wat er fiscaal gebeurt als je echtgenoot overlijdt

Bij het overlijden van je echtgenoot krijg je met twee dingen tegelijk te maken: de verdeling van het vermogen en de heffing daarover. De erfbelasting gaat alleen over het tweede, en alleen over wat jij persoonlijk uit de nalatenschap verkrijgt. Voor de langstlevende echtgenoot is dat vrijwel altijd minder dan mensen denken.

Waren jullie in gemeenschap van goederen getrouwd, dan was de helft van het gezamenlijke vermogen al van jou. Die helft erf je niet, want je had hem al. Alleen de andere helft is de nalatenschap. Bij een gezamenlijk vermogen van 420.000 euro gaat het dus om een nalatenschap van 210.000 euro, en daar wordt jouw erfdeel uit berekend.

Trouwden jullie op of na 1 januari 2018 zonder huwelijkse voorwaarden, dan geldt de beperkte gemeenschap. Wat ieder van jullie al vóór het huwelijk had en wat een van jullie geërfd of geschonken kreeg, bleef privé. Het privévermogen van je overleden echtgenoot valt dan volledig in de nalatenschap, terwijl jouw privévermogen er helemaal buiten blijft.

Over wat je erft betaal je erfbelasting en geen inkomstenbelasting. Hoe de heffing over een nalatenschap in het algemeen verloopt, staat bij de belasting over een erfenis. Deze gids kijkt naar de situatie waarin de echtgenoot degene is die overlijdt en jij achterblijft.

De partnervrijstelling van 828.035 euro

De echtgenoot heeft veruit de hoogste vrijstelling van alle erfgenamen: 828.035 euro in 2026, tegenover 804.698 euro in 2025. Dat is een voetvrijstelling. Blijf je eronder, dan betaal je niets, en kom je erboven, dan is uitsluitend het meerdere belast. Voor een gemiddelde nalatenschap met een eengezinswoning erin betekent dit dat de langstlevende partner geen euro erfbelasting betaalt.

Getrouwde en geregistreerd partners krijgen die vrijstelling automatisch. De uitzondering is een scheiding van tafel en bed die door de rechter is uitgesproken: dan ben je geen partner meer voor de erfbelasting. Ben je in scheiding maar is de echtscheiding op de dag van overlijden nog niet ingeschreven in de registers, dan ben je nog gewoon echtgenoot en geldt de volle vrijstelling.

Samenwoners kunnen dezelfde vrijstelling krijgen, maar alleen onder voorwaarden. Je hebt een notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgplicht dat op de dag van overlijden minstens zes maanden bestond, jullie zijn allebei meerderjarig, staan op hetzelfde adres ingeschreven, zijn geen bloedverwant in de rechte lijn van elkaar en hebben geen ander partnerschap.

Zonder zo'n contract kan het ook, mits je minimaal vijf jaar onafgebroken op hetzelfde adres stond ingeschreven. Voldoe je aan geen van beide, dan val je terug op 2.769 euro (2026). Welke vrijstelling per relatie geldt, staat bij de vrijstelling van de erfbelasting.

Jouw situatie op de dag van overlijden	Vrijstelling 2026
Getrouwd of geregistreerd partnerschap	€ 828.035
In scheiding, echtscheiding nog niet ingeschreven	€ 828.035, je bent nog echtgenoot
Door de rechter gescheiden van tafel en bed	€ 2.769, het partnerschap is geëindigd
Samenwonend met notarieel samenlevingscontract met zorgplicht, minstens zes maanden oud	€ 828.035
Samenwonend zonder contract, wel vijf jaar onafgebroken op hetzelfde adres ingeschreven	€ 828.035
Samenwonend zonder contract en korter dan vijf jaar op hetzelfde adres	€ 2.769

Gecontroleerd op vrijstellingen 2026, augustus 2026

Pensioenimputatie: hoe je nabestaandenpensioen de vrijstelling verkleint

Hier gaat het in de praktijk mis. Krijg je door het overlijden een nabestaandenpensioen of een lijfrente, dan gaat de helft van de waarde daarvan van je partnervrijstelling af. Dat heet imputatie. Je betaalt geen erfbelasting over het pensioen zelf, maar je ruimte om belastingvrij te erven wordt er wel kleiner van.

De waarde van het pensioen is niet het bedrag per maand, maar de contante waarde van de hele uitkeringsstroom. Die hangt af van de hoogte van de uitkering en van je leeftijd, en het pensioenfonds of de verzekeraar kan hem voor je berekenen. Bij een nabestaandenpensioen van enkele tienduizenden euro's per jaar loopt die waarde al snel in de honderdduizenden.

Er staat een bodem onder de vrijstelling. Hoe hoog het pensioen ook is, in 2026 blijft er altijd minimaal 213.915 euro over. Die bodem komt in beeld zodra de imputatie boven 614.120 euro uitkomt, wat neerkomt op een pensioenwaarde van ruim 1,2 miljoen euro. Voor de meeste nabestaanden blijft de resterende vrijstelling ruim boven de nalatenschap, maar bij een afbetaald huis en een goed pensioen kan er alsnog een aanslag komen.

De rekenhulp voor de erfbelasting rekent met de standaardvrijstelling en kent de imputatie niet. Trek de helft van je pensioenwaarde er zelf eerst af en vul de uitkomst als vrijstelling in gedachten in, anders lees je een te gunstig bedrag.

Waarde van het nabestaandenpensioen	Gaat van de vrijstelling af	Vrijstelling die overblijft
Geen nabestaandenpensioen	€ 0	€ 828.035
€ 200.000	€ 100.000	€ 728.035
€ 600.000	€ 300.000	€ 528.035
€ 1.000.000	€ 500.000	€ 328.035
€ 1.400.000	€ 700.000	€ 213.915, de wettelijke bodem

Gecontroleerd op partnervrijstelling 2026

De wettelijke verdeling: jij krijgt alles, de kinderen krijgen een vordering

Zijn er kinderen en is er geen testament, dan geldt de wettelijke verdeling. Je krijgt als langstlevende echtgenoot alle bezittingen en alle schulden, zodat je gewoon in het huis kunt blijven wonen en over het spaargeld kunt beschikken. De kinderen krijgen een vordering in geld op jou, die pas opeisbaar is als jij overlijdt of failliet gaat.

Voor de erfbelasting telt die verdeling niet. Iedereen erft een even groot deel: bij een langstlevende en twee kinderen is dat ieder een derde van de nalatenschap. De kinderen krijgen dus meteen een aanslag over geld dat ze nog jaren niet kunnen opnemen.

Hun vrijstelling is 26.230 euro per kind (2026), veel lager dan de jouwe, dus daar valt vrijwel altijd iets te betalen. Wat kinderen precies kwijt zijn, staat bij de erfbelasting voor kinderen.

In de praktijk betaal jij die aanslagen, want jij hebt het geld onder je. Dat mag, en het is fiscaal geen schenking: het voorgeschoten bedrag gaat van de vordering van het kind af. Leg per kind vast welk bedrag je hebt voldaan, anders ontstaat er bij het tweede overlijden discussie over de omvang van de vorderingen.

Over de vordering loopt rente. Bepaalt het testament niets, dan is dat de wettelijke rente boven de zes procent, wat in de meeste jaren neerkomt op nul. De erfgenamen mogen binnen de aangiftetermijn samen een andere rente afspreken, en die telt fiscaal mee. Een hoge rente laat de vorderingen groeien en verkleint jouw latere nalatenschap, een lage rente doet het omgekeerde.

Het huis, de hypotheek en de overlijdensrisicoverzekering

Voor een woning rekent de Belastingdienst met de WOZ-waarde, niet met de verkoopwaarde of een taxatie. Je mag kiezen tussen de WOZ-waarde van het jaar van overlijden en die van het jaar erna. Bij dalende huizenprijzen is de beschikking van het jaar erna gunstiger, bij stijgende prijzen die van het overlijdensjaar.

De openstaande hypotheekschuld gaat er als schuld vanaf, net als de uitvaartkosten voor zover een verzekering ze niet dekt. Woonden jullie in gemeenschap van goederen, dan tellen zowel de woning als de schuld voor de helft mee in de nalatenschap. Een woning met een WOZ-waarde van 470.000 euro en een hypotheek van 120.000 euro brengt dus 175.000 euro in de nalatenschap.

Een overlijdensrisicoverzekering maakt de rekensom groter in plaats van kleiner. Lost de uitkering de hypotheek af, dan verdwijnt de schuld en stijgt de waarde van de nalatenschap met hetzelfde bedrag. Keert de polis rechtstreeks aan jou uit terwijl de premie uit het gezamenlijke vermogen werd betaald, dan telt de helft van de uitkering mee als verkrijging. Voor de langstlevende blijft dat door de hoge vrijstelling meestal zonder gevolgen, voor de kinderen niet.

Over een woning die je krachtens erfrecht verkrijgt betaal je geen overdrachtsbelasting. Ook het toedelen van de woning aan jezelf bij het verdelen van de huwelijksgemeenschap valt buiten die heffing. Koop je het aandeel van een kind in de woning later af, dan gelden de gewone regels wel.

Zo wordt de aanslag berekend

De som verloopt in vier stappen. Eerst bepaal je de omvang van de nalatenschap, dus het vermogen van de overledene min de schulden en de uitvaartkosten. Daarna bereken je jouw erfdeel daaruit.

Vervolgens trek je je vrijstelling eraf, verlaagd met de pensioenimputatie. Wat overblijft is het belaste deel, en daarover leg je de tarieven van tariefgroep 1.

Die tarieven zijn voor de partner en de kinderen gelijk: 10 procent over de eerste 158.669 euro boven de vrijstelling en 20 procent over alles daarboven (2026). In 2025 lag die schijfgrens op 154.197 euro. Kleinkinderen betalen 18 en 36 procent, alle overige erfgenamen 30 en 40 procent. Wat een legaat aan een kleinkind kost, staat bij de erfbelasting voor kleinkinderen.

Omdat de partnervrijstelling zo hoog is, blijft de effectieve druk voor de langstlevende laag, ook als er wel iets te betalen valt. Iemand die 600.000 euro erft met een vrijstelling van 528.035 euro betaalt 7.196,50 euro, iets meer dan één procent van de verkrijging. Reken je eigen bedrag door met de rekenhulp en corrigeer daarna handmatig voor de imputatie.

Belast deel van de verkrijging	Partner en kinderen	Kleinkinderen	Overige erfgenamen
Tot € 158.669	10%	18%	30%
Boven € 158.669	20%	36%	40%

Gecontroleerd op tarieven 2026; in 2025 lag de schijfgrens op € 154.197

De aangifte en de betaling

Bij een overlijden vanaf 1 januari 2026 moet de aangifte erfbelasting binnen twintig maanden na de overlijdensdatum binnen zijn. Voor een overlijden in 2025 of eerder is die termijn acht maanden. De exacte datum staat in de aangiftebrief die de Belastingdienst naar het laatst bekende adres van de overledene stuurt. Komt er geen brief terwijl er wel iets te betalen valt, dan vraag je zelf een aangifteformulier aan.

Blijft ieders verkrijging onder de eigen vrijstelling, dan is er meestal geen aangifte nodig. Ontvang je toch een aangiftebrief, dan moet je die wel invullen en terugsturen, ook als de uitkomst nul is. Bij de wettelijke verdeling geldt dat vrijwel altijd, want de kinderen komen dan bijna zeker boven hun vrijstelling uit.

Wordt de termijn overschreden, dan rekent de Belastingdienst belastingrente van 5 procent per jaar over de aanslag (2026). Uitstel voor de aangifte kan in uitzonderlijke situaties eenmalig worden aangevraagd, maar het schuift de rentedatum niet op. De aanslag zelf moet betaald zijn binnen de termijn op het aanslagbiljet, meestal zes weken na de dagtekening; wie later betaalt, betaalt daarnaast invorderingsrente van 4,3 procent per jaar (2026).

Naast de erfbelasting loopt er nog een spoor. Voor de overledene komt er een laatste aangifte inkomstenbelasting over het jaar van overlijden, en jouw eigen aangifte verandert doordat het huis en de hypotheek voortaan alleen op jouw naam staan. Hoe dat uitpakt voor het eigenwoningforfait en de renteaftrek, lees je bij de aangifte inkomstenbelasting voor huiseigenaren.

Overlijdensdatum	Aangifte binnen	Belastingrente vanaf
Vanaf 1 januari 2026	20 maanden na het overlijden	20 maanden na het overlijden
In 2025 of eerder	8 maanden na het overlijden	8 maanden na het overlijden

Gecontroleerd op regels Belastingdienst, augustus 2026

Wat je samen vooraf kunt regelen

De erfbelasting bij het overlijden van een echtgenoot is zelden het probleem. Het knelpunt zit bij het tweede overlijden, want dan valt het hele vermogen naar de kinderen toe met een vrijstelling van 26.230 euro per kind (2026). Wie wil sturen, doet dat tijdens leven en niet erna.

Een testament is daarvoor het sterkste middel. Een opvullegaat laat de langstlevende kiezen hoeveel van de vrijstelling van de kinderen al bij het eerste overlijden wordt benut. Een renteclausule bepaalt hoe hard de vorderingen van de kinderen groeien.

Een tweetrapsmaking laat het vermogen eerst naar de langstlevende en daarna naar de kinderen gaan, met bij elke stap een eigen vrijstelling. Welke vorm past, hangt af van de omvang van het vermogen en van de gezinssituatie.

De tweede route is schenken. De tarieven van schenk- en erfbelasting zijn identiek, maar de jaarlijkse vrijstelling voor schenken tijdens je leven van 6.908 euro per kind (2026) kun je elk jaar opnieuw gebruiken. Wie tien jaar lang die ruimte benut, haalt bijna 70.000 euro per kind uit de latere nalatenschap. Wat een grotere schenking kost, reken je uit met de rekenhulp voor de schenkbelasting, en wanneer een gift belast is, staat bij de belasting over een schenking.

Twee grenzen bewaken het systeem. Schenkingen uit de laatste 180 dagen voor het overlijden tellen alsnog mee voor de erfbelasting, waarbij de betaalde schenkbelasting wordt verrekend. En het huis bij leven overdragen aan de kinderen helpt vrijwel nooit: de ontvangers betalen dan schenkbelasting over de waarde en meestal ook overdrachtsbelasting, samen doorgaans meer dan de erfbelasting die je wilde vermijden.

Zo regel je de erfbelasting na het overlijden van je echtgenoot

De eerste stappen kosten weken, de aangifte heb je bij een overlijden vanaf 2026 twintig maanden de tijd voor.

1. Kijk of er een testament is

   De notaris raadpleegt het Centraal Testamentenregister en ziet of er een testament is en bij welke notaris het ligt. Zonder testament geldt de wettelijke verdeling, met testament kan de verdeling en daarmee de heffing er heel anders uitzien. Doe dit in de eerste weken, want alle volgende stappen hangen ervan af.

2. Vraag de verklaring van erfrecht aan

   Banken en verzekeraars deblokkeren rekeningen pas met een verklaring van erfrecht van de notaris. Bij een eenvoudige nalatenschap met alleen een echtgenoot doen sommige banken het zonder, dus vraag het eerst na. De verklaring is er meestal binnen enkele weken.

3. Zet op papier welke helft van jou was

   Maak een overzicht van het vermogen op de dag van overlijden: woning, hypotheek, spaargeld, beleggingen, auto en polissen. Splits daarna in gemeenschappelijk vermogen en privévermogen. Alleen de helft van de gemeenschap plus het privévermogen van de overledene vormt de nalatenschap.

4. Vraag de waarde van je nabestaandenpensioen op

   Het pensioenfonds of de verzekeraar berekent de contante waarde van het nabestaandenpensioen en van een eventuele lijfrente. De helft daarvan gaat van je vrijstelling af. Zonder dit bedrag kun je niet weten of je boven je vrijstelling uitkomt.

5. Kies de WOZ-waarde die je gebruikt

   Je mag de WOZ-beschikking van het overlijdensjaar of die van het jaar erna nemen. De tweede beschikking komt pas in februari van het volgende jaar, en met een aangiftetermijn van twintig maanden kun je die rustig afwachten. Kies de laagste van de twee.

6. Spreek de rente over de kindsdelen af

   Bij de wettelijke verdeling mogen de erfgenamen binnen de aangiftetermijn samen een rente over de vorderingen vaststellen, en die telt fiscaal mee. Daarna kan het niet meer. Laat doorrekenen wat het percentage doet met de belasting bij het eerste en het tweede overlijden samen.

7. Doe aangifte en betaal de aanslag

   Dien de aangifte in vóór de datum uit de aangiftebrief, bij een overlijden vanaf 2026 twintig maanden na de overlijdensdatum. De aanslag volgt daarna en moet binnen de termijn op het biljet betaald zijn, meestal zes weken. Lukt dat niet, vraag dan uitstel of een betalingsregeling aan vóórdat die datum verstrijkt.

Schenkbelasting

Kies de relatie en het bedrag en zie de vrijstelling van dit jaar, het tarief en wat er netto overblijft. Open de volledige schenkbelasting

Nalopen voordat je de aangifte instuurt

• Weet je welk deel van het vermogen al van jou was en welk deel de nalatenschap vormt
• Heb je de contante waarde van je nabestaandenpensioen en lijfrente schriftelijk opgevraagd
• Heb je de helft van die waarde van je vrijstelling van 828.035 euro afgetrokken
• Heb je beide WOZ-beschikkingen naast elkaar gelegd en de laagste gekozen
• Zijn de hypotheekschuld en de niet-vergoede uitvaartkosten van de nalatenschap afgetrokken
• Is per kind vastgelegd welke aanslag jij hebt voorgeschoten en hoe hoog de vordering daarna is
• Is er binnen de aangiftetermijn een renteafspraak over de kindsdelen gemaakt of bewust achterwege gelaten
• Staat de aangiftedatum uit de aangiftebrief in je agenda, met de betaaldatum van de aanslag erachter

Doorgerekend: zo pakt het uit

Veelgemaakte fouten

Het hele gezamenlijke vermogen als nalatenschap zien

Bij een huwelijk in gemeenschap van goederen was de helft al van jou. Wie het volle bedrag aangeeft, verdubbelt de nalatenschap op papier en laat de kinderen te veel erfbelasting betalen. Bij een gezamenlijk vermogen van 900.000 euro scheelt de fout twee kinderen samen ruim 45.000 euro.

De pensioenimputatie over het hoofd zien

De halve waarde van je nabestaandenpensioen gaat van je vrijstelling af, en dat staat niet vanzelf in de aangiftebrief. Doe je aangifte met de volle 828.035 euro terwijl je vrijstelling in werkelijkheid 400.000 euro is, dan volgt een correctie met belastingrente van 5 procent per jaar (2026) erbovenop.

De WOZ-waarde van het verkeerde jaar gebruiken

Je mag kiezen tussen twee jaren en de keuze is definitief zodra de aanslag onherroepelijk is. Wie automatisch de beschikking van het overlijdensjaar invult terwijl die van het jaar erna 25.000 euro lager ligt, laat een kind 2.500 euro liggen bij een tarief van 10 procent.

De aanslagen van de kinderen betalen zonder het vast te leggen

Voorschieten mag en is geen schenking, maar het bedrag moet wel van de vordering van het kind af. Zonder administratie ontstaat bij het tweede overlijden ruzie over de omvang van de kindsdelen, en betaalt de nalatenschap dan alsnog belasting over geld dat allang was voldaan.

Denken dat de partnervrijstelling aangifte overbodig maakt

Jouw eigen aanslag is vaak nul, maar de kinderen komen bij de wettelijke verdeling bijna altijd boven hun vrijstelling van 26.230 euro (2026) uit. De aangifte gaat over de hele nalatenschap. Een aangiftebrief die opzij wordt gelegd, kost belastingrente en kan een verzuimboete opleveren.

De renteafspraak over de kindsdelen laten verlopen

De erfgenamen mogen alleen binnen de aangiftetermijn een fiscaal werkende rente over de vorderingen vaststellen. Daarna ligt de wettelijke regel vast. Bij een vermogen van enkele tonnen is dat een keuze die over twee overlijdens gerekend duizenden euro's scheelt.

Het huis bij leven aan de kinderen overdragen om erfbelasting te ontlopen

De kinderen betalen dan schenkbelasting over de waarde en meestal ook 2 of 8 procent overdrachtsbelasting (2026). Blijf je er zelf in wonen zonder zakelijke huur, dan telt de woning bij je overlijden alsnog mee. De rekening valt vrijwel altijd hoger uit dan de erfbelasting die je wilde besparen.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

Voor de afwikkeling zelf heb je vrijwel altijd een notaris nodig. De verklaring van erfrecht kost doorgaans enkele honderden euro's en een akte van verdeling waarmee de woning op jouw naam komt tussen de 800 en 1.500 euro (2026). Dat zijn marktprijzen, geen tarieven, dus vraag twee offertes op. Is er een testament met een vruchtgebruik, een opvullegaat of een renteclausule, dan is de uitleg daarvan werk voor dezelfde notaris; het verkeerd toepassen van zo'n bepaling kost bij het tweede overlijden meer dan het advies.

Een fiscalist of estateplanner verdient zichzelf terug zodra de partnervrijstelling niet vanzelf toereikend is. Dat speelt bij pensioenimputatie op een groot vermogen, bij een onderneming in de nalatenschap waarvoor de bedrijfsopvolgingsregeling geldt, bij bezittingen in het buitenland en bij de keuze welke rente de erfgenamen over de kindsdelen afspreken. Die renteafspraak kan maar één keer, binnen de aangiftetermijn, en werkt door tot het tweede overlijden.

De aangifte zelf kun je bij een overzichtelijke nalatenschap prima zelf doen, zeker als jouw eigen verkrijging binnen de vrijstelling blijft. Bereid je voor door de nalatenschap, de pensioenwaarde en beide WOZ-beschikkingen op een rij te zetten, en gebruik de rekenhulp voor de erfbelasting voor een eerste indicatie. Voor de bredere vragen over nalaten en overdragen is het onderwerp schenken en erven het startpunt. Voor de hypotheek na het overlijden is je eigen geldverstrekker het eerste loket, want die beoordeelt of de lening op één inkomen kan doorlopen.