Vrijstelling erfbelasting: hoeveel je belastingvrij erft

Wat de vrijstelling precies doet

De vrijstelling is het deel van je erfdeel waarover je geen erfbelasting betaalt. Blijf je eronder, dan gaat er niets naar de Belastingdienst. Kom je erboven, dan is uitsluitend het meerdere belast.

Dat laatste is waar veel misverstand over bestaat. De vrijstelling verdwijnt niet zodra je hem passeert: hij blijft als een voet onder je erfdeel staan. Een kind dat 30.000 euro erft in 2026 betaalt dus belasting over 3.770 euro en niet over de volle 30.000 euro.

De vrijstelling geldt per erfgenaam en per overlijden. Erven drie kinderen samen, dan heeft ieder van hen zijn eigen 26.230 euro (2026). Wie zijn vrijstelling niet volmaakt, kan het onbenutte deel niet doorgeven aan een andere erfgenaam en ook niet bewaren voor een volgende erfenis.

Welk bedrag je krijgt, hangt af van één ding: je relatie tot de overledene. Niet van de omvang van de nalatenschap, niet van je eigen vermogen en niet van wat er in het testament staat. Hoe die verkrijging verder wordt vastgesteld, staat in de gids over belasting over een erfenis.

De vrijstellingen van 2026 en 2025 per erfgenaam

De Successiewet kent zes categorieën, en het verschil tussen de hoogste en de laagste is groot. De partner erft in 2026 ruim acht ton belastingvrij, een vriend of een neef nog geen drieduizend euro. Alle bedragen worden elk jaar per 1 januari geïndexeerd.

Getrouwde en geregistreerde partners vallen automatisch in de hoogste categorie. Voor kinderen maakt het niet uit of het om een eigen kind, een stiefkind of een pleegkind gaat, zolang de relatie fiscaal als zodanig geldt. Een kleinkind krijgt hetzelfde bedrag als een kind, maar betaalt boven de vrijstelling een fors hoger tarief; dat verschil werkt de gids over erfbelasting voor een kleinkind uit.

Twee categorieën vragen extra aandacht. De vrijstelling voor ouders geldt voor vader en moeder samen en dus niet per persoon. De verhoogde vrijstelling voor een kind met een beperking staat alleen open onder voorwaarden die je moet kunnen aantonen.

Iedereen die in geen van de genoemde categorieën past, van broer en zus tot buurvrouw en goede vriend, valt onder de restcategorie met 2.769 euro in 2026. Dat is ook het bedrag voor een samenwoner die niet aan de partnervoorwaarden voldoet.

Wie erft er	Vrijstelling 2026	Vrijstelling 2025	Tarief over het meerdere
Echtgenoot, geregistreerd partner of samenwoner die aan de voorwaarden voldoet	€ 828.035	€ 804.698	10% en 20%
Kind, stiefkind of pleegkind	€ 26.230	€ 25.490	10% en 20%
Kind met een beperking dat op kosten van de overledene leefde	€ 78.671	€ 76.453	10% en 20%
Kleinkind of achterkleinkind	€ 26.230	€ 25.490	18% en 36%
Ouders samen	€ 62.110	€ 60.359	30% en 40%
Broer, zus, neef, nicht, vriend of ieder ander	€ 2.769	€ 2.690	30% en 40%

Gecontroleerd op augustus 2026, bedragen naar jaar van overlijden

Wanneer een samenwoner de partnervrijstelling krijgt

Het verschil tussen de partnervrijstelling en de restvrijstelling is in 2026 ruim 825.000 euro, en samenwoners vallen niet vanzelf aan de goede kant. De wet stelt voorwaarden die op de dag van overlijden vervuld moeten zijn.

Je bent partner voor de erfbelasting als jullie allebei meerderjarig zijn, op hetzelfde adres in de basisregistratie staan ingeschreven, geen bloedverwant in de rechte lijn van elkaar zijn en een notarieel samenlevingscontract met wederzijdse zorgplicht hebben dat op het moment van overlijden minstens zes maanden bestaat. Zonder zo'n contract kan het ook, maar dan geldt de eis dat jullie minimaal vijf jaar onafgebroken op hetzelfde adres ingeschreven stonden.

Je kunt maar met één persoon tegelijk fiscaal partner zijn. Woont er een derde volwassene op het adres met wie ook een contract loopt, dan gaat de vrijstelling voor niemand op. Een uitzondering geldt voor ouders en kinderen: die zijn bloedverwant in de rechte lijn en worden daarom nooit elkaars partner, hoe lang ze ook samenwonen.

Wat de langstlevende echtgenoot in de praktijk overhoudt, met de wettelijke verdeling en de vordering van de kinderen erbij, staat in de gids over erfbelasting bij overlijden van je echtgenoot.

Pensioenimputatie: waarom de partnervrijstelling lager uitvalt

De partnervrijstelling van 828.035 euro (2026) is een maximum, geen vast bedrag. Krijgt de langstlevende een nabestaandenpensioen of een vergelijkbare uitkering, dan gaat de helft van de waarde daarvan van de vrijstelling af. Die verrekening heet imputatie.

De gedachte erachter is dat over zo'n pensioen nooit erfbelasting wordt geheven, terwijl het wel vermogen is dat door het overlijden vrijkomt. De wetgever compenseert dat door de vrijstelling te verkleinen. De waarde van het pensioen wordt daarvoor gekapitaliseerd, dus omgerekend naar één bedrag ineens op de datum van overlijden.

De vrijstelling kan door de imputatie niet tot nul worden teruggebracht. Er blijft altijd een bodem staan van 213.915 euro in 2026. Ook een weduwe met een riant nabestaandenpensioen erft dus minstens dat bedrag belastingvrij.

Een lijfrente of een uitkering uit een overlijdensrisicoverzekering telt in beginsel gewoon mee voor de erfbelasting en verkleint de vrijstelling niet, maar vult de nalatenschap juist aan. Alleen als de begunstigde de premie aantoonbaar zelf uit eigen vermogen heeft betaald, valt de uitkering erbuiten. Bereken wat er in jouw situatie overblijft met de rekenhulp voor de erfbelasting.

Waarde nabestaandenpensioen	Imputatie (de helft)	Vrijstelling 2026
Geen	€ 0	€ 828.035
€ 100.000	€ 50.000	€ 778.035
€ 300.000	€ 150.000	€ 678.035
€ 800.000	€ 400.000	€ 428.035
€ 1.500.000	€ 750.000	€ 213.915 (de bodem)

Gecontroleerd op augustus 2026

De hogere vrijstelling voor een kind met een beperking

Voor een kind dat door ziekte of gebreken naar verwachting blijvend niet in staat is om met werk ongeveer de helft te verdienen van wat gezonde leeftijdsgenoten verdienen, geldt een verhoogde vrijstelling van 78.671 euro in 2026. In 2025 was dat 76.453 euro.

Er zit een tweede voorwaarde aan vast die vaak wordt gemist: het kind moet grotendeels op kosten van de overledene hebben geleefd. Ouders die hun volwassen kind met een beperking al jaren onderhouden, voldoen daar meestal aan; woont het kind zelfstandig van een eigen uitkering, dan zal de inspecteur die eis kritisch bekijken.

De verhoging moet je zelf claimen in de aangifte, met een verklaring van een arts of met stukken waaruit het onderhoud blijkt. De Belastingdienst kent hem niet automatisch toe. Wie de aangifte zonder onderbouwing instuurt, krijgt een aanslag op basis van de gewone kindvrijstelling van 26.230 euro (2026) en moet daarna in bezwaar.

Boven de vrijstelling gelden voor dit kind dezelfde tarieven als voor ieder ander kind: 10 procent tot 158.669 euro en 20 procent daarboven (2026). Wat kinderen verder betalen en hoe het kindsdeel doorwerkt, leest terug in de gids over erfbelasting voor kinderen.

De vrijstelling bij een geërfd huis

Een woning maakt de rekensom niet ingewikkelder, maar wel groter. Het huis telt mee voor de WOZ-waarde met waardepeildatum 1 januari van het jaar van overlijden; je mag ook kiezen voor de WOZ-waarde van het jaar erna. De hypotheekschuld die erop rust, gaat er als schuld van de nalatenschap weer af.

Dat betekent dat een kind zijn vrijstelling van 26.230 euro (2026) bij een geërfd huis vrijwel altijd overschrijdt. Een vrij en onbelast huis van drie ton verdeeld over twee kinderen levert per kind een erfdeel van 150.000 euro op, waarvan 123.770 euro belast is.

Voor de overdracht van de woning naar de erfgenamen is geen overdrachtsbelasting verschuldigd: een erfrechtelijke verkrijging valt buiten die heffing. Welke situaties nog meer buiten de heffing vallen, staat bij de vrijstelling van overdrachtsbelasting. Koopt één erfgenaam de anderen uit, dan kan er over dat extra stuk wél overdrachtsbelasting komen.

Let op de volgorde van betalen. De aanslag erfbelasting moet worden voldaan terwijl het geld nog in de stenen zit. Wie het huis niet direct verkoopt, vraagt om uitstel van betaling of regelt de financiering vooraf.

Wat je betaalt boven de vrijstelling

Boven de vrijstelling gelden twee schijven en drie tariefgroepen. De grens tussen de schijven ligt in 2026 op 158.669 euro belaste verkrijging, dus op het bedrag dat na aftrek van de vrijstelling overblijft.

Partner en kinderen betalen 10 procent in de eerste schijf en 20 procent daarboven. Kleinkinderen en verdere afstammelingen betalen 18 en 36 procent, een opslag van tachtig procent op het kindtarief. Voor alle overige erfgenamen geldt 30 en 40 procent.

Dat maakt de vrijstelling voor de restcategorie in verhouding het meest waard om te kennen. Een vriend die 20.000 euro erft, houdt daar in 2026 na 5.169 euro belasting nog 14.831 euro van over. Bij een kind kost hetzelfde bedrag maar 377 euro.

Blijft je verkrijging onder de vrijstelling, dan hoef je in de regel geen aangifte te doen, tenzij de Belastingdienst je een aangiftebrief stuurt. Kreeg je die brief wel, dan moet je hem invullen, ook als er niets te betalen valt. De aangiftetermijn is acht maanden na overlijden; voor een overlijden op of na 1 januari 2026 is die termijn verruimd naar twintig maanden.

Belaste verkrijging na vrijstelling	Partner en kind	Kleinkind	Overige erfgenamen
Tot € 158.669	10%	18%	30%
Vanaf € 158.669	20%	36%	40%

Gecontroleerd op augustus 2026, tarieven bij overlijden in 2026

De vrijstellingen van 2022 tot en met 2026

Het jaar van overlijden bepaalt met welke vrijstelling je rekent, ook als de afwikkeling jaren duurt. Wie een oude aanslag narekent of een nalatenschap uit 2023 nog moet afronden, heeft de bedragen van dat jaar nodig.

De percentages zijn in deze hele reeks gelijk gebleven. Alleen de vrijstellingen en de schijfgrens schoven mee met de inflatie, en tussen 2023 en 2024 gebeurde dat met een flinke sprong.

Het effect is bij de partner het grootst. Wie in 2022 een erfenis van 700.000 euro kreeg, betaalde 10 procent over 19.355 euro, dus 1.936 euro. In 2026 blijft diezelfde erfenis volledig binnen de vrijstelling. Bij een kind is het verschil kleiner: de erfbelasting-vrijstelling van 21.559 euro in 2022 tegen 26.230 euro in 2026 scheelt bij een erfdeel in de eerste schijf ongeveer 467 euro belasting.

Voor jaren vóór 2010 zoek je onder een andere naam. De heffing heette toen successierecht en kende een ander stelsel van vrijstellingen, waaronder drempelvrijstellingen die volledig vervielen zodra je erboven kwam. Dat is precies het verschil met nu: de huidige vrijstellingen blijven altijd staan.

• Kind en kleinkind
• Ouders samen

euro vrijstelling bron: Belastingdienst augustus 2026

Jaar van overlijden	Partner	Kind en kleinkind	Ouders samen	Overige erfgenamen	Eerste schijf tot
2022	€ 680.645	€ 21.559	€ 51.053	€ 2.274	€ 130.424
2023	€ 723.526	€ 22.918	€ 54.270	€ 2.418	€ 138.642
2024	€ 795.156	€ 25.187	€ 59.643	€ 2.658	€ 152.368
2025	€ 804.698	€ 25.490	€ 60.359	€ 2.690	€ 154.197
2026	€ 828.035	€ 26.230	€ 62.110	€ 2.769	€ 158.669

Gecontroleerd op vrijstellingen en schijfgrens naar jaar van overlijden, Belastingdienst, augustus 2026

Vrijstellingen bij goede doelen en in het buitenland

Een goed doel met een ANBI-status betaalt geen erfbelasting over wat het uit een nalatenschap krijgt. Dezelfde volledige vrijstelling geldt voor een sociaal belang behartigende instelling. Wie een deel van zijn vermogen nalaat aan zo'n instelling, laat dat deel dus onbelast overgaan; over het deel dat naar familie gaat verandert er niets.

Ook een gewone vereniging of stichting zonder ANBI-status kan erven, maar die valt in de restcategorie: 2.769 euro vrijstelling in 2026 en daarna 30 en 40 procent. Het verschil tussen wel of geen ANBI-status is voor de ontvanger dus aanzienlijk, en die status is openbaar te controleren in het register van de Belastingdienst.

Voor de vraag of Nederland überhaupt mag heffen, telt waar de overledene woonde. Erfbelasting wordt geheven over de nalatenschap van iemand die ten tijde van het overlijden in Nederland woonde, waar het vermogen zich ook bevindt. Een Nederlander die emigreert, blijft nog tien jaar na vertrek als inwoner aangemerkt.

Woonde de overledene in het buitenland en is daar ook belasting geheven, dan bestaat er een regeling om dubbele heffing te verminderen. Dat is maatwerk, en het loont om daar een fiscalist naar te laten kijken voordat de aangifte de deur uitgaat.

Meer belastingvrij overdragen dan de vrijstelling toelaat

De vrijstelling voor de erfbelasting staat vast, maar de omvang van de nalatenschap niet. Wie tijdens leven schenkt, verkleint het vermogen dat straks belast wordt en gebruikt daarbij elk jaar opnieuw een tweede set vrijstellingen.

Voor de schenkbelasting mag een ouder in 2026 jaarlijks 6.908 euro belastingvrij aan een kind geven en 2.769 euro aan ieder ander. Voor een kind tussen 18 en 40 jaar bestaat daarnaast een eenmalig verhoogde vrijstelling van 33.129 euro, of 69.009 euro als het geld aan een dure studie wordt besteed. Wat een schenking oplevert of kost, reken je door met de rekenhulp voor de schenkbelasting.

Er zit een grens aan die route. Schenkingen die binnen 180 dagen voor het overlijden zijn gedaan, worden bij de nalatenschap opgeteld alsof ze niet hadden plaatsgevonden. Schenken op het sterfbed werkt dus niet.

Andere mogelijkheden zitten in het testament: een tweetrapsmaking, een legaat aan kleinkinderen ter grootte van hun vrijstelling, of een opvullegaat bij de langstlevende. Welke vorm past, hangt af van de samenstelling van het vermogen en van de familie. Het overzicht van alle regelingen rond schenken en erven zet de routes naast elkaar.

Zo stel je vast hoeveel jij belastingvrij erft

Vijf stappen van de nalatenschap naar het bedrag dat onder je eigen vrijstelling valt.

1. Bepaal het jaar van overlijden

   De datum van overlijden bepaalt welke vrijstelling en welke schijfgrens gelden, ongeacht wanneer de aangifte volgt. Zoek de bedragen van dat jaar op en gebruik die in de hele berekening.

2. Stel je relatie tot de overledene vast

   Kind, kleinkind, ouder, partner of overig: die categorie bepaalt je bedrag. Was je samenwonend, controleer dan of het samenlevingscontract op de dag van overlijden minstens zes maanden bestond of dat de inschrijving vijf jaar duurde.

3. Reken de nalatenschap uit en verdeel hem

   Tel bezittingen op tegen de waarde op de overlijdensdatum, met het huis tegen de WOZ-waarde, en trek de schulden en de uitvaartkosten eraf. Verdeel het saldo daarna volgens testament of wettelijk erfrecht over de erfgenamen.

4. Trek je vrijstelling van je eigen erfdeel af

   Alleen jouw deel telt, niet de hele nalatenschap. Bij een partner met nabestaandenpensioen haal je eerst de helft van de pensioenwaarde van de vrijstelling af, met 213.915 euro (2026) als bodem.

5. Bereken de belasting over het meerdere

   Pas het tarief van jouw tariefgroep toe op wat er na de vrijstelling overblijft, in twee schijven. De rekenhulp voor de erfbelasting doet die som en laat het bedrag per erfgenaam zien.

6. Doe aangifte binnen de termijn

   Bij een overlijden vanaf 1 januari 2026 heb je twintig maanden, daarvoor gold acht maanden. Blijf je onder je vrijstelling en kreeg je geen aangiftebrief, dan hoef je meestal niets in te sturen.

Schenkbelasting

Kies de relatie en het bedrag en zie de vrijstelling van dit jaar, het tarief en wat er netto overblijft. Open de volledige schenkbelasting

Controleer dit voordat je de aangifte instuurt

• Je rekent met de vrijstelling van het jaar waarin het overlijden plaatsvond
• Je hebt je eigen erfdeel genomen, niet de hele nalatenschap
• Bij samenwonen: het samenlevingscontract bestond minstens zes maanden of de inschrijving vijf jaar
• De helft van de waarde van een nabestaandenpensioen is van de partnervrijstelling afgetrokken
• Een verhoogde vrijstelling voor een kind met een beperking is met stukken onderbouwd
• Het huis staat voor de WOZ-waarde in de berekening en de hypotheek als schuld
• Schenkingen van de laatste 180 dagen voor het overlijden zijn bij de nalatenschap opgeteld
• De aangiftetermijn van twintig maanden bij overlijden vanaf 2026 staat in de agenda

Doorgerekend: zo pakt het uit

Veelgemaakte fouten

Denken dat de hele erfenis belast is zodra je boven de vrijstelling komt

De vrijstelling blijft als voet onder je verkrijging staan. Een kind dat 40.000 euro erft in 2026, betaalt over 13.770 euro en dus 1.377 euro, niet 4.000 euro. Wie het anders leest, schat de aanslag drie keer te hoog in en neemt daardoor soms onnodige maatregelen.

De vrijstelling van het verkeerde jaar gebruiken

Elk jaar schuiven de bedragen op. Rekenen met de vrijstelling van het jaar van aangifte in plaats van het jaar van overlijden geeft een verschil van honderden euro's, en bij een partner al snel meer. Bij een overlijden in 2025 gelden 804.698 en 25.490 euro, niet de bedragen van 2026.

Het nabestaandenpensioen vergeten bij de partnervrijstelling

Veel weduwen en weduwnaars rekenen met de volle 828.035 euro (2026) en schrikken van de aanslag. De helft van de pensioenwaarde gaat eraf, wat bij een gemiddeld nabestaandenpensioen tienduizenden euro's aan vrijstelling kost en de belasting met duizenden euro's verhoogt.

Samenwonen zonder tijdig samenlevingscontract

Zonder notarieel contract dat zes maanden staat, en zonder vijf jaar gezamenlijke inschrijving, valt de partner terug op 2.769 euro vrijstelling (2026) en het tarief van 30 en 40 procent. Op een erfenis van 300.000 euro is dat ruim 100.000 euro belasting in plaats van niets.

Denken dat de vrijstelling per erfenis geldt

De vrijstelling is per erfgenaam. Vier kinderen hebben in 2026 samen 104.920 euro vrijstelling, geen 26.230 euro. Andersom kun je het onbenutte deel van de een niet doorschuiven naar de ander, ook niet als de erfgenamen dat onderling zo willen verdelen.

Nog snel schenken vlak voor het overlijden

Schenkingen binnen 180 dagen voor het overlijden worden bij de nalatenschap opgeteld. De betaalde schenkbelasting wordt wel verrekend, maar het beoogde voordeel verdwijnt. Wie vermogen wil overdragen, moet daar jaren eerder mee beginnen.

De verhoogde vrijstelling niet claimen

De vrijstelling van 78.671 euro (2026) voor een kind met een beperking wordt niet automatisch toegekend. Zonder onderbouwing in de aangifte volgt een aanslag op basis van 26.230 euro, en dat scheelt bij het kindtarief ruim 5.200 euro.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

De vrijstelling opzoeken en van je erfdeel aftrekken kun je prima zelf, en met de rekenhulp voor de erfbelasting heb je de aanslag in een paar minuten benaderd. Bij een eenvoudige nalatenschap met één woning en twee kinderen is dat genoeg om de aangifte zelf te doen.

Een notaris of fiscalist verdient zijn geld terug zodra er iets bijzonders speelt: een samenlevingscontract waarvan de termijn krap is, een nabestaandenpensioen dat gekapitaliseerd moet worden, een onderneming in de nalatenschap, vermogen of erfgenamen in het buitenland, of een testament met een tweetrapsmaking. Een notaris rekent voor een verklaring van erfrecht doorgaans enkele honderden euro's, en voor het laten opstellen en indienen van de aangifte erfbelasting lopen de tarieven in de markt uiteen van ongeveer vijfhonderd tot enkele duizenden euro's, afhankelijk van de omvang.

Wil je vooraf regelen dat er straks minder boven de vrijstelling uitkomt, dan is een gesprek bij de notaris over testament en schenkingen de logische stap. Wat er daarna nog aan belasting overblijft en hoe die aanslag tot stand komt, staat in de gids over belasting over een erfenis.