Naar de inhoud
Rekenhulpen

Je eerste huis kopen: regelingen en valkuilen voor starters

3 gidsen 12 minuten lezen
dehuisgids.nl HUIS KOPEN Je eerste huis kopen: regelingen en valkuilen voor starters

Als starter koop je met drie dingen: je inkomen, je eigen geld en de regelingen die alleen voor een eerste koop gelden. Ben je 18 tot 35 jaar en koop je in 2026 een woning van maximaal 555.000 euro om er zelf te wonen, dan betaal je eenmalig geen overdrachtsbelasting. Lenen mag tot 100 procent van de marktwaarde, dus de bijkomende kosten van ongeveer 2 tot 6 procent van de koopsom komen altijd uit eigen zak. Hulp van ouders kan via een schenking, een lening of mede-eigendom, en elke vorm heeft zijn eigen fiscale spelregels.

  • 0% 2026 overdrachtsbelasting met de eenmalige startersvrijstelling
  • € 555.000 2026 bovengrens van de startersvrijstelling
  • € 470.000 2026 kostengrens voor een hypotheek met NHG
  • 100% 2026 maximale hypotheek ten opzichte van de marktwaarde
  • € 6.908 2026 belastingvrije schenking van ouders aan een kind

Gecontroleerd op augustus 2026

Alle gidsen over eerste huis kopen

Startershypotheek

Een startershypotheek is geen apart product: je sluit dezelfde annuïtaire of lineaire lening af als elke andere koper. Wat je…

Hypotheek starter

Als starter leen je maximaal 100 procent van de getaxeerde waarde, dus de kosten koper betaal je altijd uit eigen…

Leen schenk constructie

Bij een leen-schenkconstructie lenen je ouders je geld voor je huis, betaal jij daar een zakelijke rente over die je…

Wat er anders is als je voor het eerst een huis koopt

De route van bod tot sleutel is voor iedereen gelijk en staat beschreven in de gids over een huis kopen. Wat een eerste koophuis onderscheidt, is je startpositie. Je hebt geen overwaarde uit een vorige woning, je spaargeld is meestal je enige buffer, en je inkomen ligt vaak nog aan het begin van je loopbaan. Daar staat tegenover dat de wet en de geldverstrekkers een paar voordelen voor je klaar hebben liggen die je maar één keer in je leven kunt gebruiken.

Het grootste voordeel is de startersvrijstelling voor de overdrachtsbelasting. Wie tussen de 18 en 35 jaar oud is en in 2026 een woning van maximaal 555.000 euro koopt om er zelf in te gaan wonen, betaalt daarover eenmalig niets. Andere kopers van een eigen woning betalen 2 procent, en wie niet zelf gaat wonen 8 procent.

Het grootste nadeel is dat je alles uit één zak betaalt. Iemand die doorstroomt, kan de overwaarde inzetten en heeft de keuze tussen eerst kopen of eerst verkopen. Jij hebt die reserve niet, dus je begint bij de vraag hoeveel je kunt lenen en hoeveel eigen geld je overhoudt als de kosten koper betaald zijn.

Wat je nodig hebt om een huis te kopen

Een woning kopen vraagt geen diploma en geen vast contract, maar wel een dossier dat een geldverstrekker kan beoordelen. In de kern gaat het om vier dingen: aantoonbaar inkomen, eigen geld voor de kosten die je niet mag meefinancieren, een schone leningengeschiedenis en een woning die genoeg waard is om als onderpand te dienen.

Een tijdelijk contract is geen blokkade. De meeste geldverstrekkers accepteren een intentieverklaring van je werkgever, of ze rekenen bij een flexibel arbeidsverleden met een inkomensverklaring op basis van je gemiddelde inkomen over de afgelopen drie jaar. Zelfstandigen leveren doorgaans drie jaarrekeningen aan, of een verklaring van een rekeninstituut.

Voordat je gaat bezichtigen, wil je weten wat je maximaal kunt bieden en welke maandlast daarbij hoort. De rekenhulp die uitrekent of je dit huis kunt kopen zet je leenruimte en je eigen geld naast de vraagprijs, zodat je op een bezichtiging niet naar iets staat te kijken dat buiten bereik ligt.

Wat je nodig hebtWat de geldverstrekker precies vraagt
InkomenWerkgeversverklaring en recente loonstroken, of een inkomensverklaring bij flexwerk, of drie jaarrekeningen bij ondernemerschap
Eigen geldBankafschriften waaruit blijkt dat de kosten koper en het bedrag boven de taxatiewaarde beschikbaar zijn
SchuldenoverzichtAlle leningen, private lease en alimentatie, plus je studieschuld bij DUO, ook al staat die niet bij het BKR
De woningGetekende koopovereenkomst, een taxatierapport en het energielabel
LegitimatieGeldig paspoort of identiteitskaart van elke koper, plus een burgerservicenummer
Een schenkingSchenkingsovereenkomst of schenkingsverklaring waaruit blijkt dat het geld niet hoeft te worden terugbetaald

Wat je als starter kunt lenen

Je maximale hypotheek volgt uit de financieringslastnormen die elk jaar opnieuw worden vastgesteld. Die normen bepalen welk percentage van je bruto jaarinkomen aan woonlasten mag opgaan, de woonquote. Dat percentage stijgt met je inkomen en met de rente, en de uitkomst wordt vertaald naar een annuïtaire lening van dertig jaar. Bij twee inkomens telt het tweede inkomen in 2026 volledig mee.

Twee dingen schuiven daar nog aan. Een studieschuld of een andere lening verlaagt je ruimte, omdat de geldverstrekker met de maandtermijn ervan rekent. Een goed energielabel verhoogt je ruimte juist: 5.000 euro extra bij label C of D, 10.000 euro bij A of B, 20.000 euro bij A+ of A++ en 25.000 euro bij A+++ of beter (2026). Bij label E, F of G levert het label zelf niets op.

De tabel geeft de orde van grootte bij één inkomen. Reken je eigen situatie door met de rekenhulp voor je maximale hypotheek, want alleen daar vul je je eigen leningen en je eigen label in. Welke geldverstrekker wat accepteert en hoe een tijdelijk contract of een schenking meetelt, staat in de gids over de hypotheek voor een starter. Heb je ooit een betalingsachterstand gehad, kijk dan eerst wat een negatieve BKR-registratie met je aanvraag doet, want dat weegt zwaarder dan de meeste starters verwachten.

Bruto jaarinkomenWoonquoteMaximale hypotheek bij benadering
€ 30.00020,1%€ 105.000
€ 40.00022,6%€ 158.000
€ 50.00022,6%€ 197.000
€ 60.00022,6%€ 237.000
€ 70.00022,6%€ 276.000
€ 80.00025,3%€ 353.000

De kosten die naast de koopsom komen

De eenmalige kosten van een eerste huis kopen heten samen kosten koper. Voor een starter met de vrijstelling blijven daar de vaste posten van over: twee notarisaktes, twee inschrijvingen bij het Kadaster, hypotheekadvies, een taxatie en een bouwkundige keuring. Bij een woning van 300.000 euro kom je daarmee op ongeveer 4.900 euro, iets meer dan 1,5 procent van de koopsom.

Een aankoopmakelaar en de NHG-provisie zijn geen verplichte posten, maar ze komen er bij veel eerste aankopen wel bij. Voor Nationale Hypotheek Garantie betaal je eenmalig 0,4 procent van de lening en je krijgt er een lagere rente voor terug, plus de kans dat NHG een restschuld na gedwongen verkoop kwijtscheldt. De kostengrens ligt in 2026 op 470.000 euro, en op 498.200 euro als je dat meerdere volledig aan energiebesparende voorzieningen besteedt. Wie zonder de startersvrijstelling koopt, telt er 2 procent overdrachtsbelasting bij op en zit al snel op 3 tot 6 procent.

Reken je eigen bedrag per post uit met de rekenhulp voor de kosten koper. Wat de notaris precies doet voor die twee aktes en waar de tarieven uiteenlopen, lees je bij de notariskosten bij het kopen van een huis. Een deel van deze kosten krijg je later terug: de advieskosten, de hypotheekakte, de taxatie en de NHG-provisie zijn eenmalig aftrekbaar in je aangifte, de leveringsakte en de overdrachtsbelasting niet.

KostenpostBedrag bij een koopsom van € 300.000Aftrekbaar in de aangifte
Overdrachtsbelasting met startersvrijstelling€ 0 (zonder vrijstelling: € 6.000)Nee
Notaris: leveringsakte€ 700Nee
Notaris: hypotheekakte€ 600Ja
Kadaster: twee inschrijvingen à € 103,50€ 207Alleen het deel voor de hypotheekakte
Hypotheekadvies en bemiddeling€ 2.500Ja
Taxatie€ 500Ja
Bouwkundige keuring€ 350Nee
Totaal vaste posten€ 4.857
Aankoopmakelaar, optioneel (1% van de koopsom)€ 3.000Nee
NHG-provisie, alleen met NHG (0,4% van de lening)€ 1.160 bij een lening van € 290.000Ja

Welke startersregelingen er echt bestaan

Er bestaat geen landelijke starterssubsidie, geen startersaftrek en geen starterskorting op de hypotheekrente. Wat er wel is: een vrijstelling van de overdrachtsbelasting, een aanvullende lening van sommige gemeenten, de garantie van NHG en gemeentelijke projecten met betaalbare koopwoningen. Die vier regelingen kunnen naast elkaar bestaan en samen schelen ze bij een eerste aankoop tienduizenden euro's.

De startersvrijstelling werkt per koper. Koop je samen en is één van jullie 35 of ouder, dan betaalt die persoon 2 procent over zijn aandeel in de woning. De leeftijd telt op de dag van de overdracht bij de notaris, niet op de dag dat je het bod uitbrengt. Je verklaart bij de notaris schriftelijk dat je de vrijstelling nog niet eerder hebt gebruikt en dat je zelf in de woning gaat wonen.

De starterslening is geen landelijke regeling maar een aanbod van je gemeente, uitgevoerd via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten, kortweg SVn. Hij vult het gat tussen je maximale hypotheek en de koopsom. De eerste drie jaar betaal je er geen rente en aflossing over; daarna toetst SVn je inkomen opnieuw en betaal je mee zodra je dat kunt dragen. Gemeenten gebruiken er verschillende namen voor, van starterslening tot startersbudget. Of jouw gemeente meedoet, tot welke koopsom en met welke maximale lening, staat op de site van de gemeente zelf. Hoe zo'n aanvullende lening naast je gewone hypotheek loopt, staat in de gids over de startershypotheek.

RegelingWat het oplevertBelangrijkste voorwaarde
Startersvrijstelling overdrachtsbelasting0% in plaats van 2% over de woningwaarde18 tot 35 jaar, woning tot € 555.000 (2026), zelf bewonen, eenmalig per persoon
Starterslening via de gemeenteEen aanvullende lening bovenop je hypotheekAlleen als je gemeente meedoet; per gemeente een eigen prijsgrens en maximumbedrag
Nationale Hypotheek GarantieLagere rente; NHG kan een restschuld na gedwongen verkoop kwijtscheldenKosten tot € 470.000 (2026), eenmalige provisie van 0,4% van de lening; kwijtschelding alleen als NHG oordeelt dat je te goeder trouw bent en hebt meegewerkt aan de verkoop
Betaalbare koop en sociale koopwoningenEen lagere aankoopprijs of korting via de gemeente of de ontwikkelaarToewijzing per project, vaak met een inkomensgrens, zelfbewoningsplicht en antispeculatiebeding
Extra leenruimte voor het energielabel€ 5.000 tot € 25.000 boven de norm op je inkomenLabel C of beter; bij E, F en G geen extra ruimte (2026)

Hulp van je ouders: schenken, lenen of samen kopen

Ouders kunnen op vier manieren helpen, en het verschil zit in wie het geld uiteindelijk houdt. Bij een schenking is het geld weg uit hun vermogen. Bij een lening blijft het van hen en betaal jij rente. Bij mede-eigendom kopen ze een deel van de woning. Bij meetekenen geven ze alleen zekerheid en betalen ze in principe niets.

Schenken kan in 2026 tot 6.908 euro per jaar belastingvrij van ouders aan een kind. Ben je tussen de 18 en 40 jaar, dan mogen je ouders eenmalig 33.129 euro vrij besteedbaar schenken in plaats van dat jaarbedrag; voor die eenmalige vrijstelling doe je wel aangifte schenkbelasting. De aparte woningschenking van honderdduizend euro bestaat sinds 2024 niet meer. Een schenking vergroot je eigen geld, niet je leenruimte: de geldverstrekker kijkt naar je inkomen, niet naar je saldo.

Lenen bij je ouders kan tegen een marktconforme rente. Wil je die rente aftrekken, dan moet je de lening in maximaal dertig jaar annuïtair of lineair aflossen en geef je hem op bij je aangifte inkomstenbelasting. Veel families combineren dat met een jaarlijkse schenking ter grootte van de betaalde rente; hoe je die leen-schenkconstructie vastlegt zonder dat de Belastingdienst hem als schijnlening ziet, staat in de aparte gids daarover.

Samen met je ouders een huis kopen kan ook echt: jullie staan dan allebei op de akte, met een vastgelegde verdeling. Dat vraagt een samenlevings- of eigendomsakte waarin staat wie welk deel betaalt, wie de kosten draagt en wat er gebeurt bij verkoop of overlijden. Koop je met het oog op zorg voor je ouders later, kijk dan naar de regels rond een huis kopen met je ouders voor mantelzorg, want daar gelden eigen fiscale en vergunningsvragen.

Vorm van hulpHoe het werktWaar je op moet letten
Schenking€ 6.908 per jaar belastingvrij, of eenmalig € 33.129 tussen 18 en 40 jaar (2026)Bij de eenmalige vrijstelling aangifte doen; de geldverstrekker wil een schenkingsverklaring zien
FamiliehypotheekJe ouders lenen je geld tegen een marktconforme renteAlleen renteaftrek bij annuïtair of lineair aflossen in maximaal dertig jaar
Leen-schenkconstructieLening van de ouders, met jaarlijks een schenking ter grootte van de renteSchriftelijk vastleggen en de rente daadwerkelijk overmaken, anders vervalt de aftrek
Samen kopenOuders en kind staan allebei op de eigendomsakteHet deel van de ouders is voor hen een tweede woning: 8% overdrachtsbelasting en box 3
Meetekenen of borg staanOuders staan garant voor de maandlastenNiet elke geldverstrekker accepteert het, en zij zijn aansprakelijk als jij niet betaalt

De woningmarkt voor starters en wat een starterswoning kost

Een starterswoning is geen woningtype maar een prijsklasse: een appartement of een kleine rijwoning die je met één of anderhalf inkomen kunt financieren. Wat zo'n woning kost, verschilt sterk per regio en per maand, dus een landelijk bedrag zegt weinig. De verkoopcijfers per gemeente en per woningtype staan op kadaster.nl en bij het CBS, en dat is de plek waar je de actuele prijs voor jouw zoekgebied opzoekt.

Twee grenzen werken in de praktijk als richtpunt voor betaalbare woningen. De NHG-kostengrens van 470.000 euro (2026) markeert waar je nog een hypotheek met garantie kunt afsluiten. De grens van de startersvrijstelling, 555.000 euro in 2026, markeert waar je nog zonder overdrachtsbelasting koopt. Boven die tweede grens loopt de rekening bij een eerste koop meteen met duizenden euro's op.

Dat huizen voor starters te duur zijn, komt vooral doordat de prijzen op de huizenmarkt harder stegen dan de leennormen. Het gevolg zie je terug in het bieden: op een krappe markt ligt het winnende bod geregeld boven de vraagprijs, en alles boven de taxatiewaarde betaal je uit eigen geld. Reken daarom vooraf uit welk bod je nog kunt dragen, en houd dat bedrag vast als de biedingen oplopen. Een bod zonder financieringsvoorbehoud maakt je aantrekkelijker voor de verkoper, maar legt het risico volledig bij jou.

Bezichtigen, keuren en de laatste inspectie

Opletten bij een eerste koop is vooral een kwestie van weten waar de grote bedragen zitten. Je ziet een woning bij een eerste aankoop drie keer met andere ogen: bij de bezichtiging, bij de bouwkundige keuring en bij de eindinspectie op de dag van de overdracht. Elk moment heeft zijn eigen vragen, en alleen bij het tweede moment kijkt er iemand mee die weet wat een scheur betekent.

Waar je bij een bezichtiging zelf op let, is vooral wat geld kost en niet te verplaatsen is. Loop deze punten af:

  • Bouwjaar, energielabel en de leeftijd van de cv-ketel of warmtepomp.
  • Vocht in de kruipruimte, in de meterkast en tegen de buitenmuren, en schimmel achter kasten.
  • Scheuren in gevels en boven kozijnen, en of de vloeren aflopen.
  • Staat van dak, dakgoten, kozijnen en voegwerk.
  • Groepenkast: hoeveel groepen, aardlekschakelaars, en of er nog oude bedrading ligt.
  • Bij een appartement: de hoogte van de maandelijkse bijdrage, en of de vereniging van eigenaars genoeg opzijzet. Zij moet jaarlijks minstens 0,5 procent van de herbouwwaarde reserveren, of het bedrag uit een meerjarenonderhoudsplan dat niet ouder is dan vijf jaar.
  • De buurt op een doordeweekse avond, en de plannen van de gemeente voor het gebied.

De bouwkundige keuring kost ongeveer 350 euro en levert een rapport op met de kosten van direct noodzakelijk herstel en van onderhoud op termijn. Neem het voorbehoud van bouwkundige keuring op in de koopovereenkomst, met een bedrag waarboven je mag ontbinden. Naast dat voorbehoud beschermt de wettelijke bedenktijd van drie dagen je. Die gaat pas lopen op de dag nadat je een door beide partijen getekend exemplaar in handen hebt gekregen.

De eindinspectie is de laatste ronde, meestal een uur voor de afspraak bij de notaris. Je controleert of de woning leeg en bezemschoon is, of de zaken uit de lijst van zaken er nog zijn en of er geen nieuwe schade is. Noteer de standen van gas, elektra en water en fotografeer ze. Klopt er iets niet, meld het dan direct bij de notaris: als koper en verkoper dat samen afspreken, houdt hij een deel van de koopsom in depot tot het is opgelost. Eenzijdig kan de notaris dat niet. Is het geld eenmaal uitbetaald, dan rest je alleen nog de verkoper zelf aanspreken.

MomentWaar je op letWat het kost
BezichtigingGrote posten: dak, fundering, vocht, installaties, buurt en VvEGratis, plan een tweede bezichtiging bij daglicht
Voorinspectie door een keurderDezelfde punten, maar door iemand met meetapparatuur en een rapportOngeveer € 350 (2026), soms met een dakinspectie tegen meerprijs
TaxatieDe marktwaarde die de geldverstrekker gebruikt als onderpandOngeveer € 500 (2026), aftrekbaar in de aangifte
Eindinspectie op de dag van de overdrachtLeeg, schoon, geen nieuwe schade, lijst van zaken kloppend, meterstanden genoteerdGratis, maar het laatste moment waarop de notaris geld kan vasthouden

Stappenplan voor een eerste aankoop, van oriëntatie tot sleutel

Een stappenplan voor het kopen van een huis heeft voor een starter maar één echte variabele: hoe snel je financiering rond is. Van eerste bezichtiging tot sleutel duurt een eerste aankoop meestal drie tot zes maanden, en de meeste tijd zit tussen het tekenen van de koopovereenkomst en de overdracht. De volgorde ligt grotendeels vast, want elke stap levert het papier op dat de volgende stap nodig heeft.

Twee termijnen bepalen het tempo. Het financieringsvoorbehoud loopt gebruikelijk vier tot acht weken en dat is de periode waarin je hypotheek definitief rond moet komen. De waarborgsom of bankgarantie van gewoonlijk 10 procent van de koopsom moet kort na het verlopen van de ontbindende voorwaarden bij de notaris staan. Beide data staan in je koopovereenkomst, en beide zijn hard.

Wie op een krappe markt zoekt, doorloopt de eerste twee fasen het liefst voordat er een woning in beeld is. Met een berekende leenruimte en een adviesgesprek achter de rug kun je binnen een dag een onderbouwd bod doen, en dat scheelt in de praktijk meer dan de laatste tienduizend euro aan biedruimte.

FaseWat je doetTermijn
1. Budget bepalenLeenruimte berekenen, eigen geld optellen, een schenking besprekenVoordat je gaat bezichtigen
2. Oriënterend adviesgesprekEen hypotheekadviseur toetst je inkomen en schulden en geeft een indicatie op papierEén tot twee weken
3. Zoeken en bezichtigenBezichtigen, navragen bij de verkopend makelaar, eventueel een aankoopmakelaar inschakelenMeestal het langste deel
4. Bieden en onderhandelenBod met voorbehoud van financiering en bouwkundige keuring, plus de gewenste opleverdatumEnkele dagen per bod
5. Koopovereenkomst tekenenTekenen, daarna drie dagen wettelijke bedenktijd waarvan twee werkdagenBedenktijd begint de dag na ontvangst van het getekende exemplaar
6. Keuring, taxatie en hypotheekBouwkundige keuring, taxatierapport en het definitieve hypotheekaanbodBinnen het financieringsvoorbehoud van vier tot acht weken
7. Waarborgsom of bankgarantie10 procent van de koopsom storten of laten garanderenOp de datum uit de koopovereenkomst
8. Eindinspectie en overdrachtWoning nalopen, aktes tekenen bij de notaris, sleutels ophalenDe laatste dag, vaak twee tot vier maanden na het tekenen

Checklist na de koop: wat je de eerste weken allemaal regelt

Na de overdracht komt de uitzetlijst voor je eerste woning: de rij praktische zaken die niemand voor je doet. De meeste ervan hebben een deadline van dagen, niet van maanden, en een paar kosten je geld als je ze vergeet.

Regel dit rond de sleuteloverdracht:

  • Opstalverzekering, ingaand op de dag van de overdracht. Je geldverstrekker stelt die verplicht, en vanaf het moment dat de akte passeert draag jij het risico van brand- en stormschade.
  • Energiecontract op je eigen naam, met de meterstanden van de eindinspectie. Meld je aan bij een leverancier voordat je de sleutel krijgt, dan zit je niet in het dure noodtarief.
  • Water bij het regionale drinkwaterbedrijf, dat je niet zelf kiest maar dat bij je adres hoort.
  • Aangifte van verhuizing bij de gemeente. Dat kan vanaf vier weken voor de verhuisdatum en moet uiterlijk vijf dagen erna. Ben je later, dan geldt de dag van je melding als verhuisdatum en mag de gemeente een boete van maximaal 325 euro opleggen.
  • Internet en tv aanvragen, ruim van tevoren, want een monteursafspraak loopt vaak weken vooruit.
  • Inboedelverzekering en aansprakelijkheidsverzekering aanpassen op het nieuwe adres.
  • Adreswijziging naar werkgever, bank, zorgverzekeraar, DUO en de Belastingdienst.

Daarna volgen de kosten die maandelijks of jaarlijks terugkomen: gemeentelijke belastingen zoals de onroerendezaakbelasting en de rioolheffing, de waterschapsbelasting, en bij een appartement de bijdrage aan de vereniging van eigenaars. In de eerste acht weken van het jaar stuurt de gemeente de WOZ-beschikking met de waarde die zij aan je huis toekent; die waarde bepaalt zowel je belastingaanslag als je eigenwoningforfait. Ben je het er niet mee eens, dan heb je zes weken na de datum op de beschikking om bezwaar te maken, en dat kost niets.

Twee fiscale punten leveren direct geld op. Je kunt bij de Belastingdienst een voorlopige aanslag aanvragen, zodat je de hypotheekrenteaftrek maandelijks vooruit krijgt in plaats van een jaar later. En de eenmalige kosten voor advies, taxatie, hypotheekakte en NHG geef je op in de aangifte over het jaar van aankoop, want die aftrek geldt alleen in dat jaar.

Maximale hypotheek

Vul je bruto inkomen in en zie een eerlijke indicatie van je maximale hypotheek, met de knoppen waaraan je kunt draaien. Open de volledige maximale hypotheek

Doorgerekend: zo pakt het uit

Rekenvoorbeeld

Alleen kopen met een inkomen van 45.000 euro

Stel, je verdient 45.000 euro bruto per jaar, je hebt geen leningen en je kijkt naar een appartement van 185.000 euro met energielabel C. Bij dat inkomen geldt in 2026 een woonquote van 22,6 procent, dus er mag 847,50 euro per maand naar je woonlasten. Bij 4 procent rente en dertig jaar annuïtair hoort daar een lening van ongeveer 177.500 euro bij. Label C geeft 5.000 euro extra ruimte, dus je komt uit op afgerond 183.000 euro.

De koopsom is 185.000 euro, dus 2.000 euro van de koopsom betaal je zelf. Daar komen de kosten koper bij: 700 euro leveringsakte, 600 euro hypotheekakte, 207 euro Kadaster, 2.500 euro advies, 500 euro taxatie en 350 euro keuring, samen 4.857 euro. Sluit je met NHG af, dan komt daar 0,4 procent van 183.000 euro bij, oftewel 732 euro.

Je hebt dus 2.000 + 4.857 + 732 = 7.589 euro eigen geld nodig. Zonder de startersvrijstelling zou er 2 procent van 185.000 euro bij komen, 3.700 euro, en had je 11.289 euro nodig gehad. De bruto maandlast van de lening is bij 4 procent rente ongeveer 874 euro, waar de gemeentelijke belastingen, de verzekeringen en het onderhoud nog bovenop komen.

Rekenvoorbeeld

Samen kopen voor 400.000 euro met hulp van beide ouderparen

Stel, jullie verdienen samen 80.000 euro bruto per jaar en jullie kopen een woning van 400.000 euro met energielabel B. Bij dat toetsinkomen hoort in 2026 een woonquote van 25,3 procent: 1.686,67 euro per maand aan woonlasten, goed voor een lening van ongeveer 353.300 euro bij 4 procent rente. Label B geeft 10.000 euro extra, dus jullie kunnen afgerond 363.000 euro lenen. De bruto maandlast daarvan is ongeveer 1.733 euro.

Voor de koopsom komen jullie 37.000 euro tekort. Beide kopers zijn onder de 35, dus de overdrachtsbelasting is nul. De vaste kosten koper zijn 4.857 euro, plus 0,4 procent NHG-provisie over 363.000 euro, oftewel 1.452 euro. Het totale bedrag aan eigen geld komt daarmee op 37.000 + 4.857 + 1.452 = 43.309 euro.

Het ene ouderpaar gebruikt in 2026 de eenmalig verhoogde vrijstelling van 33.129 euro voor hun kind tussen 18 en 40 jaar, het andere ouderpaar schenkt de jaarlijkse 6.908 euro. Samen is dat 40.037 euro belastingvrij, waarbij voor de eenmalige vrijstelling aangifte schenkbelasting nodig is. De resterende 3.272 euro komt uit eigen spaargeld. De schenkingen verhogen dus wel jullie eigen geld, maar geen euro van jullie leenruimte.

Rekenvoorbeeld

Vijfduizend euro boven de startersgrens kost 16.200 euro

Stel, je koopt in 2026 een woning van 560.000 euro terwijl je aan alle voorwaarden voor de startersvrijstelling voldoet. De grens ligt op 555.000 euro en die is niet getrapt: kom je erboven, dan vervalt de vrijstelling volledig. Je betaalt 2 procent over de hele koopsom, dus 11.200 euro overdrachtsbelasting.

Was de koopsom 555.000 euro geweest, dan had je 0 euro betaald. Die laatste 5.000 euro aan koopsom kost je dus 5.000 + 11.200 = 16.200 euro extra, en dat bedrag komt volledig uit eigen geld omdat je de overdrachtsbelasting niet mag meefinancieren. Boven 470.000 euro (2026) valt bovendien NHG af, waardoor de rente iets hoger uitpakt.

Roerende zaken die je los van de woning overneemt, zoals gordijnen, een losse wasmachine of tuinmeubilair, tellen niet mee voor de overdrachtsbelasting zolang ze reëel gewaardeerd en apart in de koopovereenkomst benoemd zijn. Wat aard- en nagelvast zit, zoals een inbouwkeuken, hoort bij de woning en telt dus wél mee, hoe je het in de akte ook noemt. Een bedrag verschuiven dat niet klopt, is een risico dat de Belastingdienst achteraf kan corrigeren.

Veelgemaakte fouten

Rekenen met de vraagprijs in plaats van met wat je echt kwijt bent

Je hypotheek is begrensd op de getaxeerde marktwaarde, en de kosten koper mag je niet meefinancieren. Wie 15.000 euro boven de taxatiewaarde biedt, moet dat bedrag bovenop de kosten koper op de rekening hebben staan voordat de notaris kan passeren.

De startersvrijstelling verspelen op een detail

De leeftijd telt op de dag van de overdracht, de grens van 555.000 euro (2026) is hard, en de vrijstelling geldt per persoon en maar één keer in je leven. Wie op de dag van passeren net 35 is geworden, betaalt alsnog 2 procent, bij een woning van 400.000 euro dus 8.000 euro.

Vlak voor de aanvraag nog iets op afbetaling kopen

Een auto op krediet, een telefoonabonnement met toestelkrediet of een private lease verlaagt je leenruimte veel harder dan de maandlast doet vermoeden. Een lease van 350 euro per maand kan tienduizenden euro's hypotheek kosten, en het staat binnen een maand bij het BKR.

Het financieringsvoorbehoud weglaten om een bod te winnen

Zonder dat voorbehoud zit je aan de koop vast, ook als de hypotheek niet rondkomt. De verkoper moet je dan eerst schriftelijk in gebreke stellen; blijf je daarna acht dagen in verzuim, dan mag hij de koop ontbinden en is de boete uit de overeenkomst verschuldigd. In de gangbare modelovereenkomsten is die boete 10 procent van de koopsom: bij 350.000 euro dus 35.000 euro, plus de schade die de verkoper daarnaast kan claimen.

Al het spaargeld in de kosten koper stoppen

Na de sleuteloverdracht komen de verhuizing, de vloer, de verf en vroeg of laat een kapotte ketel. Wie met nul euro begint, financiert dat onderhoud tegen consumptief-kredietrente, en dat is de duurste manier om een eerste huis te bezitten.

Denken dat een schenking van ouders je maximale hypotheek verhoogt

De leennorm hangt aan je inkomen en je verplichtingen, niet aan je saldo. Een schenking helpt je alleen over de drempel van het eigen geld heen. Wie de leenruimte zelf wil vergroten, kijkt naar een lening van de ouders of een starterslening van de gemeente, want die tellen als financiering mee.

De bouwkundige keuring overslaan om sneller te zijn

Op een krappe markt lijkt het aantrekkelijk om zonder keuring te bieden. Achterstallig voegwerk, een dak aan het einde van zijn levensduur of een aangetaste fundering lopen al snel in de tienduizenden euro's, en na de overdracht is het jouw probleem.

Veelgestelde vragen

Wat heb je nodig om een huis te kopen?

Aantoonbaar inkomen, eigen geld en een compleet schuldenoverzicht. Concreet vraagt de geldverstrekker een werkgeversverklaring met loonstroken of een inkomensverklaring bij flexwerk, bankafschriften waaruit blijkt dat je de kosten koper kunt betalen, een opgave van al je leningen en je studieschuld, en na het bod de getekende koopovereenkomst met een taxatierapport. Een vast contract is geen eis, wel maakt het de aanvraag eenvoudiger.

Hoeveel eigen geld heb je nodig voor je eerste huis?

Minimaal de kosten koper, want je hypotheek dekt maximaal 100 procent van de marktwaarde. Met de startersvrijstelling gaat het om ongeveer 1,5 tot 2 procent van de koopsom aan vaste posten, zonder die vrijstelling om 3 tot 6 procent. Bij een woning van 300.000 euro is dat 4.900 tot 18.000 euro. Bied je boven de taxatiewaarde, dan komt dat verschil er volledig bij. Reken je eigen bedrag na met de rekenhulp voor de kosten koper.

Wat kun je lenen als starter?

Dat volgt uit de financieringslastnormen van 2026: een percentage van je bruto jaarinkomen mag naar je woonlasten, en dat percentage loopt op met inkomen en rente. Bij 40.000 euro inkomen en 4 procent rente kom je op ongeveer 158.000 euro, bij 60.000 euro op ongeveer 237.000 euro. Een studieschuld haalt daar vanaf, een energielabel van C of beter telt er 5.000 tot 25.000 euro bij op.

Wat kost een starterswoning?

Er is geen vast bedrag, want de prijs van een starterswoning verschilt sterk per regio en verandert per kwartaal. De actuele verkoopprijzen per gemeente en woningtype vind je bij het Kadaster en het CBS. Als praktische bovengrenzen gelden de NHG-kostengrens van 470.000 euro en de grens van de startersvrijstelling van 555.000 euro (2026): daaronder koop je met de gunstigste voorwaarden.

Bestaat er een starterssubsidie of startersaftrek?

Nee. Er is geen landelijke subsidie voor starters, geen startersaftrek en geen starterskorting op de hypotheekrente. Wat er wel is: de eenmalige vrijstelling van overdrachtsbelasting, de starterslening van sommige gemeenten, Nationale Hypotheek Garantie en gemeentelijke projecten met betaalbare koopwoningen. Wie zoekt op starterssubsidie komt meestal bij een van die vier regelingen uit.

Hoe werkt de startersregeling voor de overdrachtsbelasting?

Je betaalt eenmalig 0 procent in plaats van 2 procent als je op de dag van de overdracht 18 jaar of ouder en jonger dan 35 bent, de woningwaarde in 2026 niet boven 555.000 euro ligt, je zelf in de woning gaat wonen en je de vrijstelling nog nooit hebt gebruikt. Bij de notaris teken je daarvoor een verklaring. Koop je samen en voldoet één van jullie niet, dan betaalt die persoon 2 procent over zijn eigen aandeel.

Wat is een starterslening en hoe vraag je die aan?

Een starterslening is een aanvullende lening die je gemeente aanbiedt via het Stimuleringsfonds Volkshuisvesting Nederlandse gemeenten (SVn), bedoeld om het gat tussen je maximale hypotheek en de koopsom te dichten. De eerste drie jaar betaal je geen rente en aflossing; daarna volgt een hertoets van je inkomen. Niet elke gemeente doet mee, en de maximale koopsom en het maximale leenbedrag verschillen per gemeente. Je vraagt hem aan bij je gemeente, meestal nadat je een woning hebt gevonden. Hoe zo'n lening naast je hypotheek loopt, staat bij de startershypotheek.

Kunnen ouders helpen met de hypotheek?

Ja, op vier manieren: schenken, geld lenen tegen een marktconforme rente, samen kopen zodat ze mede-eigenaar worden, of meetekenen als borg. Schenken en lenen zijn de gebruikelijkste. Meetekenen accepteert niet elke geldverstrekker, en het maakt je ouders aansprakelijk voor de maandlasten als jij niet betaalt. Welke vorm past, hangt af van hun vermogen en van wat er bij een erfenis moet gebeuren.

Kun je samen met je ouders een huis kopen?

Dat kan: jullie staan dan allebei als eigenaar op de akte, met een vastgelegde verdeling van de eigendom. Houd er rekening mee dat het deel van je ouders voor hen geen eigen woning is, tenzij ze er zelf gaan wonen. Over hun aandeel betalen zij in 2026 8 procent overdrachtsbelasting en het deel telt bij hen mee in box 3. Leg in een akte vast wie welke kosten draagt en wat er gebeurt bij verkoop, samenwonen of overlijden.

Wat is een schenk-leenovereenkomst?

Dat is de combinatie waarbij je ouders je geld lenen voor de woning en jou daarna jaarlijks een bedrag schenken dat ongeveer gelijk is aan de rente die je hun betaalt. Jij houdt recht op hypotheekrenteaftrek zolang je annuïtair of lineair aflost in maximaal dertig jaar, en de schenking blijft binnen de vrijstelling. De rente moet daadwerkelijk worden overgemaakt en de afspraken schriftelijk vastliggen, anders ziet de Belastingdienst er een schijnlening in. De uitwerking staat in de gids over de leen-schenkconstructie.

Is er een checklist voor het kopen van een huis?

Werk in vier lijstjes. Vooraf: leenruimte berekend, eigen geld geteld, adviesgesprek gehad, schenking besproken. Bij de bezichtiging: dak, fundering, vocht, installaties, energielabel, VvE en buurt. Na het bod: bedenktijd, financieringsvoorbehoud, keuring, taxatie, waarborgsom. Na de overdracht: verzekeringen, energie, water, gemeente, internet en adreswijzigingen. Elk lijstje staat verderop op deze pagina uitgeschreven.

Welke vragen moet je stellen bij de bezichtiging van een huis?

Vraag naar het bouwjaar en de laatste grote onderhoudsbeurten, de leeftijd van de ketel of warmtepomp, de aanwezige isolatie, het jaarlijkse energieverbruik, de reden van verkoop en de gewenste opleverdatum. Vraag ook of er clausules in de koopovereenkomst komen, zoals een ouderdomsclausule of een niet-bewoningsclausule, en bij een appartement naar de maandbijdrage, de reserves en het meerjarenonderhoudsplan van de vereniging van eigenaars.

Waar moet je op letten bij de inspectie van een woning?

Een bouwkundige keurder loopt de constructie na: fundering, vloeren, dak, gevels, kozijnen, vocht in kruipruimte en muren, en de staat van de elektra- en gasinstallatie. Het rapport splitst herstel dat nu nodig is van onderhoud op termijn, met kosten per post. Neem een voorbehoud van bouwkundige keuring op met een bedrag waarboven je mag ontbinden, anders heeft het rapport geen juridisch gevolg. Zo'n keuring kost ongeveer 350 euro (2026).

Waar let je op bij de eindinspectie vlak voor de overdracht?

Loop de woning na op leegte en schoonheid, controleer of alle zaken uit de lijst van zaken aanwezig zijn en of er geen nieuwe schade is ontstaan tijdens de verhuizing van de verkoper. Test kranen, verwarming en stopcontacten, en noteer en fotografeer de meterstanden van gas, elektra en water. Klopt er iets niet, ga dan niet akkoord bij de notaris voordat er een depot is afgesproken voor het herstel.

Ik heb een huis gekocht, wat moet ik nu regelen?

Vóór de sleutel: opstalverzekering die ingaat op de dag van de overdracht, een energiecontract op je naam en de aanmelding bij het drinkwaterbedrijf. Rond de verhuizing: aangifte van verhuizing bij de gemeente, uiterlijk vijf dagen na de verhuisdatum, internet aanvragen en je inboedel- en aansprakelijkheidsverzekering aanpassen. Daarna: adreswijzigingen doorgeven en een voorlopige aanslag aanvragen voor de hypotheekrenteaftrek.

Hoe regel je gas, water en licht voor je eerste woning?

Kies zelf een energieleverancier en sluit een contract dat ingaat op de dag van de overdracht; geef daarbij de meterstanden door die je bij de eindinspectie hebt genoteerd. Wie zich niet aanmeldt, wordt door de netbeheerder bij een leverancier ondergebracht tegen een duurder tarief. Voor water heb je geen keuze: het drinkwaterbedrijf van je regio meld je je bij aan met je nieuwe adres en de meterstand.

Wat is een sociale koopwoning en welke inkomensgrens geldt daarvoor?

Een sociale of betaalbare koopwoning is een woning die een gemeente in een bouwplan aanwijst voor een lagere prijsklasse, vaak met korting op de koopsom of via een erfpachtconstructie. De gemeente bepaalt de toewijzingsregels, en veel projecten hanteren een inkomensgrens, een zelfbewoningsplicht en een antispeculatiebeding van enkele jaren. Er is geen landelijk bedrag: de grens verschilt per gemeente en per project en staat in de projectvoorwaarden.

Telt een studieschuld mee bij je eerste hypotheek?

Ja. Je studieschuld staat niet bij het BKR, maar je moet hem wel opgeven en de geldverstrekker rekent met de maandtermijn ervan. Dat verlaagt je leenruimte, ook als er nog maar een klein bedrag openstaat. Extra aflossen helpt alleen als DUO daarna je maandbedrag opnieuw berekent. Vraag die herberekening bij de extra betaling meteen aan: gaat het maandbedrag omlaag, dan rekent de geldverstrekker met dat lagere bedrag, en blijft het gelijk, dan verandert er niets aan je leenruimte.

Kun je een huis kopen met een negatieve BKR-registratie?

Bij een lopende achterstandscodering wijzen vrijwel alle geldverstrekkers de aanvraag af, en met NHG kan het dan zeker niet. Na herstel blijft de registratie nog vijf jaar zichtbaar, en dan hangt het af van de code, de reden en hoe lang geleden het speelde. Wat er per situatie mogelijk is, staat in de gids over een huis kopen met een negatieve BKR-registratie.

Hoeveel bedenktijd heb je na het tekenen van de koopovereenkomst?

Drie dagen, waarvan minstens twee werkdagen. De termijn begint de dag nadat je een door beide partijen getekend exemplaar van de koopovereenkomst in handen hebt gekregen; dat staat in artikel 7:2 van het Burgerlijk Wetboek. In die periode mag je zonder reden en zonder kosten van de koop af, per aangetekende brief of e-mail met bevestiging. Hoe de dagen precies worden geteld rond feestdagen, lees je bij de bedenktijd bij het kopen van een huis.

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

Voor een eerste aankoop verdient een hypotheekadviseur zijn geld meestal terug. De advies- en bemiddelingskosten liggen rond de 2.500 euro (2026) en zijn aftrekbaar in de aangifte over het jaar van aankoop. De adviseur kent het acceptatiebeleid per geldverstrekker, weet welke inkomensverklaring een startende koper nodig heeft en rekent uit hoeveel een schenking of een starterslening daadwerkelijk oplevert. Zelf de leenruimte doorrekenen met de rekenhulp voor je maximale hypotheek is een goede voorbereiding op dat gesprek, geen vervanging ervan.

De gang naar de notaris is verplicht: eigendom van een woning gaat alleen over met een notariële akte die daarna bij het Kadaster wordt ingeschreven. Omdat jij als koper de kosten koper betaalt, kies jij het kantoor, en omdat de tarieven vrij zijn, verschillen ze per kantoor. Bij hulp van ouders loont een uur bij een notaris of fiscalist, want een lening binnen de familie, een schenking en mede-eigendom hebben elk hun eigen fiscale gevolgen bij een latere verkoop of erfenis. Reken op enkele honderden euro's voor een leningsovereenkomst en meer voor een eigendoms- of samenlevingsakte. Voor de staat van de woning is een bouwkundig keurder de aangewezen persoon, voor ongeveer 350 euro (2026); een taxateur bepaalt alleen de waarde en beoordeelt de bouwkundige staat niet.

Bronnen en controle

  1. Wanneer kunt u de startersvrijstelling krijgen (overdrachtsbelasting)? Belastingdienst geraadpleegd 23 augustus 2026
  2. Burgerlijk Wetboek Boek 7, artikel 2: schriftelijke koop en bedenktijd Overheid.nl geraadpleegd 23 augustus 2026
  3. Tijdelijke regeling hypothecair krediet, artikel 5: maximale lening ten opzichte van de woningwaarde Overheid.nl geraadpleegd 23 augustus 2026
  4. NHG-grens in 2026 vastgesteld op € 470.000 Nationale Hypotheek Garantie geraadpleegd 23 augustus 2026
  5. Kwijtschelding van een restschuld Nationale Hypotheek Garantie geraadpleegd 23 augustus 2026
  6. Kan ik een hogere hypotheek krijgen als ik extra aflos op mijn studieschuld? Rijksoverheid geraadpleegd 23 augustus 2026
  7. Hoeveel geld moeten vve's reserveren voor groot onderhoud? Rijksoverheid geraadpleegd 23 augustus 2026
  8. Hoe kan ik mijn verhuizing doorgeven aan de gemeente? Rijksoverheid geraadpleegd 23 augustus 2026

Juridisch gecontroleerd 23 augustus 2026

  • Nagekeken bij de Belastingdienst wanneer je als starter geen overdrachtsbelasting betaalt. Je moet 18 jaar of ouder en jonger dan 35 zijn op de dag dat je de woning krijgt overgedragen, je moet er zelf gaan wonen en de woning mag in 2026 niet meer waard zijn dan 555.000 euro. Die grens is hard: bij 560.000 euro betaal je 2 procent over het hele bedrag.
  • De bedenktijd nagelopen in artikel 7:2 van het Burgerlijk Wetboek. Je hebt drie dagen om zonder reden van de koop af te zien, en die drie dagen beginnen pas de dag nadat je een door beide partijen getekend exemplaar hebt gekregen. Op de pagina stond eerst dat de termijn meteen bij ontvangst begint; dat is nu aangepast.
  • Gecontroleerd wat er gebeurt als je zonder financieringsvoorbehoud biedt en de hypotheek niet rondkomt. De verkoper moet je eerst schriftelijk aanmanen, en pas als je daarna acht dagen niet levert wat je beloofde, is de boete van 10 procent uit de koopovereenkomst verschuldigd. Dat is een afspraak in het contract, geen wettelijke regel.
  • De grens van 100 procent lenen op de woningwaarde getoetst aan artikel 5 van de Tijdelijke regeling hypothecair krediet. Die grens is niet absoluut: voor energiebesparende maatregelen mag je tot 106 procent van de waarde lenen. De pagina zei eerder dat het nooit meer dan 100 procent mag zijn.
  • Bij NHG nagevraagd of een restschuld na gedwongen verkoop altijd wordt kwijtgescholden. Dat is niet zo. NHG beoordeelt per geval of je buiten je schuld in de problemen kwam en of je hebt meegewerkt aan een zo hoog mogelijke verkoopprijs. Ook nagerekend dat de grens in 2026 470.000 euro is, of 498.200 euro als je het meerdere aan verduurzaming besteedt.
  • Voor een appartement gecontroleerd hoeveel de vereniging van eigenaars moet sparen voor groot onderhoud: per jaar minstens 0,5 procent van de herbouwwaarde, of het bedrag uit een onderhoudsplan dat niet ouder is dan vijf jaar. Verder nagekeken dat je zes weken hebt om bezwaar te maken tegen de WOZ-waarde en dat je verhuizing uiterlijk vijf dagen na de verhuisdatum bij de gemeente gemeld moet zijn, met een boete tot 325 euro als je te laat bent.

Uitgevoerd door de redactie van dehuisgids.nl aan de hand van de bronnen hierboven. Wij geven algemene informatie en geen persoonlijk advies.

Ons redactionele beleid: hoe we schrijven, controleren en bijwerken