Schenken en erven: vrijstellingen, belasting en een goed testament

Twee routes: schenken bij leven of nalaten via de erfenis

Vermogen overdragen kan langs twee wegen: je geeft het weg terwijl je leeft, of het gaat na je overlijden over op je erfgenamen. Over een gift heft de Belastingdienst schenkbelasting, over een nalatenschap erfbelasting. De tarieven van beide belastingen zijn gelijk, de vrijstellingen verschillen juist sterk, en precies daar zit de ruimte om te plannen.

Waar je moet zijn hangt af van je situatie. Wil je een kind helpen met een studie, een huis of een spaarpot, dan draait alles om de jaarlijkse en eenmalige vrijstellingen van de schenkbelasting. Is er iemand overleden, dan komen de aangifte, de verdeling van de erfenis en vaak een woning tegelijk op je af, elk met een eigen termijn.

Wie het vooruit wil regelen, werkt van groot naar klein. Eerst vastleggen wie wat krijgt, want dat bepaalt bij wie de belasting straks valt. Daarna de belasting drukken met schenkingen die elk jaar opnieuw binnen de vrijstelling blijven. De notaris doet het eerste, de vrijstellingen doen het tweede werk, en de gidsen onder deze pagina lopen elke stap tot in detail door.

Belastingvrij schenken: de vrijstellingen van 2026

Ouders mogen hun kind in 2026 samen 6.908 euro belastingvrij schenken; de ouders tellen daarbij als één schenker, ook na een scheiding. Voor kleinkinderen, andere familie en vrienden is de jaarlijkse vrijstelling 2.769 euro in 2026. De bedragen gelden per ontvanger en per kalenderjaar, dus op 1 januari begint de teller opnieuw.

Voor kinderen tussen de 18 en 40 jaar bestaat een eenmalig verhoogde vrijstelling van 33.129 euro (2026), vrij te besteden, die in de plaats komt van de jaarlijkse vrijstelling: in hetzelfde jaar mag er niet ook nog 6.908 euro belastingvrij bij. Volgt je kind een studie die minstens 20.000 euro per jaar kost, buiten de kosten van levensonderhoud, dan kan de eenmalige vrijstelling stijgen naar 69.009 euro (2026); die variant moet via een notariële akte. Eenmalig betekent hier echt één keer: wie de verhoogde vrijstelling van dezelfde ouders gebruikt, kan er later niet opnieuw een beroep op doen.

Blijft de schenking binnen de jaarlijkse vrijstelling, dan hoeft er geen aangifte. Kom je erboven of doe je een beroep op de eenmalig verhoogde vrijstelling, dan doe je vóór 1 maart van het volgende jaar aangifte schenkbelasting, ook als je niets hoeft te betalen. Wat je over het meerdere betaalt, reken je vooraf door met de rekenhulp voor de schenkbelasting.

Ontvanger	Vrijstelling 2026	Hoe vaak
Kind	€ 6.908	elk jaar opnieuw
Kleinkind of ieder ander	€ 2.769	elk jaar opnieuw
Kind 18 tot 40 jaar, vrij te besteden	€ 33.129	eenmalig, in plaats van de jaarlijkse
Kind 18 tot 40 jaar, dure studie	€ 69.009	eenmalig, in plaats van de jaarlijkse

Gecontroleerd op 2026

Schenken voor een huis

De aparte vrijstelling voor de eigen woning, beter bekend als de jubelton, is per 1 januari 2024 afgeschaft. Belastingvrij meebetalen aan een huis kan sindsdien alleen nog via de gewone route: de jaarlijkse vrijstelling of, in plaats daarvan, de eenmalig verhoogde vrijstelling van 33.129 euro (2026) voor een kind tussen de 18 en 40 jaar. Die laatste is vrij te besteden, dus ook voor de koopsom, een verbouwing of het aflossen van de hypotheek.

Een schenking voor een huis kent eigen keuzes. Wie schenkt met een uitsluitingsclausule houdt het bedrag buiten een eventuele scheiding van het kind, en wie het geld vlak voor de overdracht overmaakt, moet de herkomst bij de geldverstrekker kunnen aantonen. Hoe je de schenking inzet bij een aankoop, van de verklaring voor de bank tot het effect op de hypotheek, staat in de gids over schenken voor een woning.

Kwijtschelden telt ook als schenking. Leent je kind bij jou voor het huis, dan kun je elk jaar een deel van die schuld kwijtschelden binnen de jaarlijkse vrijstelling van 6.908 euro (2026), zolang je dat netjes vastlegt.

Erfbelasting: vrijstellingen, tarieven en de aangifte

Hoeveel erfbelasting je betaalt hangt af van twee dingen: je relatie tot de overledene en de omvang van je erfdeel. Een partner erft in 2026 tot 828.035 euro belastingvrij, al gaat de helft van de waarde van een nabestaandenpensioen op die vrijstelling in mindering, tot een wettelijk minimum van 213.915 euro (2026). Kinderen en kleinkinderen hebben in 2026 een vrijstelling van 26.230 euro, ouders van 62.110 euro en alle anderen van 2.769 euro.

Boven de vrijstelling betaal je over de eerste 158.669 euro (2026) het lage tarief van je groep en daarboven het hoge. Voor partner en kind is dat 10 en 20 procent, voor een kleinkind 18 en 36 procent, voor ieder ander 30 en 40 procent. De rekenhulp voor de erfbelasting rekent jouw erfdeel in een paar stappen door tot het eindbedrag.

Bij een overlijden in 2026 of later moet de aangifte binnen twintig maanden na het overlijden bij de Belastingdienst zijn; tot en met 2025 gold een termijn van acht maanden. Komt de aangifte later binnen of moet de Belastingdienst ervan afwijken, dan rekent hij belastingrente vanaf twintig maanden na het overlijden. Hoe de aangifte erfbelasting, uitstel en betalen werken, staat in de eigen gids.

Erfgenaam	Vrijstelling 2026
Partner	€ 828.035
Kind	€ 26.230
Kleinkind	€ 26.230
Ouder	€ 62.110
Broer, zus of ieder ander	€ 2.769

Gecontroleerd op 2026

Testament, levenstestament of de wet laten beslissen

Zonder testament verdeelt de wet. Ben je getrouwd of geregistreerd partner met kinderen, dan krijgt de langstlevende de hele nalatenschap en houden de kinderen een vordering in geld die pas opeisbaar wordt na het overlijden van de langstlevende, of eerder als die failliet gaat of in de schuldsanering komt. Samenwoners erven zonder testament niets van elkaar; een samenlevingscontract regelt hooguit de gezamenlijke spullen, niet de rest van de nalatenschap.

Een testament wijkt daarvan af waar jij dat wilt: een andere verdeling, een executeur die de afwikkeling leidt, voogdij voor jonge kinderen, een uitsluitingsclausule zodat een erfenis buiten een scheiding blijft, of het onterven van een kind. Dat laatste kan, maar een onterfd kind houdt recht op de legitieme portie, de helft van het wettelijke erfdeel in geld. Wat er allemaal in kan en wat het kost, lees je bij testament en levenstestament.

Een levenstestament werkt juist bij leven: je wijst iemand aan die jouw geldzaken en medische beslissingen regelt als je dat zelf niet meer kunt. Zonder levenstestament moet je familie daarvoor langs de kantonrechter, en die route is trager en minder flexibel.

Een huis in de erfenis

Bij veel erfenissen is de woning het grootste bedrag, en meteen het lastigste onderdeel. Voor de erfbelasting telt niet de verkoopprijs maar de WOZ-waarde. Je mag kiezen tussen de WOZ-waarde van het jaar van overlijden en die van het jaar erna; bij dalende prijzen scheelt die keuze direct belasting. Een openstaande hypotheek gaat er als schuld vanaf.

Daarna komt de verdeling. Eén erfgenaam kan het huis overnemen en de anderen uitkopen, jullie kunnen samen verkopen, of de langstlevende blijft er wonen terwijl de kinderen hun erfdeel tegoed houden. Elke route heeft eigen gevolgen voor de belasting en de hypotheek; de gids over een huis erven zet ze naast elkaar, inclusief de verdeling na het overlijden van de langstlevende.

Houd de volgorde in de gaten: de aangifte erfbelasting moet bij een overlijden vanaf 2026 binnen twintig maanden, ook als het huis dan nog te koop staat. Erfgenamen betalen dan soms belasting over stenen waar nog geen geld tegenover staat. Je kunt de Belastingdienst in dat geval om uitstel van betaling vragen, al loopt de rente dan door.

Schenken of laten erven: zo plan je de volgorde

Fiscaal maakt de route uit, want de tarieven zijn gelijk maar de vrijstellingen niet. Wie elk jaar binnen de vrijstelling schenkt, verkleint de latere nalatenschap zonder ooit belasting te betalen. Tien jaar lang 6.908 euro (2026) aan een kind schenken haalt bijna 70.000 euro uit de erfenis, en daarmee tot 20 procent erfbelasting die anders over de top van het erfdeel geheven zou worden.

Twee grenzen bewaken het systeem. Schenkingen in de laatste 180 dagen voor het overlijden tellen alsnog mee voor de erfbelasting, en de eenmalig verhoogde vrijstelling kan alleen tot en met de dag waarop je kind of diens partner 40 wordt. Vroeg beginnen levert daardoor het meest op. Schenkingen aan een goed doel met ANBI-status zijn volledig vrijgesteld, bij schenken én bij nalaten.

De logische volgorde: eerst het testament op orde, dan de jaarlijkse schenkingen, en pas daarna verfijningen zoals schenken op papier. Hoe de schijven per bedrag uitpakken en wanneer je aangifte doet, staat in de gids over de tarieven en aangifte van de schenkbelasting.

Verkrijger	Tot € 158.669	Boven € 158.669
Partner of kind	10%	20%
Kleinkind	18%	36%
Broer, zus of ieder ander	30%	40%

Gecontroleerd op 2026, dezelfde schijven gelden voor schenk- en erfbelasting

Veelgestelde vragen over schenken & erven

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

Een jaarlijkse schenking binnen de vrijstelling regel je zelf: overmaken, duidelijke omschrijving erbij, klaar. Een notaris komt in beeld zodra er iets vastgelegd moet worden. Een testament of levenstestament kost bij de meeste kantoren tussen de 350 en 700 euro per persoon (markttarief 2026); een schenking op papier of een akte met uitsluitingsclausule ligt in dezelfde orde. Na een overlijden vragen banken vaak om een verklaring van erfrecht, en ook daarvoor reken je op enkele honderden euro's.

Een fiscalist of estate planner wordt interessant bij grotere vermogens, een eigen bedrijf of een samengesteld gezin, want dan lopen erfrecht en belasting door elkaar. Voor de sommen zelf kom je ver met de erfbelasting-rekenhulp en de schenkbelasting-rekenhulp. De adviseur verdient zich terug op de keuzes die een rekenhulp niet maakt: de verdeling tussen partner en kinderen, het moment van de eenmalige schenking en de clausules in het testament.