Hoe werkt een warmtepomp: van buitenlucht naar warme radiator
Een warmtepomp verbrandt niets en wekt eigenlijk geen warmte op: hij haalt warmte uit de buitenlucht, de bodem of de ventilatielucht en tilt die met een compressor naar een temperatuur waar je radiatoren of vloerverwarming iets aan hebben. Uit 1 kilowattuur stroom komt als vuistregel 3 tot 4 kilowattuur warmte, omdat het grootste deel van die warmte gratis uit de omgeving komt. Hoe zuinig dat uitpakt hangt bijna volledig aan de temperatuur die je afgiftesysteem vraagt: bij water van 35 graden draait hij ruim twee keer zo efficiënt als bij 60 graden. De meeste lucht-waterwarmtepompen blijven volgens hun fabrieksopgave warmte leveren tot ongeveer -20 graden buiten, alleen met een steeds lager rendement.
- 3 tot 4 kWh vuistregel warmte uit 1 kWh stroom
- circa 75% bij SCOP 4 deel van de warmte dat gratis uit de omgeving komt
- 35 tot 55 °C praktijk aanvoertemperatuur waarop een warmtepomp werkt, tegen 70 tot 80 °C bij een oude cv-installatie
- tot ± -20 °C fabrieksopgave buitentemperatuur waarbij een lucht-waterwarmtepomp nog warmte levert
- ± 8,8 kWh richtwaarde nuttige warmte uit één kuub gas in een hr-ketel, ter vergelijking
Gecontroleerd op augustus 2026
Warmte verplaatsen in plaats van warmte maken
Een warmtepomp verbrandt niets en maakt strikt genomen geen warmte. Hij verzamelt warmte die buiten al aanwezig is, in de lucht, in de bodem of in de lucht die je huis toch al uitblaast, en brengt die naar binnen op een temperatuur waar je iets aan hebt. De stroom die hij verbruikt gaat vrijwel helemaal naar het verplaatsen van die warmte, niet naar het opwekken ervan. Daarom levert 1 kilowattuur stroom drie tot vier kilowattuur warmte op, terwijl een elektrische kachel bij precies 1 kilowattuur blijft steken. Welke soorten er zijn, wat ze kosten en of jouw huis er klaar voor is, staat op de overzichtspagina over de warmtepomp.
Het handigste beeld is je koelkast, maar dan andersom. Een koelkast haalt warmte uit de binnenruimte en blaast die via het rooster aan de achterkant de keuken in. Een warmtepomp doet hetzelfde kunstje op woninghoogte: hij koelt de buitenlucht een paar graden af en geeft de geoogste warmte binnen af aan je cv-water. Buiten merk je daar niets van, want daar is de voorraad onuitputtelijk.
Dat gratis deel is groot. Bij een seizoensrendement van 4 komt driekwart van de warmte in je woonkamer uit de buitenlucht en betaal je alleen het laatste kwart als stroom. Bij een seizoensrendement van 3 is dat tweederde. Die verhouding is het hele verhaal van de warmtepomp: hoe kleiner het verschil tussen de temperatuur buiten en de temperatuur die je binnen nodig hebt, hoe minder de compressor hoeft te werken en hoe gunstiger die verhouding wordt. Binnen alle manieren om je huis te verwarmen is dit de enige techniek die meer warmte levert dan er energie in gaat, en dat komt niet door een truc maar doordat een deel van de energie er al was.
De kringloop van het koudemiddel in vier stappen
De motor onder de werking is een gesloten leiding met koudemiddel erin, een vloeistof die al kookt bij ongeveer -40 graden. Dat lage kookpunt is de sleutel: buitenlucht van 5 graden is voor zo'n vloeistof gloeiend heet en laat haar moeiteloos verdampen. Verder gebruikt de kringloop één natuurkundige regel: wie een gas samenperst maakt het warmer, wie de druk laat vallen maakt het kouder. De pomp doet niets anders dan die twee stappen achter elkaar zetten.
Het koudemiddel legt daarbij steeds dezelfde ronde af langs vier onderdelen. In de verdamper neemt het warmte op en verdampt het tot gas. De compressor perst dat gas samen tot het 60 tot 90 graden is. In de condensor geeft het die warmte af aan je cv-water en wordt het weer vloeibaar. Het expansieventiel laat daarna de druk vallen, waarmee de vloeistof diep onder de buitentemperatuur zakt en opnieuw warmte kan opnemen. Die ronde herhaalt zich continu zolang er warmtevraag is.
Welk koudemiddel erin zit maakt voor de werking weinig uit, voor de regels des te meer. Nieuwe toestellen draaien steeds vaker op propaan, aangeduid als R290, dat een zeer lage klimaatimpact heeft maar brandbaar is en daarom eisen stelt aan de opstelling. Oudere en veel bestaande toestellen gebruiken R32 of R410A. Wie aan een gevuld circuit werkt heeft een F-gassencertificaat nodig; dat is geen keurmerk maar een wettelijke eis, en het is meteen de reden dat je zelf niet aan de leidingen sleutelt.
| Onderdeel | Wat er gebeurt | Toestand van het koudemiddel |
|---|---|---|
| Verdamper in de buitenunit | Een ventilator blaast buitenlucht langs de lamellen; de lucht staat warmte af en koelt een paar graden af | Koude vloeistof verdampt tot gas van rond de -10 graden |
| Compressor | Perst het gas samen tot hoge druk; de temperatuur schiet daardoor omhoog | Gas onder hoge druk van 60 tot 90 graden |
| Condensor in de binnenunit | Geeft de warmte af aan het cv-water of aan het water in het boilervat | Gas condenseert terug tot warme vloeistof |
| Expansieventiel | Laat de druk in één keer vallen, waardoor de vloeistof ver onder de buitentemperatuur zakt | Koude vloeistof, klaar voor een nieuwe ronde |
Wil je de werking bij je eigen toestel volgen: de dikke geïsoleerde leiding tussen buitenunit en binnenunit is de warme kant, de dunne de koude. Voelt de dikke leiding tijdens het stoken lauw in plaats van heet, dan draait de pomp op lage aanvoertemperatuur en dus zuinig.
Waar de warmte vandaan komt: lucht, bodem of ventilatielucht
De kringloop is bij elk type gelijk, de bron verschilt. Hoe een luchtwarmtepomp werkt is het bekendste geval: een buitenunit met ventilator zuigt buitenlucht aan en oogst daar warmte uit. Geeft hij die warmte af aan cv-water, dan heet hij een lucht-waterwarmtepomp en kan hij je radiatoren, je vloerverwarming en meestal ook je douchewater bedienen. Blaast hij de warmte rechtstreeks als lucht een kamer in, dan heb je een lucht-luchtwarmtepomp, in de winkel beter bekend als de airco die ook verwarmt; die maakt geen warm water.
Een bodemwarmtepomp haalt zijn warmte uit een gesloten lus of een bron in de grond. Op tien meter diepte is het het hele jaar rond de 11 graden, dus de bron zakt in januari niet weg zoals de buitenlucht. Daardoor ligt het rendement structureel hoger en is er geen ventilator die geluid maakt, maar de boring maakt het systeem fors duurder en vergunningplichtig in veel gemeenten.
Er zijn twee bronnen die je makkelijk over het hoofd ziet. Een ventilatiewarmtepomp oogst warmte uit de lucht die je woning uitgaat, wat alleen werkt bij mechanische afzuiging en bij een beperkt vermogen; dat principe zit ook in een warmteterugwinsysteem, al draait dat zonder compressor. En bij pvt-panelen ligt de warmtebron op je dak: panelen die stroom opwekken en tegelijk warmte afstaan aan de pomp, zodat er geen zoemende buitenunit in de tuin hoeft.
| Bron | Hoe hij de warmte oogst | Seizoensrendement in de orde van | Waar je op let |
|---|---|---|---|
| Buitenlucht naar cv-water | Ventilator langs een verdamper in de buitenunit | 3,5 tot 4,5 | Rendement zakt bij vorst; geluid van de ventilator |
| Buitenlucht naar binnenlucht | Binnenunit blaast verwarmde lucht de kamer in | 3,5 tot 4,5 | Verwarmt per ruimte en maakt geen warm water |
| Bodem via een gesloten lus of bron | Water met antivries door leidingen in de grond | 4,5 tot 5,5 | Boring, kosten en vaak een gemeentelijke vergunning |
| Ventilatielucht uit de woning | Warmte uit de afgezogen lucht vlak voor die naar buiten gaat | 3 tot 4 | Alleen bij mechanische afzuiging en klein vermogen |
| Pvt-panelen op het dak | Panelen wekken stroom op en staan hun warmte af aan de pomp | 3,5 tot 4,5 | Dakoppervlak nodig; systeem is geluidloos |
Hoe een warmtepomp samenwerkt met je cv-installatie
Hoe een warmtepomp op je cv werkt is de vraag die in de praktijk het meest uitmaakt. Het toestel geeft zijn warmte af aan hetzelfde water dat nu door je radiatoren loopt, alleen op een veel lagere temperatuur. Een oude cv-installatie is ingeregeld op water van 70 tot 80 graden; een warmtepomp levert het liefst 35 tot 45 graden en haalt met moeite 55 tot 60. Je huis moet dus warm blijven met lauw water, en dat lukt alleen als de isolatie op orde is en het afgiftesysteem groot genoeg is.
Groot genoeg betekent: vloerverwarming, lagetemperatuurradiatoren of gewone radiatoren die ruim bemeten zijn. Een radiator geeft bij 45 graden nog maar ongeveer een derde van het vermogen dat hij op 75 graden levert, dus dezelfde plaat verwarmt de kamer niet meer. Vaak zijn twee of drie radiatoren in de koudste ruimtes vervangen genoeg, en scheelt dat werk meer op je rekening dan een duurder toestel.
De regeling stuurt op een stooklijn: hoe kouder het buiten is, hoe hoger de aanvoertemperatuur die de pomp maakt. Zo'n weersafhankelijke regeling laat het toestel de hele dag zacht doordraaien in plaats van te stoppen en starten, wat het rendement merkbaar verhoogt. Wil je je ketel voorlopig houden, dan koppel je een hybride warmtepomp voor de ketel: de pomp verwarmt zolang lauw water volstaat en de ketel neemt het over bij vorst en voor het douchewater. Gaat de gasaansluiting eruit, dan kom je uit bij een volledig elektrische opstelling met een eigen boilervat voor het tapwater.
Een warmtepomp op een ongewijzigde installatie van 70 graden loopt niet stuk, maar het rendement zakt richting 2. Je halveert dan het voordeel waarvoor je het toestel kocht, en dat merk je elke maand op de stroomrekening.
Rendement: wat COP en SCOP echt zeggen
Het rendement staat in twee getallen. De COP is een momentopname bij vaste omstandigheden: COP 4 betekent dat het toestel op dat moment van 1 kilowattuur stroom 4 kilowattuur warmte maakt. Fabrikanten noemen die waarde bij 7 graden buiten en 35 graden aanvoer, de gunstigste combinatie die zij mogen opgeven. De SCOP is het gemiddelde over een heel stookseizoen, inclusief de koude dagen en de ontdooicycli, en dat is het getal waarop je toestellen eerlijk vergelijkt. Dezelfde pomp kan op papier een COP van 4,5 hebben en in een huis dat 50 graden aanvoer vraagt een SCOP van 3,2 halen.
Twee dingen bepalen die waarden. Het eerste is de temperatuur buiten, want hoe kouder het is, hoe meer werk de compressor moet leveren. Het tweede is de aanvoertemperatuur die jouw huis vraagt, en daar heb jij invloed op. Elke tien graden lagere aanvoer levert grofweg een half tot een heel punt rendement op, en dat is meer verschil dan er tussen merken zit.
Op het productlabel vertaalt de SCOP zich naar een energielabel: A++ of A+++ voor de zuinige toestellen. Dat label telt ook voor je portemonnee, want de ISDE-subsidie op een warmtepomp kent in 2026 een bonus van 200 euro voor een toestel met label A+++. Welke bedragen er voor jouw maatregel gelden, zoek je op in de subsidiewijzer.
| Aanvoertemperatuur | Wat er dan aan de muur of in de vloer hangt | Rendement in de orde van |
|---|---|---|
| 35 graden | Vloerverwarming in een goed geïsoleerd huis | 4,0 tot 4,5 |
| 45 graden | Ruim bemeten of lagetemperatuurradiatoren | 3,3 tot 3,8 |
| 55 graden | Bestaande radiatoren zonder aanpassing | 2,6 tot 3,0 |
| 65 graden | Hogetemperatuurtoestel op een oude installatie | 2,0 tot 2,4 |
Gecontroleerd op richtwaarden bij een lucht-waterwarmtepomp over een Nederlands stookseizoen, augustus 2026
Hoe werkt een warmtepomp in de winter
De vraag tot welke buitentemperatuur een warmtepomp werkt heeft een geruststellend antwoord: veel verder dan het in Nederland ooit komt. Fabrikanten geven hun lucht-waterwarmtepompen doorgaans op tot ongeveer -20 graden, sommige tot -25. Ook bij vorst zit er nog energie in de lucht, want pas bij het absolute nulpunt van -273 graden houdt het op. Wat wel gebeurt: het temperatuurverschil dat de compressor moet overbruggen groeit, dus het rendement zakt. Bij 7 graden buiten haalt een toestel makkelijk een COP van 4, rond het vriespunt zit je op 3 en bij -10 graden op 2 tot 2,5.
Bij temperaturen tussen ongeveer -5 en +7 graden slaat er rijp op de lamellen van de buitenunit, omdat het koudemiddel daar kouder is dan de lucht. Het toestel draait dan een paar minuten de kringloop om en ontdooit zichzelf; je ziet damp opstijgen en hoort de ventilator anders klinken. Die ontdooicyclus kost een paar procent rendement per seizoen en is geen storing.
De echte grens is niet de kou maar het vermogen. Wordt het kouder dan de pomp aankan, dan springt bij een volledig elektrisch systeem een elektrisch element bij, dat op COP 1 draait en dus vier keer zo duur stookt. Bij een hybride opstelling neemt de cv-ketel het over vanaf het bivalentiepunt, meestal ergens tussen de 0 en 5 graden. Dat gebeurt maar een handvol dagen per jaar, en juist daarom hoeft de pomp niet op de allerkoudste dag berekend te zijn. Een toestel dat te zwaar is gekozen, draait de rest van het jaar te vaak aan en uit en verbruikt dan meer.
| Buitentemperatuur | Rendement in de orde van | Wat je merkt |
|---|---|---|
| 10 graden | 4,5 tot 5 | Toestel draait zacht en kortstondig |
| 7 graden | circa 4 | De waarde die fabrikanten opgeven |
| 0 graden | circa 3 | Ontdooicycli beginnen, ventilator hoorbaar |
| -10 graden | 2 tot 2,5 | Volle belasting; ketel of elektrisch element springt bij |
| -20 graden | rond 1,8 en toestelafhankelijk | Ondergrens van de meeste fabrieksopgaven |
Gecontroleerd op richtwaarden bij een lucht-waterwarmtepomp op 35 graden aanvoer, augustus 2026
Wat er bij een warmtepompsysteem verder in huis komt
Een warmtepompsysteem is meer dan het kastje in de tuin. Binnen komt een unit met de condensor, de pomp en de regeling, bij een monoblok alleen dat en bij een split-uitvoering ook een deel van het koudemiddelcircuit. Vervangt de pomp je ketel helemaal, dan hoort daar een boilervat van 150 tot 300 liter bij voor het douchewater, want lauw water uit de kraan wil niemand. Zo'n vat vraagt ongeveer een halve vierkante meter vloer en past zelden nog naast de wasmachine op zolder.
Voor het tapwater warmt het vat op naar 55 tot 60 graden, met periodiek een programma dat de temperatuur even hoger zet tegen legionella. Dat is het moment waarop de pomp op zijn hardst werkt en zijn laagste rendement haalt, dus laat dat buiten de piekuren vallen als je een dynamisch tarief hebt. Veel systemen krijgen ook een buffervat van 20 tot 50 liter, zodat de pomp langer achtereen kan doordraaien in plaats van steeds te starten.
Elektrisch vraagt het toestel een eigen groep, en bij een volledig elektrisch systeem soms een zwaardere aansluiting. Wek je zelf stroom op, dan valt de warmtevraag in de winter en de opbrengst in de zomer, dus een thuisbatterij lost dat seizoensverschil niet op, hooguit het verschil tussen dag en nacht. Buiten geldt sinds april 2021 een geluidseis: op de perceelgrens van de buren mag de unit tussen 19.00 en 7.00 uur maximaal 40 decibel veroorzaken en overdag 45. In een appartement ligt de plaatsing lastiger, want daar beslist de vereniging van eigenaars mee over de gevel; hoe dat loopt lees je bij de warmtepomp in een appartement. Woon je in een woning met balansventilatie, dan kan een compacte warmteterugwininstallatie de warmtevraag alvast verkleinen.
Wat de werking betekent voor je energierekening
Om te zien wat de techniek je oplevert, reken je gas en stroom om naar dezelfde eenheid: warmte in de kamer. Eén kubieke meter aardgas bevat ongeveer 9,77 kilowattuur energie en een hr-ketel maakt daar zo'n 8,8 kilowattuur nuttige warmte van. Een warmtepomp met een seizoensrendement van 3,5 heeft voor diezelfde 8,8 kilowattuur ongeveer 2,5 kilowattuur stroom nodig. Of dat goedkoper is, hangt dus volledig af van de verhouding tussen jouw gasprijs en jouw stroomprijs, en die verhouding verandert per contract en per jaar.
Bij de tarieven die wij als aanname gebruiken, 1,40 euro per kubieke meter gas en 0,30 euro per kilowattuur stroom, kost een kuub gas 1,40 euro en dezelfde warmte uit de pomp 0,75 euro. Daar komt bij dat je bij een volledig elektrisch systeem het vastrecht van de gasaansluiting kwijtraakt, ongeveer 200 euro per jaar, en dat het ketelonderhoud vervalt. Tegenover die posten staat het onderhoud van de warmtepomp zelf, in de praktijk zo'n 100 euro per jaar.
De investering blijft de rem. Wat de verschillende opstellingen kosten en wat de ISDE ervan afhaalt, staat uitgesplitst bij de kosten van een warmtepomp. Voor bestaande woningen bestaat er geen landelijke verplichting om over te stappen; de aangekondigde norm voor 2026 is geschrapt, en wat er wel geldt bij het vervangen van je ketel lees je bij warmtepomp verplicht.
Vergelijk nooit de prijs per kuub met de prijs per kilowattuur. Deel eerst je gasverbruik door 8,8 om te zien hoeveel kilowattuur warmte je stookt, en deel dat getal daarna door het seizoensrendement. Pas die twee bewerkingen maken de vergelijking eerlijk.
Zo verloopt één stookronde, van thermostaat tot radiator
De kringloop uit de tabel hierboven staat niet los; dit is wat er in huis gebeurt zodra je het koud krijgt.
-
De thermostaat meldt dat er warmte nodig is
De ruimtethermostaat ziet dat de kamer onder de ingestelde temperatuur zakt en geeft dat door aan de regeling van de warmtepomp. Anders dan bij een ketel is dat geen simpel aan-signaal: de regeling bepaalt zelf hoe hard en hoe lang er gestookt wordt.
-
De regeling kiest een aanvoertemperatuur op de stooklijn
Een buitenvoeler geeft de temperatuur buiten door en de stooklijn vertaalt die naar de benodigde aanvoertemperatuur, bijvoorbeeld 32 graden bij 10 graden buiten en 42 graden bij vorst. Hoe vlakker die lijn staat afgesteld, hoe zuiniger het systeem draait.
-
De buitenunit start en oogst warmte uit de lucht
De ventilator trekt buitenlucht langs de verdamper, waar het koudemiddel verdampt. De lucht die er aan de andere kant uitkomt is een graad of vier kouder dan de lucht die erin ging; dat verschil is precies de geoogste warmte.
-
De compressor moduleert op de warmtevraag
Een invertercompressor draait harder of zachter in plaats van aan en uit te klappen. Hij zoekt het toerental waarbij hij precies zoveel warmte levert als het huis verliest, want een pomp die urenlang zacht doordraait haalt een hoger rendement dan een die om het kwartier start.
-
De condensor geeft de warmte af aan het cv-water
Het hete gas condenseert tegen de warmtewisselaar en verwarmt daar het water dat naar je vloerverwarming of radiatoren gaat. Het water komt een graad of vijf kouder terug, en dat retourverschil gebruikt de regeling om de pompsnelheid bij te stellen.
-
Tapwater en ontdooien krijgen tussendoor voorrang
Vraagt het boilervat om warmte, dan schakelt een driewegklep de kringloop om en gaat alle warmte een half uur naar het vat. Slaat er rijp op de buitenunit, dan draait de pomp de kringloop kort om om te ontdooien. In beide gevallen koelt je huis nauwelijks af, want een goed geïsoleerde woning verliest in dertig minuten weinig.
Subsidiewijzer
Kies je maatregel en zie het actuele ISDE-bedrag, de voorwaarden en hoe je aanvraagt. Bekijk alle gegevens
| Categorie | Maatregel | Subsidie 2026 | Belangrijkste voorwaarde |
|---|---|---|---|
| Verwarming | Hybride warmtepomp (lucht-water) | ± € 1.500 tot € 3.000 | Bedrag per apparaat via de RVO-meldcodelijst; aanvragen binnen 24 maanden na installatie |
| Verwarming | Volledige lucht-waterwarmtepomp | ± € 2.000 tot € 4.500 | Afhankelijk van vermogen en efficiëntie; per 2026 lager bedrag voor een tweede lucht-waterwarmtepomp |
| Warm water | Zonneboiler | € 300 tot € 1.750 | Afhankelijk van collectoroppervlak en inhoud van het voorraadvat |
| Isolatie | Spouwmuurisolatie | € 5,25 per m² (1 maatregel), € 10,50 (2 of meer) | Minimaal 10 m², maximaal 170 m² |
| Isolatie | Dakisolatie | € 16,25 per m² (1 maatregel), € 32,50 (2 of meer) | Minimaal 20 m², maximaal 200 m² |
| Isolatie | Zolder- of vlieringvloerisolatie | € 4,00 per m² (1 maatregel), € 8,00 (2 of meer) | Minimaal 20 m²; niet samen met dakisolatie direct erboven |
| Isolatie | Gevelisolatie (buitenkant) | € 20,25 per m² (1 maatregel), € 40,50 (2 of meer) | Minimaal 10 m², maximaal 170 m² |
| Isolatie | Vloerisolatie | € 5,50 per m² (1 maatregel), € 11,00 (2 of meer) | Minimaal 20 m², maximaal 130 m² |
| Isolatie | Bodemisolatie | € 3,00 per m² (1 maatregel), € 6,00 (2 of meer) | Minimaal 20 m², maximaal 130 m²; vloer- óf bodemisolatie als ze boven elkaar liggen |
| Isolatie | HR++ glas (bestaande kozijnen) | € 25 per m² (1 maatregel), € 50 (2 of meer) | Minimaal 3 m², maximaal 45 m² glas |
| Isolatie | Triple glas in nieuwe isolerende kozijnen | € 111 per m² (1 maatregel), € 222 (2 of meer) | Minimaal 3 m², maximaal 45 m² glas |
| Isolatie | Bonus biobased isolatiemateriaal | € 1 tot € 6 per m² extra, per maatregel | Bovenop het reguliere bedrag; de bonus wordt niet verdubbeld |
| Opslag | Thuisbatterij | Geen landelijke subsidie in 2026 | Alleen enkele lokale en provinciale regelingen; check je eigen gemeente en provincie |
Niets gevonden. Probeer een kortere zoekterm.
Check dit als je wil weten hoe een warmtepomp in jouw huis zou uitpakken
Doorgerekend: zo pakt het uit
Wat een seizoensrendement van 3,5 doet met 880 kuub gas
Stel, je woont in een tussenwoning die 880 kubieke meter gas per jaar verbruikt, het gemiddelde voor dat woningtype in 2024. Reken eerst om naar warmte: 880 × 8,8 kilowattuur nuttige warmte per kuub is 7.744 kilowattuur, afgerond 7.700 kilowattuur warmte die je woning per jaar vraagt.
Een lucht-waterwarmtepomp met een seizoensrendement van 3,5 maakt die 7.700 kilowattuur uit 7.700 gedeeld door 3,5 is 2.200 kilowattuur stroom. De overige 5.500 kilowattuur komt uit de buitenlucht en staat op geen enkele rekening. Bij 0,30 euro per kilowattuur als aanname kost het stoken je 2.200 × 0,30 = 660 euro per jaar.
Met gas betaalde je 880 × 1,40 = 1.232 euro, plus ongeveer 200 euro vastrecht voor de gasaansluiting en 120 euro ketelonderhoud, samen 1.552 euro. Tegenover de 660 euro stroom staat nog 100 euro onderhoud aan de pomp, dus 760 euro. Het verschil is 792 euro per jaar, ongeveer 66 euro per maand. Loopt de gasprijs op naar 1,80 euro per kuub, dan wordt dat verschil 1.144 euro; zakt de stroomprijs naar 0,25 euro, dan komt er nog eens 110 euro bij.
Dezelfde woning, tien graden lagere aanvoertemperatuur
Stel, in diezelfde tussenwoning met 7.700 kilowattuur warmtevraag draaien de bestaande radiatoren op 55 graden. Het seizoensrendement blijft dan steken op ongeveer 2,8: 7.700 gedeeld door 2,8 is 2.750 kilowattuur stroom, tegen 0,30 euro goed voor 825 euro per jaar.
Je laat de installatie inregelen en vervangt drie radiatoren in de woonkamer en de slaapkamers door ruimere exemplaren, zodat het huis warm blijft op 45 graden aanvoer. Het rendement stijgt naar ongeveer 3,5 en het verbruik zakt naar 2.200 kilowattuur, ofwel 660 euro. Dat scheelt 165 euro per jaar.
Drie ruimere radiatoren inclusief montage kosten in 2026 ongeveer 1.200 euro, dus je verdient dat werk in ruim zeven jaar terug op het verbruik alleen. Er zit een tweede voordeel aan: met een lagere aanvoertemperatuur volstaat vaak een kleiner toestel. Ga je van 10 naar 8 kilowatt, dan scheelt dat zo'n 1.500 euro aanschaf, al zakt de ISDE-subsidie in 2026 dan ook met 2 × 225 = 450 euro. Netto blijft er ruim 1.000 euro over, en dan is het radiatorwerk vrijwel gratis.
Eén vriesdag doorgerekend tot op de kilowattuur
Stel, het is -5 graden en je tussenwoning verliest die dag 60 kilowattuur warmte. Het rendement zakt bij die buitentemperatuur naar ongeveer 2,6, dus de pomp trekt 60 gedeeld door 2,6 is 23 kilowattuur stroom. Bij 0,30 euro per kilowattuur kost die dag je 6,90 euro aan verwarming.
Op een dag van 10 graden verliest hetzelfde huis maar 25 kilowattuur en haalt de pomp een rendement van 4,5: 5,6 kilowattuur stroom, ofwel 1,70 euro. De vriesdag is dus geen vier keer maar ruim vier keer zo duur, doordat de hogere warmtevraag en het lagere rendement elkaar versterken.
Springt op zo'n dag het elektrische element bij voor 15 van die 60 kilowattuur, dan draait dat deel op rendement 1 en kost het 15 kilowattuur stroom in plaats van de 5,8 die de pomp ervoor nodig had. Die ene dag wordt daarmee 2,80 euro duurder. Gebeurt dat vijftien dagen per winter, dan kost een te krap gekozen toestel je zo'n 42 euro per jaar; gebeurt het dertig dagen, dan is het het dubbele. Daarom kijkt een installateur bij het bepalen van het vermogen naar het aantal uren dat het element aan zou staan, niet naar de koudste dag alleen.
Veelgemaakte fouten
Denken dat een warmtepomp warmte opwekt
Wie het toestel als een elektrische ketel ziet, schrikt van het opgegeven vermogen en kiest te zwaar. De pomp verplaatst warmte en levert daardoor drie tot vier keer zoveel als hij verbruikt. Een verkeerd beeld van de werking leidt bijna altijd tot een te groot en te duur toestel.
Rekenen met de COP uit de folder
De opgegeven COP geldt bij 7 graden buiten en 35 graden aanvoer. Draait jouw installatie op 55 graden, dan haal je in de praktijk eerder 2,8 dan 4,5. Op 7.700 kilowattuur warmtevraag is dat een verschil van ruim 800 kilowattuur stroom per jaar, zo'n 240 euro bij 0,30 euro per kilowattuur.
De thermostaat 's nachts flink omlaag zetten
Bij een cv-ketel loont nachtverlaging, bij een warmtepomp meestal niet. Het toestel moet 's ochtends met een hoge aanvoertemperatuur inhalen, precies de stand waarop het rendement het laagst is. Twee graden verschil is doorgaans het maximum dat nog gunstig uitpakt.
Het radiatorwerk overslaan om op de investering te besparen
Een paar honderd euro besparen op ruimere radiatoren kost je elk jaar rendement. Het verschil tussen 55 en 45 graden aanvoer is al gauw 165 euro per jaar aan stroom, dus over de levensduur van vijftien jaar loopt dat op tot ruim 2.000 euro.
Het ontdooien voor een storing aanzien
Een buitenunit die damp uitstoot en een paar minuten anders klinkt, is zichzelf aan het ontdooien. Wie dan het toestel uitzet of de installateur laat komen, betaalt voor niets een voorrijtarief. Blijft de unit langer dan een kwartier ontdooien of loopt er ijs op de bodemplaat, dan is er wel iets aan de hand.
Het geluid van de buitenunit pas na plaatsing bekijken
De norm van 40 decibel 's nachts op de perceelgrens geldt vanaf de dag dat de unit draait. Een unit die verplaatst of omkast moet worden, kost al snel enkele honderden euro's, terwijl een geluidsberekening vooraf gratis bij de offerte hoort.
Isolatie uitstellen tot na de warmtepomp
De volgorde is niet willekeurig. Een slecht geïsoleerd huis vraagt een hogere aanvoertemperatuur en een zwaarder toestel, dus je betaalt twee keer: eerst aan de aanschaf en daarna elk jaar aan het lagere rendement. Isoleren verkleint het benodigde vermogen en daarmee ook de aanschafprijs.
Veelgestelde vragen
Hoe werkt een warmtepomp in het kort?
Een warmtepomp haalt warmte uit de buitenlucht, de bodem of ventilatielucht en brengt die met een compressor op een bruikbare temperatuur. Een koudemiddel verdampt buiten door de warmte die het opneemt, wordt samengeperst en daardoor heet, geeft die warmte binnen af aan je cv-water en koelt via een expansieventiel weer af. Omdat het toestel warmte verplaatst en niet opwekt, komt uit 1 kilowattuur stroom drie tot vier kilowattuur warmte.
Warmtepomp, hoe werkt dat precies met een koudemiddel?
Het koudemiddel in de gesloten leiding kookt al bij ongeveer -40 graden, dus buitenlucht van 5 graden laat het moeiteloos verdampen. Daarna gebruikt het systeem één natuurkundige regel: samenpersen maakt een gas warmer, de druk laten vallen maakt het kouder. De compressor perst het gas op tot 60 tot 90 graden, de condensor geeft die warmte af aan je water en het expansieventiel laat de druk weer vallen zodat de vloeistof ver onder de buitentemperatuur zakt en opnieuw warmte kan opnemen.
Tot welke buitentemperatuur werkt een warmtepomp?
De meeste lucht-waterwarmtepompen zijn door hun fabrikant opgegeven tot ongeveer -20 graden, sommige tot -25. Dat is ruim onder wat er in Nederland voorkomt. Ook in koude lucht zit energie, want pas bij -273 graden houdt het echt op. Wel daalt het rendement naarmate het kouder wordt: van ongeveer 4 bij 7 graden naar 3 rond het vriespunt en 2 tot 2,5 bij -10 graden. Onder het bivalentiepunt springt de cv-ketel of een elektrisch element bij.
Tot welke temperatuur werkt een warmtepomp aan de kant van je radiatoren?
Een gewone lucht-waterwarmtepomp levert cv-water tot ongeveer 55 tot 60 graden. Speciale hogetemperatuurtoestellen halen 65 tot 70 graden, maar het rendement zakt daar naar 2,0 à 2,4. Het gunstige werkgebied ligt tussen 35 en 45 graden. Een oude cv-installatie draait op 70 tot 80 graden, dus in een bestaande woning gaat het gesprek altijd over het verlagen van die temperatuur met betere isolatie of ruimere radiatoren.
Hoe werkt een warmtepomp in de winter?
Precies zoals in het najaar, alleen harder. De compressor moet een groter temperatuurverschil overbruggen, dus het rendement zakt en het verbruik loopt op. Tussen ongeveer -5 en +7 graden slaat er rijp op de buitenunit; het toestel keert de kringloop dan een paar minuten om en ontdooit zichzelf, wat een paar procent rendement per seizoen kost. Op de koudste dagen neemt bij een hybride opstelling de cv-ketel het over en bij een volledig elektrisch systeem een elektrisch element.
Hoe werkt een warmtepomp-cv-systeem in een bestaande woning?
De pomp geeft zijn warmte af aan hetzelfde cv-water dat nu door je radiatoren loopt, maar op 35 tot 45 graden in plaats van 70 tot 80. Je huis moet dus warm blijven met lauw water, en dat vraagt om goede isolatie en om vloerverwarming of ruim bemeten radiatoren. Een radiator geeft bij 45 graden nog maar ongeveer een derde van het vermogen dat hij op 75 graden levert. Bij een hybride opstelling blijft de ketel staan en neemt die het over bij vorst.
Hoe werkt een luchtwarmtepomp en wat is het verschil met een bodemwarmtepomp?
Een luchtwarmtepomp oogst warmte uit de buitenlucht met een ventilator die lucht langs de verdamper trekt. Dat is goedkoop te installeren, maar de bron wordt in januari precies koud op het moment dat je de meeste warmte nodig hebt. Een bodemwarmtepomp haalt zijn warmte uit een bron in de grond, waar het het hele jaar rond de 11 graden is. Daardoor ligt het seizoensrendement daar op 4,5 tot 5,5 tegen 3,5 tot 4,5 bij lucht, tegenover een fors duurdere aanleg met boring en vaak een vergunning.
Hoe werkt een warmtepompsysteem voor warm water?
Bij een volledig elektrisch systeem hoort een boilervat van 150 tot 300 liter. Vraagt dat vat om warmte, dan schakelt een driewegklep de kringloop om en gaat de volledige capaciteit een half uur naar het vat, dat opwarmt tot 55 tot 60 graden. Periodiek draait er een programma dat de temperatuur even hoger zet tegen legionella. Dat opwarmen is het moment met het laagste rendement, dus plan het buiten de dure uren als je een dynamisch tarief hebt.
Waarom is een warmtepomp zuiniger dan een elektrische kachel?
Een elektrische kachel zet stroom om in warmte en komt daarmee nooit boven rendement 1 uit: 1 kilowattuur stroom geeft 1 kilowattuur warmte. Een warmtepomp gebruikt zijn stroom om warmte te verplaatsen die al bestaat. Bij een seizoensrendement van 4 komt driekwart van de warmte in je huis uit de buitenlucht en betaal je alleen het laatste kwart. Datzelfde principe verklaart waarom het elektrische bijverwarmingselement in een warmtepomp zo duur stookt.
Kan een warmtepomp ook koelen, en hoe werkt warmtepompkoeling?
Veel modellen kunnen de kringloop omkeren en werken dan als een airco: ze halen warmte uit je huis en geven die buiten af. Met vloerverwarming heet dat passief of actief koelen en scheelt het in de zomer een paar graden; verwacht geen airco-effect, want een vloer die te koud wordt geeft condens. Een lucht-luchtwarmtepomp koelt wel echt krachtig, omdat die de lucht rechtstreeks behandelt.
Bij een warmtepomp, hoe werkt het onderhoud en zakt het rendement na verloop van tijd?
Het koudemiddelcircuit is gesloten, dus er slijt weinig aan de kringloop zelf. Wat wel aandacht vraagt is de verdamper in de buitenunit: bladeren en stof tussen de lamellen remmen de luchtstroom en drukken het rendement met enkele procenten. Een monteur reinigt de lamellen, controleert de druk en het filter en loopt de instellingen van de stooklijn na, in de praktijk voor zo'n 100 euro per jaar. Wat een beurt precies inhoudt en hoe vaak die nodig is, staat bij het onderhoud van een warmtepomp.
Hoe werkt de warmtepomp in een appartement?
Technisch hetzelfde, praktisch lastiger. De buitenunit moet ergens aan de gevel, op het balkon of op het dak, en dat zijn vrijwel altijd gemeenschappelijke delen waarover de vereniging van eigenaars beslist. Verder is er zelden ruimte voor een boilervat, waardoor een hybride opstelling of een ventilatiewarmtepomp eerder in beeld komt. Hoe je zo'n voorstel bij de vve op de agenda krijgt, staat bij de warmtepomp in een appartement.
Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt
De werking begrijpen kun je zelf, het vermogen bepalen niet. Laat een installateur een warmteverliesberekening maken volgens de norm, want die berekening bepaalt of je 6, 8 of 12 kilowatt nodig hebt en daarmee zowel je aanschafprijs als je jaarverbruik. Reken op 200 tot 500 euro voor zo'n berekening, en op niets als hij bij de offerte hoort. Vraag er in één moeite door om een geluidsberekening voor de opstelling van de buitenunit en om een advies over je radiatoren op 45 graden.
Werk aan het koudemiddelcircuit is voorbehouden aan een monteur met een F-gassencertificaat; dat is wettelijk geregeld en niet iets waar je omheen wil. Voor de installatie zelf kijk je naar een erkend installateur, onder meer omdat de ISDE-subsidie een factuur van een bedrijf vraagt en het toestel op de meldcodelijst van RVO moet staan. Twijfel je tussen hybride en volledig elektrisch, dan is een onafhankelijk energieadvies van 300 tot 600 euro vaak goedkoper dan de verkeerde keuze. Wil je eerst zelf de smaken naast elkaar zetten, begin dan bij de kosten per opstelling en bij de overzichtspagina over warmtepompen.