Werking warmtepomp: wat er in het apparaat gebeurt en wat je ervan merkt

De werking in het kort: met druk speel je met temperatuur

Een warmtepomp verbrandt niets en wekt strikt genomen geen warmte op. Hij haalt warmte die er al is uit de buitenlucht, de bodem of de ventilatielucht en tilt die naar een temperatuur waar je radiatoren of vloerverwarming iets aan hebben. De compressor doet dat tilwerk en die draait op stroom, wat verklaart waarom er uit 1 kilowattuur elektriciteit 3 tot 4 kilowattuur warmte kan komen. Welke soorten er zijn, wat ze kosten en of jouw huis geschikt is, staat in de gids over de warmtepomp.

Het principe leunt op één natuurkundig gegeven: de temperatuur waarbij een vloeistof kookt, hangt af van de druk. Water kookt bij normale luchtdruk bij 100 graden, maar hoog in de bergen al bij 90. Het koudemiddel in een warmtepomp is zo gekozen dat het bij lage druk al kookt bij min tien of min twintig graden. Buitenlucht van vijf graden is voor dat spul dus gloeiend heet.

Draai je de druk daarna omhoog, dan stijgt de temperatuur mee. Diezelfde damp die bij min tien graden ontstond, wordt door de compressor samengeperst tot hij zestig of zeventig graden is. Warmte stroomt altijd van warm naar koud, dus die hete damp geeft zijn energie nu vanzelf af aan je verwarmingswater van veertig graden. Daarna zakt de druk weer en begint het rondje opnieuw.

De vier onderdelen die de kringloop draaiend houden

Elke warmtepomp bestaat uit dezelfde vier onderdelen in een gesloten circuit, met het koudemiddel als transportmiddel ertussen. In de verdamper neemt het koudemiddel warmte op uit de bron en verandert het van vloeistof in damp. De compressor perst die damp samen, waardoor druk en temperatuur omhoog schieten. In de condensor geeft de hete damp zijn warmte af aan je cv-water en wordt hij weer vloeibaar. Het expansieventiel laat de druk in één klap terugvallen, waarna de koude vloeistof opnieuw de verdamper in gaat.

Wat je in huis ziet, is de verpakking van die vier. Bij een lucht-waterwarmtepomp zitten de verdamper, de ventilator en meestal de compressor in de buitenunit, en staat binnen een kast met de condensor, een pomp en de regeling. Een gedetailleerde beschrijving van die opbouw per situatie vind je bij hoe een warmtepomp warmte uit de buitenlucht haalt.

Storingen laten zich vaak herleiden tot één van de vier. Een vervuilde verdamper neemt te weinig warmte op, een lekkend circuit haalt de druk niet meer, en een compressor die te vaak start slijt sneller dan een compressor die rustig doordraait.

Onderdeel	Wat het doet	Druk en temperatuur	Wat er mis kan gaan
Verdamper	Neemt warmte op uit lucht, bodem of water; koudemiddel wordt damp	Lage druk, ongeveer -5 tot -20 °C	Vervuiling, bladeren of ijsvorming remmen de opname
Compressor	Perst de damp samen en verbruikt de stroom	Van lage naar hoge druk, damp wordt 60 tot 90 °C	Te vaak starten door een te groot vermogen of te weinig doorstroming
Condensor	Geeft de warmte af aan het cv-water of aan de binnenlucht	Hoge druk, koudemiddel wordt weer vloeibaar	Te weinig waterdoorstroming, waardoor de pomp op storing gaat
Expansieventiel	Laat de druk vallen zodat het koudemiddel weer koud wordt	Van hoge naar lage druk in één stap	Verkeerd afgestelde smoring, waardoor de verdamping niet klopt
Koudemiddel	Vervoert de warmte rond en verandert steeds van fase	Kookt bij lage druk ver onder nul	Lekkage: de pomp verliest vermogen en de storing komt terug

Het koudemiddel bepaalt hoe ver de pomp komt

Zonder koudemiddel geen kringloop, en de keuze van dat middel bepaalt zowel het bereik als de milieubelasting van het apparaat. Oudere toestellen draaien op R410A, met een broeikaseffect dat ongeveer tweeduizend keer zo sterk is als dat van kooldioxide. R32 zit rond een factor zevenhonderd. Propaan, in de handel R290, zit rond een factor drie en haalt bovendien makkelijker een hoge aanvoertemperatuur, wat het geschikt maakt voor woningen met gewone radiatoren.

De Europese F-gassenverordening drukt de zwaarste koudemiddelen stap voor stap uit de markt, en dat werkt door in de subsidie. Vanaf 2026 krijg je geen ISDE meer voor een split lucht-waterwarmtepomp met een vulgewicht onder de 3 kilogram waarvan het koudemiddel een GWP boven de 750 heeft. Welke toestellen wél op de lijst staan en wat ze opleveren, controleer je vóór de koop via de subsidie op een warmtepomp en de meldcodelijst van RVO.

Propaan is brandbaar, en dat stelt eisen aan de opstelling: afstand tot ramen, putten en kelderingangen, en geen opstelling in een gesloten ruimte zonder ventilatie. Een erkend installateur rekent die afstanden uit; het is geen reden om het middel te mijden, wel om de plek van de buitenunit serieus te bepalen.

Koudemiddel	Broeikaseffect (GWP)	Waar je het tegenkomt	Aandachtspunt
R410A	ongeveer 2.000	Toestellen van vóór ongeveer 2020	Wordt uitgefaseerd; bijvullen wordt duur en schaars
R32	ongeveer 675	Veel split-units en airco-warmtepompen	In een split met weinig vulling geen ISDE meer in 2026
R290 (propaan)	ongeveer 3	Nieuwe monoblock lucht-waterwarmtepompen	Brandbaar: eisen aan de plek van de buitenunit
R744 (CO2)	1	Vooral warmtepompboilers en tapwatertoestellen	Sterk in warm water, minder in lage aanvoertemperaturen

Gecontroleerd op augustus 2026

Hoe werken warmtepompen per soort

De kringloop is overal gelijk; het verschil zit in de bron en in wat er aan de warme kant uit komt. Bij een lucht-lucht warmtepomp werkt het toestel zonder cv-water: de condensor zit in een binnenunit aan de muur en blaast verwarmde lucht de kamer in. Dat is dezelfde techniek als een airco, alleen dan met de nadruk op verwarmen. Zo'n lucht warmtepomp verwarmt snel en koelt in de zomer, maar hij maakt geen warm tapwater en verwarmt alleen de ruimtes waar een unit hangt.

Een lucht-waterwarmtepomp geeft de warmte af aan het water van je verwarming en kan daarmee het hele huis en meestal ook het tapwater bedienen. Hoe die opbouw eruitziet, staat in de gids over de lucht-waterwarmtepomp. Doet hij dat in zijn eentje, dan heet de opstelling volledig elektrisch; staat er nog een cv-ketel naast voor de koudste dagen en het douchewater, dan heb je een hybride warmtepomp.

Bodemwarmtepompen halen hun warmte uit een gesloten lus in de grond, waar het jaarrond een graad of tien is. Die stabiele bron levert het hoogste rendement en geen ontdooicyclus, tegen een hogere investering vanwege de boring.

Soort	Bron	Wat het afgeeft	Warm tapwater	Rendement in de orde van
Lucht-lucht	Buitenlucht	Warme lucht per ruimte	Nee	SCOP 3,5 tot 4,5
Lucht-water	Buitenlucht	Cv-water voor het hele huis	Ja, met boilervat	SCOP 3 tot 4
Hybride lucht-water	Buitenlucht, ketel als aanvulling	Cv-water tot een ingestelde grens	Meestal via de ketel	SCOP 3 tot 4 over het warmtepompdeel
Bodem (water-water)	Gesloten lus in de grond	Cv-water voor het hele huis	Ja, met boilervat	SCOP 4 tot 5
Ventilatiewarmtepomp	Afgezogen ventilatielucht	Tapwater en soms wat ruimteverwarming	Ja	Beperkt vermogen

Gecontroleerd op indicatieve waarden, augustus 2026

De aanvoertemperatuur is de knop die alles bepaalt

Van alle instellingen bepaalt er één het rendement bijna in zijn eentje: hoe heet het water moet zijn dat de warmtepomp de woning in stuurt. Hoe kleiner het verschil tussen de bron en die aanvoertemperatuur, hoe minder werk de compressor hoeft te doen. Water van 35 graden maken kost bij dezelfde buitentemperatuur ruwweg de helft van de stroom die water van 55 graden kost. Een oude cv-installatie draaide op 70 tot 80 graden; dat is precies waarom radiatoren en isolatie zo zwaar meewegen bij de keuze van je verwarming.

De regeling stuurt die temperatuur via een stooklijn: hoe kouder het buiten is, hoe warmer het aanvoerwater. Staat die lijn te hoog, dan draait de pomp altijd te heet en betaal je elke dag te veel. Staat hij te laag, dan wordt het huis op de koudste dagen niet warm. Goed inregelen betekent de lijn stap voor stap verlagen tot het huis net warm blijft, in stappen van twee graden en met een week ertussen.

Vaak kan de aanvoertemperatuur pas omlaag als het afgiftesysteem groter wordt. Vloerverwarming of een lagetemperatuurradiator geeft bij veertig graden nog genoeg warmte af, waar een kleine oude radiator daarvoor zestig graden nodig heeft.

Aanvoertemperatuur	COP bij 7 °C buiten	COP bij -5 °C buiten	Past bij
35 °C	ongeveer 4,5	ongeveer 2,8	Vloerverwarming in een geïsoleerd huis
45 °C	ongeveer 3,5	ongeveer 2,2	Ruime of vergrote radiatoren
55 °C	ongeveer 2,7	ongeveer 1,8	Bestaande radiatoren, matig geïsoleerd huis
65 °C	ongeveer 2,0	vaak niet haalbaar	Alleen speciale hogetemperatuurtoestellen

Gecontroleerd op indicatieve waarden voor een lucht-waterwarmtepomp, augustus 2026

Moduleren, pendelen en ontdooien: de bedrijfstoestanden

Een moderne warmtepomp draait niet aan of uit maar regelt zijn vermogen traploos via een inverter. Hij zoekt het toerental waarbij hij precies zoveel warmte levert als het huis verliest, en dat is meteen zijn zuinigste stand. Een pomp die op vijftig procent vermogen doordraait, haalt een hoger rendement dan dezelfde pomp die de helft van de tijd vol draait en de andere helft stilstaat.

Pendelen is dat laatste: kort aan, kort uit, soms tien keer per uur. Dat gebeurt als het toestel te zwaar is bemeten voor de woning, of als er te weinig water doorheen kan omdat radiatorkranen dichtstaan of het buffervat ontbreekt. Elke start kost stroom en slijtage. Wie de compressor vaak hoort aanslaan zonder dat het buiten steenkoud is, laat het beste de installateur naar de doorstroming en het vermogen kijken; die controle hoort ook bij het onderhoud van een warmtepomp.

Ontdooien is geen storing maar normale werking. Zit de buitenlucht tussen ongeveer min vijf en plus zeven graden en is het vochtig, dan slaat er rijp neer op de verdamper. Het toestel keert dan een paar minuten de kringloop om en stuurt warmte naar buiten om het ijs te smelten. Je ziet stoom, hoort de ventilator stoppen en het aanvoerwater zakt kort. Bij normale condities gebeurt dat elke één tot twee uur.

Warm tapwater vraagt een andere werking dan verwarmen

Voor de verwarming is veertig graden vaak genoeg, voor de douche niet. Een warmtepomp die ook het tapwater verzorgt, schakelt daarvoor naar een aparte stand: hij verwarmt een boilervat van meestal 150 tot 300 liter naar een graad of vijftig tot zestig. Tijdens dat tapwaterbedrijf staat de ruimteverwarming even stil, en het rendement zakt omdat de temperatuur zoveel hoger ligt. Op jaarbasis gaat een kwart tot een derde van het verbruik naar warm water.

Tegen legionella draait het vat periodiek een hogere cyclus, waarbij het water kort naar zestig graden gaat. Bij de meeste toestellen doet het elektrische element dat laatste stukje, dus hoe vaker die cyclus draait, hoe meer dure kilowatturen. Eén keer per week is bij een vat dat regelmatig wordt geleegd gebruikelijk; dagelijks is zelden nodig.

Er zijn manieren om de tapwaterkant goedkoper te maken. Douchewater-warmteterugwinning geeft de warmte van je wegstromende douchewater door aan het koude toevoerwater, wat de warmtepomp minder werk geeft; dat werkt anders dan een warmteterugwinsysteem voor ventilatielucht, dat de warmte uit je binnenlucht redt. Met pvt-panelen kun je de bron van de warmtepomp voeden met zonnewarmte.

Koelen is dezelfde kringloop de andere kant op

Omdat een warmtepomp warmte verplaatst, kan hij die ook de andere richting op sturen. Bij actieve koeling draait een vierwegklep de kringloop om: de binnenunit wordt de verdamper en de buitenunit geeft de warmte af aan de buitenlucht. De compressor draait dan gewoon en verbruikt stroom, net als een airco. Een omkeerbaar toestel levert daarmee zomers verkoeling in dezelfde ruimtes die hij 's winters verwarmt.

Bij een bodemwarmtepomp bestaat ook passieve koeling. De compressor blijft dan uit en alleen een kleine pomp stuurt het koele bronwater door de vloerverwarming. Dat kost weinig stroom en laadt de bodem tegelijk op voor de winter, maar het koelvermogen is bescheiden: reken op één tot twee graden lagere binnentemperatuur, geen airco-effect.

Koelen via vloerverwarming heeft een grens die met vocht te maken heeft. Zakt de vloertemperatuur onder het dauwpunt van de binnenlucht, dan slaat er condens neer op de vloer. Daarom begrenst de regeling de koudste aanvoertemperatuur, meestal rond de achttien graden, en meet een vochtsensor mee in de woonkamer.

Dezelfde techniek in een warmtepompboiler en een warmtepompdroger

De werking van een warmtepompdroger is precies dezelfde kringloop, alleen dan in een kast van zestig centimeter breed. De verdamper koelt de vochtige lucht uit de trommel af, waardoor het water eruit condenseert en in het reservoir loopt. Diezelfde lucht gaat daarna langs de condensor, warmt op en wordt opnieuw door het wasgoed geblazen. De warmte blijft dus in het toestel rondgaan in plaats van via een luchtslang naar buiten te verdwijnen, en daardoor gebruikt zo'n droger ruwweg de helft van de stroom van een condensdroger.

Een warmtepompboiler werkt op dezelfde manier, maar dan met de binnenlucht van je bijkeuken of garage als bron en een watervat als afgifte. Hij koelt de ruimte waarin hij staat een paar graden af en levert daarvoor warm water terug tegen ongeveer een derde van de stroom van een elektrische boiler. Voor een appartement zonder ruimte voor een buitenunit is dat vaak de enige haalbare route; wat er verder bij komt kijken, staat bij de warmtepomp in een appartement.

Wat deze toestellen delen met de grote broer: ze verplaatsen warmte in plaats van hem te maken, en hun rendement zakt zodra het temperatuurverschil groeit. Een droger in een koude garage doet er langer over, en een warmtepompboiler in een onverwarmde ruimte levert minder op dan in een bijkeuken van vijftien graden.

Van kuub gas naar kilowattuur stroom

Om te weten wat de werking je oplevert, reken je van gas naar warmte en van warmte naar stroom. Eén kuub aardgas geeft in een hr-ketel ongeveer 8,8 kilowattuur nuttige warmte. Een gemiddelde tussenwoning verstookte 880 kuub gas in 2024, wat neerkomt op ruwweg 7.700 kilowattuur warmtevraag inclusief douchewater. Bij een seizoensrendement van 3,5 vraagt diezelfde warmte ongeveer 2.200 kilowattuur stroom.

Of dat gunstig uitpakt, hangt af van de verhouding tussen de gasprijs en de stroomprijs op jouw contract, en die verhouding verschuift met de energiebelasting. De vuistregel: bij een seizoensrendement boven ongeveer 3 verdient een warmtepomp zich terug tegenover gas, daaronder niet. Op je eigen jaarnota staan de tarieven die voor jou gelden; de prijs per kilowattuur en per kuub vind je daar terug.

Zonnestroom verandert het plaatje verder, al valt de opbrengst in de zomer en de warmtevraag in de winter. Hoe die twee zich tot elkaar verhouden lees je bij hoe zonnepanelen werken. Wat een compleet systeem kost voordat de subsidie eraf gaat, staat bij wat een warmtepomp kost; welke bedragen je in 2026 kunt aanvragen, zoek je op met de subsidiewijzer.

Zo controleer je of je warmtepomp doet wat hij moet doen

Loop deze zes controles door in een normaal stookseizoen, niet tijdens een vorstperiode.

1. Lees de aanvoertemperatuur af

   Zoek in het bedieningsmenu de actuele aanvoertemperatuur en de buitentemperatuur op. Is het buiten acht graden en stuurt de pomp water van vijfenvijftig graden rond, dan staat de stooklijn vrijwel zeker te hoog voor je woning.

2. Verlaag de stooklijn met twee graden per keer

   Draai de lijn een stap omlaag en wacht een week met dezelfde thermostaatstand. Blijft het huis warm, dan herhaal je het. Zodra het net niet meer warm wordt, ga je één stap terug: daar zit je zuinigste instelling.

3. Zet de radiatorkranen open

   Een warmtepomp wil dat het water blijft stromen. Dichtgedraaide kranen in ongebruikte kamers laten de pomp pendelen en de aanvoertemperatuur oplopen. Zet ze open en regel het comfort met de thermostaat, niet met de kranen.

4. Tel hoe vaak de compressor start

   Kijk op een gemiddelde dag hoeveel starts het toestel maakt; veel regelingen houden dat bij. Meer dan drie tot vier starts per uur wijst op pendelen door een te groot vermogen of te weinig doorstroming.

5. Controleer het elektrische element

   Zoek de teller van de bijverwarming op. Draait die in een gewone winterweek mee, dan compenseert het element een te lage stooklijn of een te klein vermogen. Dat kost drie tot vier keer zoveel stroom per geleverde kilowattuur.

6. Stel het tapwater en de legionellacyclus in

   Zet het vat op de laagste temperatuur waarbij je genoeg warm water hebt en zet de hogere ontsmettingscyclus op wekelijks in plaats van dagelijks. Laat de installateur dit meenemen bij de eerstvolgende onderhoudsbeurt aan je volledig elektrische installatie.

Subsidiewijzer

Kies je maatregel en zie het actuele ISDE-bedrag, de voorwaarden en hoe je aanvraagt. Bekijk alle gegevens

Zoeken Categorie Alle Isolatie Verwarming Warm water Opslag

Categorie	Maatregel	Subsidie 2026	Belangrijkste voorwaarde
Verwarming	Hybride warmtepomp (lucht-water)	± € 1.500 tot € 3.000	Bedrag per apparaat via de RVO-meldcodelijst; aanvragen binnen 24 maanden na installatie
Verwarming	Volledige lucht-waterwarmtepomp	± € 2.000 tot € 4.500	Afhankelijk van vermogen en efficiëntie; per 2026 lager bedrag voor een tweede lucht-waterwarmtepomp
Warm water	Zonneboiler	€ 300 tot € 1.750	Afhankelijk van collectoroppervlak en inhoud van het voorraadvat
Isolatie	Spouwmuurisolatie	€ 5,25 per m² (1 maatregel), € 10,50 (2 of meer)	Minimaal 10 m², maximaal 170 m²
Isolatie	Dakisolatie	€ 16,25 per m² (1 maatregel), € 32,50 (2 of meer)	Minimaal 20 m², maximaal 200 m²
Isolatie	Zolder- of vlieringvloerisolatie	€ 4,00 per m² (1 maatregel), € 8,00 (2 of meer)	Minimaal 20 m²; niet samen met dakisolatie direct erboven
Isolatie	Gevelisolatie (buitenkant)	€ 20,25 per m² (1 maatregel), € 40,50 (2 of meer)	Minimaal 10 m², maximaal 170 m²
Isolatie	Vloerisolatie	€ 5,50 per m² (1 maatregel), € 11,00 (2 of meer)	Minimaal 20 m², maximaal 130 m²
Isolatie	Bodemisolatie	€ 3,00 per m² (1 maatregel), € 6,00 (2 of meer)	Minimaal 20 m², maximaal 130 m²; vloer- óf bodemisolatie als ze boven elkaar liggen
Isolatie	HR++ glas (bestaande kozijnen)	€ 25 per m² (1 maatregel), € 50 (2 of meer)	Minimaal 3 m², maximaal 45 m² glas
Isolatie	Triple glas in nieuwe isolerende kozijnen	€ 111 per m² (1 maatregel), € 222 (2 of meer)	Minimaal 3 m², maximaal 45 m² glas
Isolatie	Bonus biobased isolatiemateriaal	€ 1 tot € 6 per m² extra, per maatregel	Bovenop het reguliere bedrag; de bonus wordt niet verdubbeld
Opslag	Thuisbatterij	Geen landelijke subsidie in 2026	Alleen enkele lokale en provinciale regelingen; check je eigen gemeente en provincie

Check dit als je de werking wilt beoordelen

• Weet je op welke aanvoertemperatuur je pomp draait bij een buitentemperatuur rond nul
• Staat de stooklijn zo laag als je huis toelaat
• Staan alle radiatorkranen open en is de doorstroming voldoende
• Start de compressor minder dan drie tot vier keer per uur
• Blijft de teller van het elektrische bijverwarmingselement in een gewone week vrijwel stil
• Draait de legionellacyclus wekelijks in plaats van dagelijks
• Is de buitenunit vrij van bladeren, sneeuw en een strak dichte omkasting
• Weet je welk koudemiddel erin zit en of er ooit is bijgevuld

Doorgerekend: zo pakt het uit

Veelgemaakte fouten

De stooklijn laten staan zoals hij bij de oplevering stond

Installateurs zetten de lijn bij oplevering vaak hoog, zodat er zeker geen klachten over kou komen. Wie hem nooit verlaagt, betaalt jarenlang een kwart tot een derde te veel stroom voor precies hetzelfde comfort.

De warmtepomp 's nachts terugzetten of uitschakelen

Een cv-ketel haalt een nachtverlaging in een half uur in, een warmtepomp doet er uren over en roept daarbij het elektrische element te hulp. De vermeende besparing verdwijnt in dure kilowatturen in de ochtend.

Radiatorkranen dichtdraaien in kamers die je niet gebruikt

Minder doorstroming betekent dat de pomp zijn warmte niet kwijt kan, dus schakelt hij eerder uit en start hij vaker. Dat pendelen kost stroom en compressorlevensduur, en het jaagt de aanvoertemperatuur omhoog.

De buitenunit in een dichte omkasting wegwerken

Een schutting of ombouw zonder ruime doorstroming laat de unit zijn eigen koude lucht opnieuw aanzuigen. Het rendement zakt, de ontdooicyclus draait vaker en in het ergste geval gaat het toestel op storing.

Ontdooien aanzien voor een storing

Stoom uit de buitenunit en een ventilator die kort stilvalt horen bij normale werking rond het vriespunt. Wie daarop de pomp uitzet of de installateur laat komen, betaalt een voorrijtarief voor niets.

Het toestel te ruim bemeten

Een warmtepomp die twee keer zo groot is als de warmtevraag, draait vrijwel nooit in zijn zuinige deellastgebied. Hij pendelt, slijt sneller en levert een lager seizoensrendement dan een kleiner toestel dat rustig doordraait.

De legionellacyclus dagelijks laten draaien

Bij een vat dat elke dag wordt geleegd en gevuld is een wekelijkse cyclus gangbaar. Dagelijks naar zestig graden gaan doet het elektrische element vaak zelf, en dat tikt het hele jaar door aan.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

De werking begrijpen kun je zelf, en de stooklijn verlagen ook: dat is een kwestie van een menu, geduld en een week wachten tussen elke stap. Zodra het over vermogen, doorstroming of koudemiddel gaat, houdt het zelf doen op. Een warmteverliesberekening per vertrek bepaalt of jouw radiatoren bij veertig of bij zestig graden genoeg afgeven, en die berekening kost bij een erkend installateur of energieadviseur doorgaans enkele honderden euro's. Dat weegt op tegen een toestel dat jarenlang te heet draait. Waterzijdig inregelen en een controle op pendelgedrag horen bij dezelfde vakman; een onderhoudsbeurt kost in 2026 gangbaar 150 tot 300 euro. Werken aan het koudemiddelcircuit mag alleen een gecertificeerd monteur doen, ook bij propaan. Twijfel je tussen hybride en volledig elektrisch, vraag dan om twee doorgerekende varianten met de verwachte aanvoertemperatuur erbij, niet om een offerte met alleen een vermogen en een prijs.