Testament bij leven: wat je nu al kunt regelen en wat pas na je overlijden werkt

Wat mensen bedoelen met een testament bij leven

Een gewoon testament regelt wat er met je bezittingen gebeurt na je overlijden en doet tot die dag helemaal niets. Wil je iets vastleggen voor de periode waarin je nog leeft maar zelf niet meer kunt beslissen, dan heb je een levenstestament nodig. Dat is een notariële akte met volmachten: je wijst iemand aan die namens jou je geld beheert, je huis mag verkopen en met artsen mag overleggen.

De tweede betekenis is fiscaal. Mensen willen weten of ze hun vermogen beter bij leven kunnen overdragen dan het via een testament te laten vererven. Dat is geen juridische maar een rekenvraag: de vrijstellingen voor schenkbelasting zijn lager dan die voor erfbelasting, maar je mag ze elk jaar opnieuw gebruiken.

Ligt er niets en word je wilsonbekwaam, dan blijft alleen de gang naar de kantonrechter over. Die kan bewind instellen over je geld, mentorschap over je zorg of curatele over allebei. De rechter kiest dan wie dat gaat doen, met jaarlijkse verantwoording en een beloning die uit jouw vermogen komt.

Het verschil tussen de drie routes zit vooral in het moment waarop ze werken en in wie het stuur heeft.

Wat je vergelijkt	Testament	Levenstestament	Bewind of mentorschap
Wanneer het werkt	Vanaf je overlijden	Zolang je leeft, meestal vanaf het moment dat je zelf niet meer kunt beslissen	Vanaf de beschikking van de kantonrechter
Wie het opstelt	Jij, bij de notaris	Jij, bij de notaris	De kantonrechter, op verzoek van jou of je familie
Wie er beslist	De executeur en de erfgenamen	De gevolmachtigde die jij zelf kiest	De bewindvoerder of mentor die de rechter benoemt
Waar het te vinden is	Centraal Testamentenregister	Centraal Levenstestamentenregister, registratie is vrijwillig	Curatele- en bewindregister van de rechtspraak
Richtprijs 2026	€ 300 tot € 850 per persoon	€ 400 tot € 1.250 per persoon	Griffierecht plus een jaarlijkse beloning uit je vermogen
Later aanpassen	Altijd, zolang je wilsbekwaam bent	Altijd, zolang je wilsbekwaam bent	Alleen via een nieuw verzoek aan de kantonrechter

Gecontroleerd op augustus 2026

Wat je in een levenstestament vastlegt

Een levenstestament valt uiteen in twee volmachten die je ook los kunt geven. De financiële volmacht gaat over je bankrekeningen, je hypotheek, je belastingaangifte en de verkoop van je woning. De medische volmacht gaat over behandelingen, opname in een verpleeghuis en het inzien van je dossier.

De akte wordt pas bruikbaar als hij concreet is. Een volmacht die alleen zegt dat iemand je vermogen beheert, loopt vast bij de eerste bank die om details vraagt. Beschrijf dus wie er precies gemachtigd is, of die persoon alleen of samen met een ander mag handelen, en wat er gebeurt als je gevolmachtigde zelf uitvalt. Een voorbeeld van een levenstestament laat zien hoe die bepalingen er in de praktijk uitzien.

De schenkingsparagraaf die vaak vergeten wordt

Zonder aparte bepaling mag je gevolmachtigde geen geld weggeven, ook niet aan jouw kinderen en ook niet als je dat jarenlang zelf deed. Wil je dat het jaarlijkse schenkritme doorloopt wanneer je het zelf niet meer kunt regelen, dan moet dat er letterlijk in staan, inclusief de vraag of de gevolmachtigde ook aan zichzelf mag schenken.

Toezicht op je gevolmachtigde

Je kunt in de akte laten opnemen dat de gevolmachtigde jaarlijks rekening en verantwoording aflegt aan een derde: een tweede kind, een accountant of de notaris. Dat voorkomt de meest voorkomende vorm van financieel misbruik, namelijk het geleidelijk vermengen van jouw geld met dat van degene die het beheert.

Wat een levenstestament en een testament kosten

Notaristarieven zijn vrij, dus de prijs verschilt per kantoor en per regio. Voor één levenstestament liggen de tarieven in 2026 tussen ongeveer 400 en 1.250 euro; online aanbieders met een vaste prijs zitten aan de onderkant, kantoren in de Randstad aan de bovenkant. Wat je precies voor dat bedrag krijgt verschilt: soms is een adviesgesprek inbegrepen, soms wordt dat apart gerekend. De opbouw van die prijs staat in de gids over de kosten van een levenstestament.

Een gewoon testament is meestal wat goedkoper, tussen ongeveer 300 en 850 euro per persoon in 2026. De prijs stijgt zodra er een tweetrapsmaking, een bewindclausule of een uitsluitingsclausule in moet. Welke bepalingen dat zijn en wat ze doen met de rekening lees je bij wat een testament opmaken kost.

Laat je beide aktes in hetzelfde gesprek opstellen, dan rekenen veel kantoren een pakketprijs. Je bespaart een intake en een tekenafspraak, en de notaris ziet in één keer of de twee stukken elkaar niet tegenspreken.

Post	Richtprijs 2026	Toelichting
Levenstestament, één persoon	€ 400 tot € 1.250	Marktprijzen, geen wettelijk tarief
Levenstestament, twee partners	€ 700 tot € 1.800	Twee aktes, vaak met korting op de tweede
Testament, één persoon	€ 300 tot € 850	Extra bepalingen verhogen de prijs
Testament en levenstestament samen	Vaak een pakketprijs	Scheelt een intake en een tekenafspraak
Registratie in het Centraal Levenstestamentenregister	Ongeveer € 7	Vrijwillig, maar zonder registratie is de akte lastig terug te vinden
Verzoek bewind of mentorschap bij de kantonrechter	Griffierecht, jaarlijks aanpasbaar	Het alternatief als er geen levenstestament ligt

Gecontroleerd op augustus 2026

Vermogen bij leven overdragen of laten vererven

Schenken en erven vallen onder dezelfde wet en onder dezelfde tarieven, maar niet onder dezelfde vrijstellingen. Voor een kind is de vrijstelling voor erfbelasting 26.230 euro in 2026, eenmalig bij je overlijden. De schenkvrijstelling is 6.908 euro in 2026 en die keert elk jaar terug. Wie vijftien jaar lang het jaarbedrag schenkt, heeft ruim honderdduizend euro belastingvrij overgedragen.

Voor een kind tussen 18 en 40 jaar bestaat daarnaast een eenmalig verhoogde vrijstelling van 33.129 euro in 2026, vrij te besteden. Gaat het geld naar een studie die minstens 20.000 euro per jaar kost, exclusief levensonderhoud, dan is 69.009 euro vrijgesteld in 2026. Die verhoogde vrijstelling komt in de plaats van de jaarlijkse, niet erbovenop, en de dag van de 41e verjaardag is te laat. De vrijstelling voor de eigen woning bestaat sinds 1 januari 2024 niet meer.

Reken voordat je schenkt door wat de belasting wordt bij verschillende bedragen met de rekenhulp voor schenkbelasting. Het schuifpunt zit bijna altijd bij de tweede tariefschijf: zolang je onder de 158.669 euro belast bedrag blijft, betaalt een kind 10 procent, daarboven 20 procent.

Vrijstellingen naast elkaar

De vrijstelling voor schenkbelasting geldt per kalenderjaar en per schenker, waarbij ouders samen als één schenker tellen. De vrijstelling voor erfbelasting geldt per nalatenschap.

De tarieven boven de vrijstelling

Deze percentages gelden zowel voor schenkbelasting als voor erfbelasting, over het bedrag dat na aftrek van de vrijstelling overblijft.

Het huis bij leven overdragen aan je kind

Een woning schenken gaat altijd via de notaris, want de eigendom moet worden ingeschreven bij het Kadaster. Voor de schenkbelasting telt niet de verkoopprijs maar de WOZ-waarde van de woning. Dat pakt gunstig uit zolang de WOZ-waarde achterloopt op de markt, en ongunstig zodra hij erop vooruitloopt.

Over dezelfde overdracht is ook overdrachtsbelasting verschuldigd, en die wordt wel over de marktwaarde berekend. Gaat je kind zelf in de woning wonen, dan is het tarief 2 procent in 2026; is het kind tussen 18 en 35 jaar, gaat het er zelf wonen en blijft de waarde onder 555.000 euro, dan geldt de startersvrijstelling van 0 procent. Voor een woning die je kind verhuurt of leeg laat staan is het tarief 8 procent in 2026.

Betaal je overdrachtsbelasting, dan gaat die af van de schenkbelasting over hetzelfde vermogen, zodat je niet twee keer over dezelfde waarde heft. Gebruikt je kind de startersvrijstelling, dan is er niets te verrekenen: het tarief van nul levert bij een pure schenking dus minder op dan het lijkt. De notaris rekent precies uit welk deel verrekenbaar is. Meer over de samenhang tussen die twee heffingen staat in het overzicht over schenken en erven.

Een veel gekozen tussenvorm is de woning overdragen tegen een schuldigerkenning: je kind wordt eigenaar en blijft je het bedrag schuldig, waarna je die schuld jaarlijks een stukje kwijtscheldt binnen de vrijstelling. Dat spreidt de schenking over jaren zonder dat de woning telkens opnieuw naar de notaris moet.

Wat je bij leven niet kunt wegregelen

Je bent vrij om te schenken aan wie je wilt, maar je kinderen houden een minimumaanspraak op je nalatenschap. Die legitieme portie is de helft van wat een kind volgens de wet zonder testament zou krijgen, en ze bestaat uit een vordering in geld, niet uit spullen of een deel van het huis. Een kind moet er zelf een beroep op doen; doet het dat niet, dan gebeurt er niets.

Voor de berekening van die portie tellen schenkingen mee. Giften aan je eigen kinderen worden erbij opgeteld ongeacht hoelang geleden ze zijn gedaan, giften aan anderen als ze binnen vijf jaar voor je overlijden vielen. Wegschenken aan één kind om een ander te passeren werkt daardoor maar beperkt, hoe je het testament ook inricht. Hoe je die verhoudingen wel zuiver vastlegt staat bij een testament opstellen.

Heb je een partner en kinderen en geen testament, dan geldt de wettelijke verdeling: je partner krijgt alle bezittingen en schulden, de kinderen krijgen een vordering die pas opeisbaar is bij het overlijden van die partner of bij faillissement. De kinderen betalen wel meteen erfbelasting over die vordering, terwijl ze het geld nog niet hebben. Een levensverzekering die je afsluit kan die rekening opvangen, mits de polis zo is opgezet dat de uitkering zelf niet in de nalatenschap valt.

Termijnen die het verschil maken: 180 dagen en 20 maanden

Een schenking die je doet binnen 180 dagen voor je overlijden wordt fiscaal behandeld als een erfenis. Die regel bestaat om schenken op het sterfbed zinloos te maken. Voor overlijdens vanaf 1 januari 2026 is de regeling vereenvoudigd: de schenking wordt belast met erfbelasting en de ontvanger hoeft er geen aparte aangifte schenkbelasting meer voor te doen. Voor een kind pakt dat niet per se slechter uit, want de vrijstelling voor erfbelasting van 26.230 euro in 2026 ligt hoger dan de jaarlijkse schenkvrijstelling.

De aangiftetermijn voor de erfbelasting is verruimd. Overlijdt iemand op of na 1 januari 2026, dan ligt de inleverdatum 20 maanden na de overlijdensdatum, waar dat eerder acht maanden was. Vanaf die 20 maanden gaat belastingrente lopen over het verschuldigde bedrag, ook wanneer er uitstel is verleend. Wat er dan te betalen valt reken je vooraf door met de rekenhulp voor erfbelasting.

Voor schenkingen geldt een andere klok. De aangifte schenkbelasting over een schenking uit 2026 moet vóór 1 maart 2027 binnen zijn. Blijf je onder de vrijstelling, dan hoef je meestal geen aangifte te doen, met één uitzondering: voor de eenmalig verhoogde vrijstelling moet je juist wél aangifte doen en er in de aangifte een beroep op doen.

Hoe een levenstestament in de praktijk gaat werken

Je bepaalt zelf wanneer de volmacht ingaat. Sommige mensen laten hem meteen werken, zodat een kind alvast praktische zaken kan afhandelen. Anderen koppelen de inwerkingtreding aan een verklaring van een arts of van de notaris dat zij hun zaken niet meer zelf kunnen behartigen. Die tweede vorm voelt veiliger, maar levert vertraging op precies op het moment dat er haast is.

Banken en verzekeraars stellen eigen eisen aan een volmacht en accepteren die niet altijd zonder meer. Vraag bij je eigen bank na wat zij verlangen voordat de akte definitief is, want een kleine aanpassing vooraf is gratis en een nieuwe akte achteraf niet.

Zolang je wilsbekwaam bent kun je het levenstestament wijzigen of intrekken. Dat gaat op dezelfde manier als het opstellen: via de notaris, waarna de registratie in het Centraal Levenstestamentenregister wordt bijgewerkt. Kom je er later achter dat je gevolmachtigde niet de juiste keuze was, dan is dat dus te repareren, mits je er op tijd bij bent.

Loop de akte elke drie tot vijf jaar door. Scheidingen, overlijdens, een verhuizing naar een andere woning en het volwassen worden van kleinkinderen veranderen wie de logische gevolmachtigde is.

Zo regel je een levenstestament en een schenkplan

Van het eerste gesprek tot een akte die banken accepteren duurt meestal drie tot zes weken.

1. Bepaal wat je wilt regelen

   Schrijf op welke beslissingen er genomen moeten worden als jij het niet meer kunt: bankzaken, het huis, de belastingaangifte, de zorg. Wie dit lijstje niet maakt, laat de notaris een standaardakte opstellen die later op details vastloopt.

2. Kies je gevolmachtigde en bespreek het met hem

   Kies iemand die dichtbij woont, met geld kan omgaan en de rest van de familie te woord kan staan. Benoem ook een plaatsvervanger. Voer dit gesprek nu, niet in de akte: een gevolmachtigde die verrast wordt door zijn eigen benoeming is geen goede gevolmachtigde.

3. Vraag offertes bij twee of drie notarissen

   Tarieven zijn vrij en verschillen honderden euro's. Vraag om een prijs waarin het gesprek, de akte, de registratie en één afschrift zitten. Combineer je het met een testament, vraag dan meteen de pakketprijs.

4. Laat de volmacht op maat zetten

   Bespreek het concept regel voor regel: het moment van inwerkingtreding, de schenkingsbevoegdheid, het toezicht en de vraag of de gevolmachtigde alleen mag handelen. Een model van een levenstestament helpt om te zien welke bepalingen er nog missen.

5. Teken en laat registreren

   Bij het tekenen stelt de notaris vast dat je begrijpt wat je ondertekent. Laat de akte inschrijven in het Centraal Levenstestamentenregister; dat kost ongeveer 7 euro in 2026 en zorgt dat elke notaris de akte later kan terugvinden.

6. Geef afschriften af en informeer de bank

   Geef je gevolmachtigde een afschrift en leg er een bij je administratie. Meld de volmacht bij je bank en bij je huisarts, zodat er geen discussie ontstaat op het moment dat de akte gebruikt moet worden.

7. Zet je schenkplan ernaast en herzie het periodiek

   Bepaal welk bedrag je jaarlijks kunt missen en leg vast dat de gevolmachtigde dat ritme mag voortzetten. Loop de akte en het schenkplan elke drie tot vijf jaar door, en eerder bij een scheiding, een overlijden of een verhuizing.

Schenkbelasting

Kies de relatie en het bedrag en zie de vrijstelling van dit jaar, het tarief en wat er netto overblijft. Open de volledige schenkbelasting

Voor je naar de notaris gaat

• Je hebt op papier wie er namens jou over geld beslist en wie over zorg, met per rol een plaatsvervanger
• Je weet of de volmacht meteen ingaat of pas na een verklaring van een arts
• De schenkingsbevoegdheid staat er expliciet in, inclusief de vraag of de gevolmachtigde aan zichzelf mag schenken
• Er is geregeld aan wie de gevolmachtigde jaarlijks rekening en verantwoording aflegt
• Je hebt bij je eigen bank nagevraagd welke eisen zij aan een volmacht stellen
• Je hebt offertes van minstens twee notarissen waarin gesprek, akte en registratie zijn inbegrepen
• Je hebt uitgerekend welk bedrag je jaarlijks kunt schenken zonder je eigen buffer aan te tasten
• Je testament en je levenstestament spreken elkaar niet tegen over de executeur en de gevolmachtigde

Doorgerekend: zo pakt het uit

Veelgemaakte fouten

Denken dat het testament al iets regelt zolang je leeft

Een testament treedt pas in werking op de dag van overlijden. Wie alleen een testament heeft en wilsonbekwaam wordt, laat zijn familie alsnog naar de kantonrechter gaan voor bewind of mentorschap. Dat kost weken tot maanden en de rechter kiest dan wie het wordt.

Een volmacht op de keukentafel schrijven

Een onderhandse volmacht is juridisch geldig, maar banken, notarissen en zorginstellingen accepteren hem vaak niet omdat niemand kan vaststellen of je hem bij je volle verstand hebt getekend. Bij de verkoop van een woning is een notariële volmacht sowieso vereist.

De schenkingsbevoegdheid vergeten

Staat er niets over schenken in de akte, dan mag de gevolmachtigde geen euro weggeven. Het jaarlijkse schenkritme valt precies stil op het moment dat de vrijstellingen het hardst nodig zijn, en de erfbelasting loopt intussen op.

Schenken zonder te rekenen aan je eigen toekomst

Weggeschonken geld komt niet terug. Wie zijn buffer wegschenkt en daarna zorgkosten, een verbouwing of een lange oude dag krijgt, moet bij zijn kinderen aankloppen. Reken eerst uit welk bedrag je jaarlijks structureel kunt missen en schenk daarna pas.

De eenmalige vrijstelling laten verlopen

De eenmalig verhoogde vrijstelling geldt alleen tot en met de 40e verjaardag van je kind en moet in de aangifte worden geclaimd. Wie hem vergeet of te laat komt, betaalt over hetzelfde bedrag al snel enkele duizenden euro's meer.

Het huis overdragen en er gratis in blijven wonen

Houd je het gebruik van de woning zonder daar een zakelijke vergoeding voor te betalen, dan rekent de fiscus de woning bij je overlijden alsnog tot je nalatenschap. Je betaalt dan de notaris- en overdrachtskosten zonder dat er belasting is bespaard.

De akte nooit meer inzien

Een levenstestament uit 2010 wijst soms een gevolmachtigde aan die inmiddels zelf hulp nodig heeft of is overleden. Zonder plaatsvervanger in de akte begint de familie alsnog bij de kantonrechter.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

Een levenstestament en een eenvoudig testament kun je bij elke notaris laten opstellen zonder dat er verder advies bij hoeft; reken op 400 tot 1.250 euro per akte in 2026 en vraag twee offertes. Het wordt anders zodra er vermogen van betekenis is, een onderneming, een woning die naar één kind gaat, een tweede huwelijk met kinderen uit een eerdere relatie of een kind met een beperking. Dan verdient een estateplanner of fiscalist zijn uurtarief terug door de vrijstellingen over de jaren te verdelen en de combinatie van schenk- en overdrachtsbelasting exact door te rekenen; die tarieven liggen doorgaans tussen 150 en 300 euro per uur.

Voor de vraag welke bepalingen er in het testament moeten staan is de notaris zelf het juiste loket, en die uitleg zit meestal in de prijs van de akte. De gids over het opstellen van een testament helpt om dat gesprek voor te bereiden. Loopt er al ruzie in de familie over een schenking of een onterving, dan is dat geen notariswerk meer maar een zaak voor een advocaat erfrecht.