Oude kleuren elektra: welke draad was vroeger fase, nul en aarde

De oude draadkleuren en wat ze betekenden

Wie in een woning van voor 1970 een lasdoos openschroeft, ziet kleuren die vandaag iets heel anders zouden betekenen. In de oude Nederlandse code was groen de fasedraad, rood de nul, grijs of soms wit de aarde en zwart de schakeldraad naar een lichtpunt. Dat wijkt op twee punten gevaarlijk af van wat je nu gewend bent, en het is de reden dat een klus aan de elektra en het gas in huis in een ouder huis altijd met de groep uit begint.

Sinds 1970 gelden de kleuren die je in elke bouwmarkt koopt: bruin voor de fase, blauw voor de nul, geel/groen voor de aarde en nog steeds zwart voor de schakeldraad. De aardedraad is bewust tweekleurig, want die ene draad mag onder geen enkele omstandigheid verward worden met een spanningvoerende ader.

De pijnlijkste omkering zit in groen. In een oude installatie staat een groene draad onder spanning, terwijl diezelfde kleur nu bij de aarde hoort. Rood is de spiegel daarvan: vroeger de nul, nu een kleur die je vooral in snoeren en apparatuur als fase tegenkomt. Hoe de rest van je elektrische installatie is opgebouwd, van meterkast tot eindgroep, bepaalt verder hoeveel van die oude bedrading er nog ligt.

Functie van de draad	Kleur voor 1970	Kleur vanaf 1970
Fase (L), staat onder spanning	Groen	Bruin
Nul (N), retourdraad	Rood	Blauw
Aarde (PE), beschermingsleiding	Grijs, soms wit	Geel/groen
Schakeldraad naar het lichtpunt	Zwart	Zwart

Gecontroleerd op kleurcodering volgens NEN 1010, augustus 2026

Waarom de kleuren zijn veranderd en wanneer

De omslag rond 1970 had een nuchtere reden: kleurenblindheid. Rood en groen zijn precies de twee kleuren die bij de meest voorkomende vorm van kleurenblindheid door elkaar lopen, en dat waren nu net de kleuren voor nul en fase. Bruin en blauw zijn ook voor een kleurenblinde monteur uit elkaar te houden, en de tweekleurige geel/groene aarde valt zelfs in een donkere kruipruimte op.

Voor krachtstroom kwam de laatste stap later. De Europese harmonisatie legde vast dat de drie fasen bruin (L1), zwart (L2) en grijs (L3) heten, met blauw voor de nul en geel/groen voor de aarde. Die codering geldt in Nederland sinds 1 januari 2004, en vanaf 1 januari 2006 moesten alle nieuwe en gewijzigde installaties hem aanhouden. Daarvoor werkten netbeheerders en installateurs met rood, geel en blauw voor L1, L2 en L3.

Dat verschil is de vervelendste erfenis van allemaal. In een oude krachtstroomgroep, bijvoorbeeld naar een fornuis of een werkplaats in de schuur, is blauw een fase en niet de nul. Hoeveel vermogen er over zo'n groep mag lopen en hoe je dat verdeelt, lees je bij hoeveel watt per groep.

Ader	Oude kleur krachtstroom	Kleur sinds 2004
Fase 1 (L1)	Rood	Bruin
Fase 2 (L2)	Geel	Zwart
Fase 3 (L3)	Blauw	Grijs
Nul (N)	Zwart of geen aparte nul	Blauw
Aarde (PE)	Grijs of geel/groen	Geel/groen

Gecontroleerd op harmonisatiedocument HD 308 S2, verplicht vanaf 1 januari 2006

Wat een oude meterkast je vertelt over de bedrading

De meterkast verraadt vaak in tien seconden uit welk tijdvak de installatie stamt. Een ronde draaischijf die zichtbaar meedraait, porseleinen stoppen met smeltpatronen in plaats van klikschakelaars, twee of drie groepen voor het hele huis en geen enkele knop met de tekst 'T' erop: dan kijk je naar een installatie die grotendeels ouder is dan 1975.

Die testknop is het snelste ijkpunt. Sinds 1975 schrijft NEN 1010 bij nieuwe en gewijzigde huisinstallaties een aardlekschakelaar van 30 mA voor, en vanaf eind jaren negentig horen alle eindgroepen achter zo'n schakelaar te hangen. Ontbreekt hij, dan is er sindsdien vrijwel zeker niets wezenlijks aan de kast gedaan en liggen de oude kleuren er nog. Wat het apparaat precies doet en waarom het bij oude bedrading vaker uitvalt, staat bij de aardlekschakelaar.

Kijk ook naar het aantal aders dat de kast in en uit gaat. Een oude installatie met twee aders per groep heeft geen beschermingsleiding, hoeveel stopcontacten je later ook hebt bijgeplaatst. In dezelfde kast hangt meestal de gasmeter; ruik je daar gas, sluit dan de hoofdkraan en volg de stappen bij een gaslek voordat je aan de elektra begint.

Wat je in de meterkast ziet	Waarschijnlijk bouwjaar installatie	Wat dat betekent voor de draadkleuren
Draaischijfmeter, porseleinen stoppen, twee groepen	Voor 1965	Groen fase, rood nul, aarde vaak volledig afwezig
Stoppenkast met drie tot vier groepen, geen testknop	1965 tot 1975	Oude kleuren, aarde alleen bij fornuis en wasmachine
Installatieautomaten met één aardlekschakelaar	1975 tot 1997	Overgang: mengeling van oude en nieuwe kleuren
Twee aardlekschakelaars, hoofdschakelaar aanwezig	Na 1997	Bruin, blauw en geel/groen door de hele woning

Gecontroleerd op augustus 2026

De oude elektra meter moet weg: wat de Energiewet vraagt

Sinds 1 januari 2026 geldt de Energiewet, en daarin staat dat analoge elektriciteitsmeters vervangen moeten worden door een digitale of slimme meter. Weigeren kan niet meer; kiezen wel. Je mag een digitale meter zonder communicatiemodule laten plaatsen en je standen zelf doorgeven, of een slimme meter die op afstand wordt uitgelezen. Bij een bestaande slimme meter kun je de netbeheerder vragen de communicatiefunctie uit te zetten.

De netbeheerder stuurt een aanbiedingsbrief. Maak je binnen zes weken na die brief een afspraak, dan is de plaatsing kosteloos en staat de monteur er hooguit een uur. Vraag je de wissel eerder aan dan de netbeheerder hem aanbiedt, dan komen er wel kosten bij. Voor de laatste groep van ongeveer 500.000 klanten met een oude meter loopt dat aanbod nu.

Reageer je niet, dan komt de Rijksinspectie Digitale Infrastructuur in beeld. Die controleert elke drie weken en kan een last onder dwangsom opleggen: 100 euro per constatering zonder zonnepanelen en 550 euro per constatering met zonnepanelen, tot drie keer toe. Betalen heft de verplichting niet op. Een nieuwe meter meet trouwens alleen; op je energierekening verandert er pas iets als je zelf gaat schuiven, bijvoorbeeld na gas en elektra vergelijken. Andere klussen rond het huis staan bij onderhoud en problemen.

Wanneer oude elektra draden echt risico geven

Oude kleuren zijn op zichzelf niet gevaarlijk; oude isolatie wel. Installatiedraad uit de jaren vijftig en zestig heeft vaak een rubberen of geïmpregneerde mantel die na decennia hard en bros wordt. Trek je zo'n draad in de buis een stukje op, dan bladdert de isolatie af en ligt het koper bloot in een leiding waar hij een andere ader raakt.

Het tweede probleem is de doorsnede. In veel vooroorlogse en naoorlogse woningen ligt overal 1,5 mm² draad, ook naar stopcontacten. Een stopcontactgroep van 16 ampère vraagt 2,5 mm², en op een te dunne ader wordt de warmte niet afgevoerd zodra je er een waterkoker, een oven en een vaatwasser tegelijk op zet.

Het derde is de ontbrekende aarde. Waar maar twee aders liggen, kun je geen veilig geaard stopcontact maken, hoe modern het contactdoosje eruitziet. Sommige klussers verbinden dan de nul door naar de randaarde: dat is verboden en levert bij een onderbroken nul spanning op de behuizing van je apparaten. Wat er wel kan, staat bij het geaard stopcontact. In de badkamer is dat geen keuze maar een eis, zoals te lezen bij een stopcontact in de badkamer.

Zo stel je vast welke draad wat is

In een huis dat in fasen is verbouwd, liggen oude en nieuwe kleuren door elkaar. Een keuken uit 2015 met bruin en blauw hangt dan aan een groep die halverwege de zoldervloer overgaat in groen en rood, soms met een kroonsteentje in een lasdoos die niemand meer kan vinden. De kleur is in zo'n huis een aanwijzing, geen bewijs.

Werk daarom altijd van de kast naar het klusje toe. Zet de groep uit, controleer aan het werkpunt met een tweepolige spanningszoeker of er echt geen spanning meer staat, en test dat instrument daarna op een groep die wél aan staat. Een goedkope penvormige fasezoeker geeft in oude installaties geregeld een verkeerde uitslag door inductie van naastliggende aders.

Meet vervolgens de functie in plaats van de kleur af te lezen. Tussen fase en nul staat ongeveer 230 volt, tussen fase en aarde ook, en tussen nul en aarde vrijwel niets. Levert dat een onverwachte uitkomst op, dan zit er een fout in de installatie en is dat meteen een verklaring voor een groep die zonder aanleiding uitvalt, zoals bij kortsluiting beschreven staat. Label wat je hebt vastgesteld met duurzame labels en maak foto's van elke lasdoos die je open hebt gehad.

Vervangen of laten liggen: wat het kost

Een installatie met oude kleuren hoeft niet per definitie eruit. De vraag is of de isolatie nog gaaf is, of er een beschermingsleiding ligt en of de groepenverdeling past bij wat je tegenwoordig aanzet. Een gaaf gebleven leiding in een droge buis kan nog jaren mee; brosse rubberdraad naar een badkamer is een ander verhaal.

In de praktijk vervangen de meeste huiseigenaren gefaseerd, op het moment dat de vloer of het stucwerk toch open ligt. De marktprijzen in 2026 lopen ver uiteen, want ongeveer zeventig procent van de rekening bestaat uit arbeid en die hangt aan de bereikbaarheid van de leidingen. Onderstaande bedragen zijn richtprijzen van installatiebedrijven, geen tarieven.

Een nieuwe groepenkast op oude bedrading zetten helpt maar half. De aardlekschakelaar beschermt je dan wel tegen aanraking van een defect apparaat, maar de brosse isolatie in de buis blijft liggen en de ontbrekende aarde komt er niet door terug. Vraag de installateur daarom altijd te benoemen wat er ná zijn werk nog oud is.

Werk	Richtprijs 2026	Wat je ervoor krijgt
Groepenkast vervangen, 1 fase, 4 groepen	€ 365 - € 555	Automaten en aardlekschakelaars in plaats van stoppen
Groepenkast vervangen, 1 fase, 6 tot 8 groepen	€ 475 - € 750	Ruimte voor keuken, wasmachine en laadpunt
Groepenkast vervangen, 3 fasen, 8 tot 10 groepen	€ 750 - € 1.000	Verdeling over drie fasen bij zwaardere aansluiting
Aardpen aanleggen en aansluiten	€ 200 - € 300 extra	Basis voor een echte beschermingsleiding
Extra groep aanleggen	€ 200 - € 450	Eén nieuwe leiding vanaf de kast
Stopcontact plaatsen of vervangen	€ 80 - € 180	Per punt, afhankelijk van hak- en breekwerk
Elektra vernieuwen door de hele woning	vanaf ongeveer € 5.000	Nieuwe bedrading, kast en punten
Inspectie volgens NEN 1010	€ 150 - € 400 excl. btw	Rapport met gebreken en aanbevelingen

Gecontroleerd op marktindicaties installatiebedrijven, augustus 2026

Regels bij verbouwen, verkopen en verzekeren

Een bestaande installatie hoeft niet aan de nieuwste NEN 1010 te voldoen. Zolang je er niets aan verandert, geldt de uitgave van de norm die bij aanleg van kracht was; het huidige NEN 1010:2020 met correctieblad uit 2024 is dan een aanbeveling. Zodra je wijzigt of uitbreidt, moet dat nieuwe deel wél volgens de actuele uitgave, en de aansluiting op het oude deel mag daar niet onveilig door worden.

Bij verkoop speelt de mededelingsplicht. Weet je dat de bedrading uit de jaren zestig stamt of dat er geen aarde ligt, dan hoort dat op de vragenlijst bij de koopakte. De koper heeft daarnaast een onderzoeksplicht, en een gewone bouwkundige keuring kijkt naar de elektra meestal alleen visueel. Wie zekerheid wil, laat een aparte inspectie doen.

Verzekeraars sluiten brand door verouderde bedrading in een woonhuisverzekering doorgaans niet uit, maar kunnen de uitkering aantasten bij aantoonbaar onveilig zelf uitgevoerd werk. Werk aan de verzegelde delen van de meterkast, van de hoofdaansluiting tot en met de meter, is sowieso voorbehouden aan de netbeheerder of een erkend installateur. Verbreek je een zegel, dan kost dat geld en gedoe.

Zo pak je een installatie met oude kleuren aan

Van vaststellen wat er ligt tot het werk laten uitvoeren, in zes stappen.

1. Bepaal het tijdvak van je installatie

   Noteer het bouwjaar van de woning en kijk in de meterkast naar het metertype, het aantal groepen en de aanwezigheid van een testknop. Dat geeft binnen een paar minuten een goed beeld van welke kleurcode je onder het stucwerk mag verwachten.

2. Schakel uit en controleer spanningsloosheid

   Zet de groep uit, bij voorkeur de hoofdschakelaar, en controleer aan het werkpunt met een tweepolige spanningszoeker. Test het instrument daarna op een groep die aan staat, zodat je weet dat het zelf nog werkt.

3. Meet de functie van elke ader

   Stel per ader vast of het fase, nul of aarde is via een meting, niet via de kleur. Ontbreekt een derde ader, dan is er geen beschermingsleiding en kun je op die groep geen veilig geaard stopcontact maken.

4. Beoordeel de staat van de isolatie

   Buig een stukje draad voorzichtig. Barst of verkruimelt de mantel, dan is de hele leiding aan vervanging toe en niet alleen het uiteinde dat je in handen hebt. Deze beoordeling bepaalt het verschil tussen een klusje van een uur en een groep die opnieuw getrokken moet worden.

5. Label alles en leg het vast

   Schrijf op elke ader wat het is en maak foto's van elke geopende lasdoos voordat je hem dichtmaakt. Een simpel schema in de meterkast voorkomt dat de volgende ingreep weer met meten begint.

6. Laat het onveilige deel door een installateur doen

   Werk aan de verzegelde delen van de meterkast en aan groepen zonder aarde hoort bij een erkend installateur. Vraag om een inspectierapport na oplevering, zeker als je delen van de elektrische installatie laat vervangen; dat rapport heb je bij verkoop weer nodig.

Loop dit na voordat je aan oude bedrading werkt

• Weet je uit welk tijdvak de installatie stamt en welke kleurcode daarbij hoort
• Heb je een tweepolige spanningszoeker en heb je die getest op een groep die aan staat
• Ligt er een derde ader voor de aarde, of zijn het er maar twee
• Is de isolatie nog buigzaam of verkruimelt hij bij aanraking
• Hangt er een aardlekschakelaar van 30 mA voor de groep waaraan je werkt
• Is de doorsnede van de draad voldoende voor de groep, minimaal 2,5 mm² bij 16 ampère
• Heb je elke ader gelabeld en de lasdozen gefotografeerd
• Heb je de aanbiedingsbrief van de netbeheerder voor je oude meter beantwoord

Doorgerekend: zo pakt het uit

Veelgemaakte fouten

Groen aanzien voor de aardedraad

Dit is de fout die de meeste ongelukken veroorzaakt in oude huizen. Groen was tot 1970 de fase, en aarde is sindsdien altijd geel én groen op dezelfde ader. Wie in een lasdoos de groene draad op de randaarde van een stopcontact zet, brengt 230 volt op de metalen behuizing van elk apparaat dat erin gaat.

Blauw voor nul houden in een oude krachtstroomgroep

Bij de oude driefasecodering was blauw de derde fase, niet de nul. In een oude kookgroep of een groep naar de schuur kun je daardoor een fase aansluiten waar je een nul verwacht. Het gevolg is meestal directe kortsluiting en in het slechtste geval een apparaat dat onder spanning komt te staan.

Een zwarte schakeldraad als spanningsloos beschouwen

Zwart is toen en nu de draad tussen schakelaar en lichtpunt. Staat de schakelaar aan, dan voert die draad gewoon fase. Wie de groep uitzet maar vergeet dat een tweede groep via een wisselschakeling op hetzelfde plafondpunt uitkomt, meet zich mis. Controleren met een tweepolige spanningszoeker aan het werkpunt kost tien seconden.

De nul doorlussen naar de randaarde

Bij een installatie zonder aardedraad lijkt dit een gratis oplossing voor een geaard stopcontact. Het is verboden en levenslang gevaarlijk: raakt de nul ergens onderbroken, dan komt via het apparaat de volle spanning op de aardpen van je stekker te staan. Een aardlekschakelaar merkt dat niet op.

Een nieuwe groepenkast op oude bedrading zetten

De kast oogt daarna modern, en dat wekt vertrouwen dat er niet is. Brosse isolatie in de buis blijft brosse isolatie, en een groep zonder derde ader blijft ongeaard. Vraag de installateur schriftelijk te benoemen welke groepen na zijn werk nog oud zijn, anders betaal je 600 euro voor een gevoel.

Oude en nieuwe kleuren mengen zonder te labelen

Bij een verbouwing in fasen ontstaat vanzelf een mengeling. Wordt er niet gelabeld, dan is de volgende klus vier keer zo duur omdat alles opnieuw uitgemeten moet worden. Erger is dat de volgende bewoner op de kleur vertrouwt en daar geen reden toe heeft.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

Meten welke ader wat is en een stopcontact vervangen kun je met een tweepolige spanningszoeker prima zelf, mits de groep uit staat en er een beschermingsleiding ligt. Zodra er geen aarde is, de isolatie verkruimelt of er aan de verzegelde delen van de meterkast moet worden gewerkt, hoort de klus bij een erkend installateur; die rekent in 2026 doorgaans tussen 55 en 85 euro per uur plus voorrijkosten van 25 tot 50 euro. Voor een oordeel over de hele woning is een inspectie volgens NEN 1010 de aangewezen route, tussen 150 en 400 euro exclusief btw in 2026, met een rapport dat je bij verkoop kunt overleggen. De netbeheerder is het loket voor alles vóór de meter, inclusief het verzwaren van je aansluiting; de meterwissel zelf regel je met de aanbiedingsbrief die je thuisgestuurd krijgt. Twijfel je of je installatie als geheel nog past bij wat je aanzet, begin dan bij de gids over de elektrische installatie en bij hoeveel watt per groep mag; met die twee in de hand voer je een veel gerichter gesprek met de installateur.