Gas, water en licht vergelijken: waar je wel en niet kunt overstappen

Wat er achter gas, water en licht op je rekening zit

Gas, water en licht is een huishoudterm, geen product. Achter die drie woorden zitten twee rekeningen van twee verschillende partijen: je energieleverancier stuurt de rekening voor gas en stroom, het drinkwaterbedrijf van je regio die voor water. Alleen de eerste van die twee kun je aan een ander gunnen.

Dat onderscheid bepaalt hoe je de posten aanpakt. Bij gas en stroom is er een vrije markt met leveringstarieven die per contract verschillen, bij drinkwater is er per gebied precies één leverancier met een tarief dat de toezichthouder toetst. Wie overstapt op elektrisch verwarmen verschuift bovendien gewicht van de gasrekening naar de stroomrekening, en dan zegt alleen de optelsom van die twee posten nog iets.

Op je energierekening staan trouwens ook posten waarover geen enkele leverancier gaat: de energiebelasting, de btw en het netbeheertarief van je regionale netbeheerder. Die zijn voor iedereen op hetzelfde adres gelijk, ongeacht bij wie je klant bent.

Post	Van wie je de rekening krijgt	Kun je wisselen	Waar het prijsverschil zit
Gas	Energieleverancier van je keuze	Ja	Leveringstarief per m³ en vaste leveringskosten
Stroom (licht)	Energieleverancier van je keuze	Ja	Leveringstarief per kWh, vaste kosten en terugleverkosten
Netbeheer gas en stroom	Regionale netbeheerder	Nee, hoort bij je adres	Vast jaartarief per aansluiting, per regio verschillend
Drinkwater	Drinkwaterbedrijf van je regio	Nee, wettelijk gebonden gebied	Vastrecht en tarief per m³, per regio verschillend
Rioolheffing	Je gemeente	Nee	Tarief per gemeente, meestal los van je verbruik
Waterschapsbelasting	Je waterschap	Nee	Tarief per waterschap en per huishoudensgrootte

Gecontroleerd op augustus 2026

Water vergelijken kan niet, en dat is wettelijk zo geregeld

Nederland heeft tien drinkwaterbedrijven en elk daarvan levert binnen een vast gebied. Je adres bepaalt wie je water levert, en er bestaat geen procedure om over te stappen naar het bedrijf van de buurprovincie. Een vergelijkingssite die belooft je waterrekening te verlagen door van leverancier te wisselen, verkoopt iets wat niet bestaat.

De rekening zelf bestaat uit vier onderdelen. Er is een vastrecht per aansluiting dat je ook betaalt als je niets tapt, een tarief per kubieke meter, de belasting op leidingwater van 0,437 euro per kuub in 2026, en 9 procent btw over het geheel. Alles bij elkaar kost een kuub drinkwater in 2026 gemiddeld 2,71 euro; het exacte bedrag voor jouw regio staat op je jaarafrekening.

De belasting op leidingwater draag je niet zelf af. Die wordt geheven bij het bedrijf dat water via een aansluiting aan je levert, en dat bedrijf rekent hem door op je nota. Dat verklaart waarom de post op je afrekening staat terwijl je er nooit zelf aangifte voor doet.

Onderdeel van je waterrekening	Wie stelt het vast	Kun je er iets aan doen
Vastrecht per aansluiting	Je drinkwaterbedrijf	Nee, behalve door de aansluiting op te heffen
Tarief per kubieke meter	Je drinkwaterbedrijf, getoetst door de toezichthouder	Nee
Belasting op leidingwater	De wetgever, 0,437 euro per m³ in 2026	Nee
Btw van 9 procent	De wetgever	Nee
Aantal kubieke meters	Jijzelf	Ja, dit is de enige knop die je hebt

Gecontroleerd op tarieven 2026

Begin bij je eigen kuubs en kilowatturen

Vergelijken zonder je eigen verbruik levert een uitkomst op die over iemand anders gaat. Pak daarom eerst je laatste jaarafrekening en noteer drie getallen: je gasverbruik in kubieke meters, je stroomverbruik in kilowatturen en je waterverbruik in kubieke meters. Die drie zijn de invoer voor elke vergelijking die daarna volgt.

Heb je die afrekening niet bij de hand, dan geeft een gemiddelde een eerste indicatie. Een Nederlands huishouden verbruikte in 2024 gemiddeld 1.040 kubieke meter gas en 2.430 kilowattuur stroom. Dat gemiddelde zegt weinig over jouw huis, want het verschil tussen een appartement en een vrijstaande woning is meer dan een verdubbeling.

Voor water reken je met ongeveer 43 kubieke meter per persoon per jaar, oftewel zo'n 118 liter per dag. Dat getal hangt vooral aan het aantal bewoners en aan hoe lang jullie douchen, niet aan het type woning. Zonnepanelen op het dak veranderen de eerste kolom niet maar wel je netto stroomafname, en dan wordt teruglevering een aparte vergelijkingspost.

Woningtype	Gas per jaar	Huishouden	Stroom per jaar	Water per jaar
Appartement	630 m³	1 persoon	1.650 kWh	43 m³
Tussenwoning	880 m³	2 personen	2.610 kWh	86 m³
Hoekwoning	1.010 m³	3 personen	3.170 kWh	129 m³
Twee-onder-een-kap	1.150 m³	4 personen	3.710 kWh	172 m³
Vrijstaand	1.440 m³	5 personen	4.070 kWh	215 m³

Gecontroleerd op gas en stroom: gemiddelden over 2024 volgens CBS en Milieu Centraal; water: 43 m³ per persoon

Wat gas, water en licht samen per maand kosten

Zet je de gemiddelden om in geld, dan loopt de rekening voor de drie posten samen van ongeveer 65 euro per maand voor een alleenwonende in een appartement tot ongeveer 250 euro voor een gezin van vijf in een vrijstaand huis. De grootste sprong zit in het gas, want dat verbruik meer dan verdubbelt over die reeks.

De cijfers hieronder rekenen met de gemiddelde all-in prijzen van 2026: 1,35 euro per kubieke meter gas en 0,27 euro per kilowattuur stroom, allebei inclusief energiebelasting en btw. Van het energiebedrag gaat de vermindering energiebelasting van 628,96 euro per aansluiting met verblijfsfunctie af, een vast bedrag dat je leverancier over het jaar verrekent. Water staat op 2,71 euro per kuub.

Let op wat die vaste vermindering doet bij een klein verbruik. Een alleenwonende betaalt bruto ongeveer 1.296 euro aan gas en stroom en houdt na de vermindering 667 euro over, waardoor de waterrekening opeens een zesde van het totaal is. Bij een groot huishouden valt datzelfde bedrag in het niet en gaat bijna alle aandacht terecht naar het gas.

euro per maand, 2026 bron: berekend met gemiddeld verbruik volgens CBS en Milieu Centraal en de gemiddelde tarieven van 2026 augustus 2026

Woning en huishouden	Gas en stroom na vermindering	Water	Samen per jaar	Samen per maand
Appartement, 1 persoon	€ 667	€ 117	€ 784	€ 65
Tussenwoning, 2 personen	€ 1.264	€ 233	€ 1.497	€ 125
Hoekwoning, 3 personen	€ 1.590	€ 350	€ 1.940	€ 162
Twee-onder-een-kap, 4 personen	€ 1.925	€ 466	€ 2.391	€ 199
Vrijstaand, 5 personen	€ 2.414	€ 583	€ 2.997	€ 250

Gecontroleerd op gerekend met de gemiddelde tarieven van 2026, augustus 2026

Bij gas en licht kies je uit vier contractvormen

Het energiedeel is het enige stuk waar je iets te kiezen hebt, en daar bestaan vier smaken die je op verschillende dingen vergelijkt. Een vast contract legt het tarief voor de hele looptijd vast, een variabel contract beweegt mee met tariefronden van de leverancier, een dynamisch contract volgt de beursprijs per uur en het modelcontract heeft wettelijk vastgelegde voorwaarden zonder einddatum.

Bij een vast contract vergelijk je het tarief voor de hele periode plus de vaste kosten. Bij een dynamisch contract vergelijk je alleen de opslag per eenheid en het maandbedrag, want de beursprijs zelf is bij elke leverancier dezelfde. Wat welke vorm in jouw situatie oplevert, staat verder uitgewerkt in de gids over energie vergelijken.

Een enkele leverancier biedt gas en stroom alleen als pakket aan, andere laten je de twee los afsluiten. Los afsluiten kan goedkoper zijn, maar je betaalt dan vaak twee keer vaste leveringskosten en je krijgt twee jaarafrekeningen op verschillende momenten. Reken beide varianten door op het jaarbedrag voordat je die keuze maakt.

Contractvorm	Waarop je vergelijkt	Wanneer hij past
Vast contract	Tarief per kWh en m³ voor de hele looptijd plus de vaste kosten	Als je zekerheid over je maandlast belangrijker vindt dan de laagste prijs
Variabel contract	Het tarief van dit moment en de vaste kosten	Als je maandelijks wilt kunnen opzeggen
Dynamisch contract	De opslag per kWh en m³ en het maandbedrag	Als je verbruik kunt verschuiven, bijvoorbeeld met een thuisbatterij of laadpaal
Modelcontract	Alleen het tarief, want de voorwaarden zijn wettelijk gelijk	Als je geen looptijd wilt en de voorwaarden simpel wilt houden

Vergelijk op het jaarbedrag, niet op de prijs per kilowattuur

De prijs per kilowattuur is de post die het hardst geadverteerd wordt en zelden de post die de uitslag bepaalt. Naast het leveringstarief betaal je vaste leveringskosten per aansluiting, en die tellen bij gas en stroom apart. Een contract met een laag tarief per kWh en hoge vaste kosten kan bij een klein verbruik duurder uitpakken dan een contract dat op papier duurder oogt.

Een lage voorschotnota zegt al helemaal niets. Het maandbedrag is een schatting die op de jaarafrekening wordt rechtgetrokken, dus een leverancier die je 90 euro per maand laat betalen terwijl je 130 euro verbruikt, stuurt je later gewoon het verschil. De enige eerlijke maatstaf is wat een contract over twaalf maanden kost bij jouw eigen verbruik.

Heb je zonnepanelen, dan komt er een post bij die de rangorde kan omdraaien: terugleverkosten. Die verschillen fors per leverancier en worden meestal in staffels berekend op basis van hoeveel je teruglevert. Hoe je die posten stap voor stap bij elkaar optelt, laat de gids over gas en elektra vergelijken zien.

Wat je op de aanbieding ziet	Wat het over een vol jaar waard is
Welkomstkorting van 100 euro	Eenmalig voordeel in het eerste jaar, daarna nul
Laagste prijs per kWh	Weinig, zolang je het gastarief en de vaste kosten niet meetelt
Laag maandbedrag	Niets, het is een voorschot dat later wordt verrekend
Vaste leveringskosten per aansluiting	Twaalf maal het maandbedrag, en dat maal twee bij gas en stroom
Een tarief met het woord vanaf ervoor	Een instaptarief dat op jouw verbruik hoger kan uitvallen
Geen terugleverkosten	Bij zonnepanelen vaak enkele tientjes tot honderden euro's per jaar waard

Gecontroleerd op marktaanbiedingen, augustus 2026

Elektrisch verwarmen verschuift het gewicht tussen gas en licht

Zodra je warmte van gas naar stroom verplaatst, verandert de verhouding tussen de twee posten die je wél kunt vergelijken. Eén kubieke meter gas levert in een hr-ketel ongeveer 8,8 kilowattuur nuttige warmte, dus warmte uit gas kost in 2026 rond de 0,15 euro per kilowattuur tegenover 0,27 euro voor directe elektrische warmte. Die verhouding is de kern van de vraag wat goedkoper is, gas of stroom.

Directe elektrische verwarming maakt van elke kilowattuur stroom precies één kilowattuur warmte, of het nu om een infraroodpaneel of om een elektrische radiator gaat. Het rendement verschilt dus niet tussen die apparaten; het verschil zit in hoe snel je de warmte voelt en of je een hele ruimte of alleen jezelf verwarmt. Op de jaarrekening kost een elektrisch bijgestookte kamer daardoor meestal meer dan diezelfde kamer op de cv.

De uitzondering is de warmtepomp. Een lucht-waterwarmtepomp haalt uit één kilowattuur stroom drie tot vier kilowattuur warmte, waardoor de kostprijs per kilowattuur warmte onder die van gas duikt. Ook je warm water telt mee in deze afweging: wie tapwater met een elektrische ketel maakt, verplaatst kuubs gas naar kilowatturen zonder dat er één liter water minder doorheen gaat.

Warmtebron	Kosten per kWh warmte in 2026	Effect op je rekening
Hr-ketel op gas	Ongeveer € 0,15	Gasrekening, met 8,8 kWh nuttige warmte per m³
Infraroodpaneel of elektrische radiator	€ 0,27	Stroomrekening, één kWh warmte per kWh stroom
Lucht-waterwarmtepomp bij een jaarrendement van 3,5	Ongeveer € 0,08	Stroomrekening, gasaansluiting kan vervallen
Elektrische boiler voor tapwater	€ 0,27	Verschuift warm water van gas naar stroom

Gecontroleerd op gerekend met € 1,35 per m³ gas en € 0,27 per kWh stroom, 2026

De posten die op je waterrekening lijken maar het niet zijn

Veel huishoudens rekenen de rioolheffing en de waterschapsbelasting bij de post water, terwijl die van de gemeente en het waterschap komen en niets met je drinkwaterbedrijf te maken hebben. Ze staan op een aanslag die eens per jaar binnenkomt, meestal in het voorjaar. De gemeentelijke heffingen kwamen in 2026 gemiddeld uit op 1.052 euro per huishouden, en een waterschapsaanslag van rond de 350 euro voor een eigen woning is een gangbaar bedrag.

Vergelijken kan bij die posten niet, want ze horen bij je adres. Controleren kan wel. De hoogte van de waterschapsbelasting en de onroerendezaakbelasting hangt deels aan je WOZ-waarde, en tegen die waarde staat bezwaar open in de zes weken na de beschikking.

Van je vaste woonlasten zijn er maar een paar echt vergelijkbaar. Naast je energiecontract zijn dat je woonverzekering en, als je rentevaste periode afloopt, je hypotheekrente. Bij de rest gaat besparen via verbruik of via bezwaar, niet via overstappen.

Post	Wie stuurt de aanslag	Waarvan hangt hij af	Wat je kunt doen
Rioolheffing	Gemeente	Tarief per gemeente, soms per huishoudensgrootte	Controleren of de tenaamstelling klopt
Afvalstoffenheffing	Gemeente	Huishoudensgrootte, soms per lediging	Bij diftar je aanbiedgedrag aanpassen
Watersysteemheffing gebouwd	Waterschap	Je WOZ-waarde	Bezwaar tegen de WOZ-waarde binnen zes weken
Ingezetenenheffing	Waterschap	Vast bedrag per huishouden	Niets, behalve controleren of je maar één aanslag krijgt
Zuiveringsheffing	Waterschap	Aantal vervuilingseenheden, meestal één of drie	Melden als je alleen woont, dan geldt één eenheid

Gecontroleerd op augustus 2026

Gas, water en licht regelen bij een verhuizing

Bij een verhuizing meld je je bij drie partijen aan en dat is de enige keer dat je alle drie de posten tegelijk aanraakt. Je energieleverancier kies je zelf en meld je het liefst voor de sleuteloverdracht aan, je drinkwaterbedrijf ligt vast bij je nieuwe adres en de gemeente krijgt je verhuisaangifte. Zonder eigen energiecontract kom je terecht bij de leverancier die het adres bedient, meestal tegen een tarief dat hoger ligt dan wat je zelf had kunnen afsluiten.

Noteer op de dag van overdracht de meterstanden van gas, stroom en water, met een foto erbij. Dat is het bewijs waarmee je eindafrekening en je beginstand kloppen, en het scheelt maanden gedoe als een leverancier met een schatting werkt. Sluit je online of telefonisch een energiecontract af, dan heb je daarna wettelijk veertien dagen bedenktijd.

Ligt je nieuwe woning op een warmtenet, dan bestaat de gaspost niet en komt er een warmteleverancier voor in de plaats die je net zomin kunt kiezen als je waterbedrijf. Wat dat voor je tarieven en je aansluiting betekent, staat in de gids over van het gas af gaan. Vergelijken beperkt zich in dat geval tot je stroomcontract, en dan wegen de vaste kosten per aansluiting zwaarder mee.

Zo zet je gas, water en licht in één avond op een rij

Met drie jaarafrekeningen op tafel ben je in ongeveer een uur klaar.

1. Leg je drie jaarafrekeningen naast elkaar

   Pak de jaarafrekening van je energieleverancier, die van je drinkwaterbedrijf en de gemeentelijke aanslag erbij. Alleen op die documenten staat je werkelijke verbruik; je maandbedragen zijn schattingen.

2. Noteer je verbruik in kubieke meters en kilowatturen

   Schrijf je gasverbruik, je stroomverbruik en je waterverbruik over een vol jaar op. Bij zonnepanelen noteer je ook wat je hebt teruggeleverd, want dat is bij het vergelijken een aparte post.

3. Zoek de einddatum van je energiecontract op

   Kijk of je een vast contract hebt en wanneer het afloopt. Binnen een vaste looptijd kan een opzegvergoeding gelden, en die weegt vaak zwaarder dan het verschil in tarief.

4. Vergelijk het energiedeel op het jaarbedrag

   Vul je eigen verbruik in en vergelijk uitsluitend het totaalbedrag over twaalf maanden, inclusief vaste kosten en eventuele terugleverkosten. Welke contractvorm daarbij past, lees je in de uitleg over energiecontracten vergelijken.

5. Zet water en de heffingen ernaast als vast gegeven

   Neem het bedrag van je waterrekening en je aanslagen over zonder te gaan zoeken naar alternatieven. Deze posten liggen vast bij je adres; besparen gaat hier alleen via je verbruik.

6. Kijk waar je verbruik zelf omlaag kan

   Op de resterende posten helpt alleen minder verbruiken: korter douchen bij water, lager stoken en isoleren bij gas. Welke apparaten bij elektrische bijverwarming het minst kosten, staat bij zuinige elektrische verwarming.

7. Leg de overstap vast en controleer de meterstanden

   Bevestig de overstap schriftelijk en geef de meterstanden door op de overstapdatum. Controleer twee maanden later op je eerste nota of het afgesproken tarief er ook echt op staat.

Check dit voordat je op een aanbod ingaat

• Je hebt je eigen verbruik in m³ gas, kWh stroom en m³ water bij de hand
• Je vergelijkt het jaarbedrag inclusief vaste leveringskosten, niet het tarief per eenheid
• Je weet of je huidige contract een einddatum en een opzegvergoeding heeft
• Bij zonnepanelen heb je de terugleverkosten van beide leveranciers naast elkaar gezet
• Je hebt niet gerekend met het voorschotbedrag maar met het werkelijke jaarverbruik
• Je weet dat je waterrekening en je aanslagen niet mee overstappen
• Je hebt de meterstanden van de overstapdatum genoteerd en bewaard

Doorgerekend: zo pakt het uit

Veelgemaakte fouten

Denken dat je van waterbedrijf kunt wisselen

Drinkwaterbedrijven leveren binnen een vast gebied dat bij je adres hoort. Wie zijn avond besteedt aan het zoeken naar een goedkopere waterleverancier, zoekt naar iets wat niet bestaat, en loopt ondertussen het echte voordeel bij het energiecontract mis.

Vergelijken op het maandbedrag

Het voorschot is een schatting, geen prijs. Een leverancier die een laag maandbedrag voorstelt, stuurt het verschil gewoon op de jaarafrekening na. Rekenen met het voorschot leidt tot een keuze die achteraf tegenvalt en tot een naheffing die je niet had ingepland.

De vaste leveringskosten vergeten

Vaste kosten tellen per aansluiting, dus bij gas en stroom twee keer. Bij een klein verbruik kunnen die vaste kosten meer dan honderd euro per jaar schelen tussen twee contracten die op tarief bijna gelijk zijn.

Overstappen binnen een vaste looptijd zonder de vergoeding na te rekenen

Bij een vast contract mag je weg, maar dan kan een opzegvergoeding gelden die met de resterende looptijd oploopt. Reken die vergoeding af tegen de besparing over dezelfde periode; blijft er niets over, dan wacht je tot twee maanden voor de einddatum.

Bij zonnepanelen alleen op het leveringstarief kijken

Terugleverkosten lopen per leverancier ver uiteen en worden meestal in staffels berekend. Wie ze niet meetelt, kiest een contract met het laagste tarief en betaalt de winst aan het eind van het jaar terug via een post die op geen enkele aanbieding groot wordt afgedrukt.

De gemeentelijke aanslag bij de energierekening optellen

Rioolheffing, afvalstoffenheffing en waterschapsbelasting komen van andere afzenders en volgen andere regels. Door ze op één hoop te gooien met gas, water en licht lijkt de energierekening hoger dan hij is, en blijft de enige route die daar wel werkt, bezwaar tegen de WOZ-waarde, buiten beeld.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

Voor het vergelijken van gas en licht heb je geen adviseur nodig: met je jaarafrekening en een vergelijker kom je er in een uur uit. Een gesprek met een onafhankelijke energiecoach, bij veel gemeenten gratis of tegen een kleine eigen bijdrage, is nuttig zodra de vraag verschuift van welk contract naar welke maatregel: isoleren, een warmtepomp of van het gas af. Loopt er iets mis met een leverancier, dan is ACM ConsuWijzer het loket voor je rechten en de Geschillencommissie Energie de plek voor een klacht die je met de leverancier zelf niet oplost. Voor de installatie van elektrische verwarming, een warmtepomp of een zwaardere aansluiting ga je naar een erkend installateur; een verzwaring van je aansluiting vraag je aan bij de netbeheerder en die rekent daar eenmalige kosten voor. Twijfel je of jouw huis geschikt is voor een van de opties uit de gidsen over verwarming, dan is een warmtescan of een maatwerkadvies van een energieadviseur, meestal enkele honderden euro's, een verstandiger eerste uitgave dan een apparaat dat achteraf niet past.