Loden leidingen: herkennen, laten testen en vervangen

Waar loden leidingen nog liggen en van wie ze zijn

Lood is zacht, buigzaam en roest niet, en daarom was het tot ongeveer 1960 het gewone materiaal voor waterleidingen in huis. In woningen die daarna zijn gebouwd, zit vrijwel zeker geen lood meer in de drinkwaterinstallatie. Bij een huis uit de jaren dertig of ouder is de kans reëel dat er nog een stuk ligt, zeker wanneer de keuken en de badkamer nooit ingrijpend zijn verbouwd. De loden leiding is daarmee een van de weinige tastbare risico's die je bij gezond wonen in een oud huis nog letterlijk kunt aanwijzen.

De drinkwaterleiding heeft twee delen met twee eigenaren. Alles tot en met de watermeter is de aansluitleiding en die is van het drinkwaterbedrijf. Die bedrijven hebben hun loden aansluitleidingen grotendeels tussen 1990 en 2010 vervangen. Alles na de watermeter heet de binnenleiding en is eigendom van de huiseigenaar. Daar ligt het lood dat er nog is, en daar ligt ook de rekening.

Dat verklaart hoe een drinkwaterbedrijf kan zeggen dat het water dat het levert schoon is, terwijl er uit jouw keukenkraan toch lood komt. Het lood lost pas op in dat laatste stuk leiding, binnen jouw muren, en vooral wanneer het water er een tijd stil heeft gestaan. Hoe langer de stilstand en hoe zachter het water, hoe meer lood er in oplossing gaat.

Deel van de leiding	Eigenaar	Wie betaalt de vervanging
Hoofdleiding in de straat	Drinkwaterbedrijf	Drinkwaterbedrijf
Aansluitleiding tot en met de watermeter	Drinkwaterbedrijf	Drinkwaterbedrijf
Binnenleiding na de watermeter, koopwoning	Eigenaar van de woning	Eigenaar van de woning
Binnenleiding na de watermeter, huurwoning	Verhuurder	Verhuurder
Leidingen in de gemeenschappelijke ruimten van een appartementengebouw	Vereniging van eigenaars	De VvE, uit de reserve of via een extra bijdrage

Gecontroleerd op augustus 2026

Zo herken je een loden leiding

Begin bij de watermeter, want daar komt de leiding het huis binnen en is hij bijna altijd zichtbaar. Volg hem daarna zo ver je kunt: langs de plint, door de kruipruimte, onder de gootsteen en in de meterkast. Een loden leiding is dofgrijs en glimt niet, ook niet als je erover wrijft. Tik er met een schroevendraaier tegenaan en je hoort een dof geluid in plaats van een heldere tik.

De zekerste huistest is de krasproef. Haal een muntje of een sleutel stevig over de buis: bij lood krijg je een zachte, blanke zilverkleurige streep, bij koper een roodbruine en bij verzinkt staal krijg je er nauwelijks een kras in. Houd er ook een magneet tegenaan. Blijft die plakken, dan is het staal en geen lood, want lood en koper zijn niet magnetisch.

Let verder op de vorm. Loden leidingen zijn met de hand in vloeiende bochten gebogen zonder hulpstukken, en de verbindingen zijn dikke ronde soldeerbobbels in plaats van strakke koppelingen. Zie je een grijze buis met een bolle knoop op de plek waar twee stukken samenkomen, dan is lood waarschijnlijk. Vind je in de meterkast een net stuk kunststof of koper, dan zegt dat nog niets over het deel dat achter de vloer of in de muur verdwijnt.

Materiaal	Kleur	Krasproef met een muntje	Verbindingen	Aangelegd tot
Lood	Dofgrijs, glimt niet	Zachte blanke zilverkleurige kras	Dikke ronde soldeerbobbels, handgebogen bochten	Ongeveer 1960
Verzinkt staal	Grijs, soms roestbruin	Nauwelijks te krassen, magneet plakt	Schroefkoppelingen en hoekstukken	Jaren zeventig
Koper	Roodbruin, soms groen uitgeslagen	Harde roodbruine kras	Strakke soldeerkoppelingen en knelfittingen	Nu nog
Kunststof	Wit, grijs of zwart	Niet van toepassing	Knel- of persfittingen	Nu nog

De loodnorm en wat lood met je gezondheid doet

Sinds december 2022 staat in het Drinkwaterbesluit een norm van 5 microgram lood per liter drinkwater; daarvoor was die 10 microgram per liter. Nederland loopt daarmee voor op de Europese drinkwaterrichtlijn uit 2020, die lidstaten toestaat de oude waarde van 10 microgram per liter nog vijftien jaar aan te houden en de verlaging naar 5 microgram per liter uiterlijk op 12 januari 2036 verplicht stelt.

Die norm is geen scheidslijn tussen veilig en onveilig. De Gezondheidsraad stelde in 2019 dat gezondheidseffecten ook bij lagere blootstelling niet zijn uit te sluiten. Lood stapelt zich op in het lichaam, en de schade zit vooral in de ontwikkeling van de hersenen.

Drie groepen lopen het grootste risico: zuigelingen die flesvoeding krijgen die met kraanwater is aangemaakt, jonge kinderen en zwangere vrouwen vanwege het ongeboren kind. Bij kinderen kan hoge blootstelling leiden tot een lager IQ, en dat effect gaat niet meer weg. De Gezondheidsraad adviseert daarom om de resterende loden leidingen in oude huizen te saneren en om deze groepen tot die tijd flessenwater te laten gebruiken.

Voor gezonde volwassenen zonder kinderwens is het risico van een enkele loden leiding kleiner, maar niet nul. Wie het huis toch aanpakt, doet er verstandig aan de leiding meteen mee te nemen in plaats van hem nog een generatie te laten liggen.

Je kraanwater laten testen op lood

Kijken geeft een sterk vermoeden, meten geeft antwoord. Een loodmeting werkt met watermonsters die je zelf in geleverde flesjes tapt en met een retourlabel naar een laboratorium stuurt. De uitslag komt per e-mail en staat in microgram per liter, zodat je hem direct naast de norm van 5 microgram per liter kunt leggen.

De volgorde van de monsters bepaalt of de meting iets waard is. Het eerste monster is een stagnatiemonster: water dat minstens acht uur heeft stilgestaan, zonder eerst door te spoelen, uit de kraan waar je drinkwater tapt. Dat laat zien wat er in het slechtste geval uit je kraan komt. Het tweede monster tap je na een paar minuten doorspoelen en laat zien wat het drinkwaterbedrijf levert. Verschilt het eerste sterk van het tweede, dan zit de loodbron in jouw eigen installatie.

Een set flesjes met analyse kost doorgaans 30 tot 60 euro per monster, een marktprijs die per laboratorium verschilt. Woont er een zuigeling of jong kind in huis, vraag dan eerst bij je eigen drinkwaterbedrijf of het gratis bemonstert; verschillende bedrijven doen dat voor risicogroepen. Meet ook na een verbouwing opnieuw, want een nieuwe kraan of een nieuw stuk leiding kan de uitkomst veranderen.

Uitslag stagnatiemonster	Wat het betekent	Wat je doet
Minder dan 1 microgram per liter	Geen aanwijzing voor een loodbron in je installatie	Geen actie nodig
1 tot 5 microgram per liter	Onder de norm, maar er is wel een loodbron	Bron opsporen, doorspoelen bij stilstand, vervanging inplannen
5 tot 10 microgram per liter	Boven de norm van 5 microgram per liter	Leiding laten vervangen, tot die tijd geen kraanwater voor flesvoeding en jonge kinderen
Meer dan 10 microgram per liter	Ruim boven de norm	Direct flessenwater voor de risicogroepen en de vervanging met spoed regelen

Gecontroleerd op norm van 5 microgram per liter, augustus 2026

Loden leidingen vervangen: het werk en de kosten

Vervangen is het enige dat het probleem echt wegneemt. Een installateur sluit het water af bij de hoofdkraan, haalt de loden buis eruit en legt kunststof of koper terug, meestal langs dezelfde route. Bij een gemiddelde tussenwoning is dat een klus van een halve tot een hele werkdag; ligt de leiding onder een betonvloer of achter tegelwerk, dan komen er hak- en herstelwerk bij en loopt het op naar twee dagen.

De prijs hangt vooral af van het aantal meters en van de bereikbaarheid. Een leiding die in het zicht langs de plint loopt, is snel vervangen. Een leiding die door een dichte vloer gaat, vraagt breekwerk, stof, herstel van stucwerk en soms nieuwe tegels, en die afwerking kost vaak meer dan het loodgieterswerk zelf. Vraag daarom twee offertes waarin materiaal, arbeid, breekwerk en afwerking los staan, anders kun je ze niet vergelijken.

Ligt de vloer toch open, benut dat dan. In een woning van voor 1994 kun je bij breekwerk asbest tegenkomen in vloerzeil, kitranden of leidingisolatie; hoe je dat herkent en wat het verwijderen kost, staat in de gids over asbest verwijderen. Het is ook het goedkoopste moment om bekabeling voor het beveiligen van je huis mee te trekken, want de sleuf ligt er al.

Post	Marktindicatie inclusief btw
Loodtest van je kraanwater	€ 30 tot € 60 per monster
Uurtarief installateur	€ 60 tot € 90 per uur
Leiding vervangen in het zicht, langs plint of muur	€ 25 tot € 50 per meter
Leiding vervangen weggewerkt in wand of vloer	€ 80 tot € 150 per meter
Nieuwe kraan en koppeling bij de watermeter	€ 100 tot € 200
Herstel van stuc-, tegel- en schilderwerk	€ 300 tot € 800
Complete binnenleiding van een tussenwoning	€ 1.000 tot € 3.000

Gecontroleerd op marktindicatie augustus 2026, geen tarieflijst

Wat je doet zolang de loden leiding er nog ligt

Lood lost op in stilstaand water, dus stilstand is de knop waar je zelf aan kunt draaien. Heeft het water een nacht of een werkdag stilgestaan, laat de kraan dan lopen tot het water merkbaar kouder wordt. Dat duurt meestal een halve tot twee minuten, afhankelijk van de lengte van de leiding. Het water dat dan komt, heeft niet in jouw binnenleiding gestaan maar in de straat.

Gebruik voor drinken, koffie, thee en koken alleen koud water. Warm water lost meer lood op en heeft bovendien in de boiler stilgestaan. Kook nooit water uit de warmwaterkraan omdat het sneller gaat.

Een filterkan of een kraanfilter is geen oplossing waar je een gezin op bouwt. Sommige filters halen een deel van het lood eruit, maar de werking hangt af van het type en van tijdig vervangen van het patroon, en je meet niet wat er doorheen komt. Voor zuigelingen, jonge kinderen en zwangere vrouwen is flessenwater de veilige tussenoplossing tot de leiding eruit is, precies zoals de Gezondheidsraad adviseert.

Ben je langer weg geweest, bijvoorbeeld na een vakantie, spoel dan alle kranen ruim door voordat je weer water tapt. Dat helpt tegen lood en tegen andere gevolgen van lang stilstaand water.

Lood komt niet alleen uit loden leidingen

Ook zonder loden buis kan er lood in je kraanwater zitten. In oudere koperen installaties is soms loodhoudend soldeer gebruikt op de verbindingen; voor drinkwaterleidingen mag dat niet meer, maar wat er ligt, ligt er. Messing koppelingen en kranen bevatten van oudsher een kleine hoeveelheid lood, en juist bij nieuwe kranen kan de afgifte de eerste maanden verhoogd zijn. Spoel een nieuwe kraan daarom de eerste maanden even door voor gebruik; na een maand of drie is dat niet meer nodig.

Stilstand blijft de rode draad. Een zelden gebruikte kraan, een afgedopte leiding naar een verwijderde wasbak of een lange tak naar de zolder houdt water vast dat metalen opneemt. Laat dode leidingdelen bij een verbouwing verwijderen in plaats van afdoppen.

Datzelfde stilstaande water is ook de reden dat legionella in de installatie kan groeien, zeker in de leiding naar de douche. Wat je aan het geheel van je waterinstallatie kunt onderhouden en controleren, staat in de gids over leidingen en installaties. Wie de loden leiding laat vervangen, kan het hele tracé in één keer laten doorlopen op deze punten.

Loden leidingen bij koop, verkoop en verhuur

Koop je een woning van voor 1960, laat de waterleiding dan uitdrukkelijk meenemen in de bouwkundige keuring. Een keurder kijkt standaard naar dak, fundering en kozijnen, maar loopt de leiding bij de watermeter alleen na als je erom vraagt. Zo'n keuring kost doorgaans 350 tot 500 euro en is bij een vooroorlogs huis het goedkoopste onderdeel van de hele aankoop.

Juridisch draag je als koper een onderzoeksplicht en heeft de verkoper een mededelingsplicht voor gebreken die hij kent. Bij oude woningen staat vaak een ouderdomsclausule in de koopakte, waarmee de verkoper de verwachtingen over de staat van installaties naar beneden bijstelt. Zo'n clausule ontslaat hem niet van het melden van wat hij weet, maar hij verzwakt je positie achteraf wel. Regel het dus vooraf: laat keuren, vraag een offerte en onderhandel over de prijs voordat je tekent.

Huur je, dan is de binnenleiding een zaak van de verhuurder. Meld een vermoeden schriftelijk, vraag om een meting en zet er een redelijke termijn bij. Gebeurt er niets, dan is de Huurcommissie de volgende stap voor huurders van een woning met een gereguleerde huur. Bij een appartement gaat het vaak om leidingen die deels gemeenschappelijk zijn; kijk in de splitsingsakte wie waarvoor opdraait en zet het onderwerp op de agenda van de vergadering. Meer over de andere risico's die bij een oude woning horen, vind je op de overzichtspagina over veilig en gezond wonen, en wie naast de leidingen ook een oude schoorsteen erft, leest bij de openhaard wat daar bij komt kijken.

Van vermoeden naar een loodvrije leiding

Zes stappen die je in een paar weken kunt doorlopen, met de meting vooraan.

1. Zoek het bouwjaar op en kijk bij de watermeter

   Het bouwjaar staat op je taxatierapport, in de koopakte en in het openbare adressenregister van de gemeente. Is dat na 1960, dan kun je hier stoppen. Is het ervoor, loop dan naar de watermeter en bekijk de buis die het huis binnenkomt.

2. Volg de leiding door het huis

   Kijk in de kruipruimte, onder de gootsteen, achter het badkamermeubel en langs de plinten. Doe de krasproef en houd een magneet tegen elke grijze buis. Noteer per stuk het materiaal en de geschatte lengte, want die lengte bepaalt straks de offerte. Blijf bij dat zoeken af van beschadigd vloerzeil en oude leidingisolatie in een huis van voor 1994, want dat kan asbest bevatten.

3. Laat je kraanwater testen

   Bestel een testset of vraag je drinkwaterbedrijf om bemonstering. Tap het stagnatiemonster na minstens acht uur stilstand, zonder eerst door te spoelen, en stuur de flesjes dezelfde dag terug. De uitslag komt doorgaans binnen twee weken.

4. Neem meteen tijdelijke maatregelen

   Wacht met de gewoontes niet op de uitslag. Spoel bij stilstand door, gebruik alleen koud water voor koken en drinken en zet risicogroepen tot nader order op flessenwater. Dat kost bijna niets en dekt de weken tot de vervanging.

5. Vraag twee offertes bij een installateur

   Laat materiaal, arbeid, breekwerk en afwerking los begroten en vraag welk materiaal ervoor terugkomt. Vraag ook of dode leidingdelen worden verwijderd en of de installateur na afloop de leiding doorspoelt en de installatie op lekkage controleert.

6. Laat vervangen en meet daarna opnieuw

   Bewaar de factuur en de foto's van de open situatie; die zijn bij een latere verkoop het bewijs dat het lood eruit is. Meet vier tot acht weken na oplevering nog één keer, want een nieuwe kraan of koppeling kan de eerste maanden nog wat metaal afgeven.

Loop dit na bij een woning van voor 1960

• Bouwjaar van de woning opgezocht en de watermeter bekeken
• Krasproef en magneettest gedaan op elke grijze buis in huis
• Stagnatiemonster na acht uur stilstand laten analyseren
• Uitslag naast de norm van 5 microgram per liter gelegd
• Risicogroepen in huis tijdelijk op flessenwater gezet
• Twee offertes met losse posten voor materiaal, arbeid en afwerking opgevraagd
• Dode leidingdelen laten verwijderen in plaats van afdoppen
• Factuur en foto's bewaard voor een latere verkoop of taxatie

Doorgerekend: zo pakt het uit

Veelgemaakte fouten

Denken dat het drinkwaterbedrijf al het lood heeft weggehaald

De drinkwaterbedrijven vervingen hun eigen aansluitleidingen tot en met de watermeter, grotendeels tussen 1990 en 2010. Alles daarachter is nooit meegenomen, want dat is jouw eigendom. Wie op dat nieuws afgaat, laat een loden binnenleiding onaangeroerd liggen.

Alleen doorgespoeld water laten testen

Spoel je eerst een paar minuten door en tap je dan het monster, dan meet je het water uit de straat en niet uit je eigen leiding. De uitslag komt schoon terug terwijl de loden buis er nog ligt. Het stagnatiemonster na acht uur stilstand is het monster dat het antwoord geeft.

Warm kraanwater gebruiken om sneller te koken

Warm water lost meer lood op en heeft in de boiler stilgestaan. Een pan vullen uit de warmwaterkraan lijkt handig maar levert het meest belaste water van het hele huis, en bij koken verdampt water waardoor de concentratie verder oploopt.

Een filterkan als eindoplossing zien

De werking hangt af van het type filter en van tijdig vervangen van het patroon, en je meet niet wat er doorheen komt. Voor een gezin met een zuigeling is dat te veel onzekerheid voor een risico dat blijvend is. Een filter overbrugt hooguit de weken tot de vervanging.

Halverwege stoppen en één stuk laten liggen

Wordt alleen het zichtbare deel vervangen en blijft het stuk onder de vloer zitten, dan komt het water alsnog door lood. Je hebt dan wel de kosten en niet het resultaat. Spreek vooraf af dat het hele tracé tot aan de tappunten loodvrij wordt opgeleverd.

De leiding laten liggen omdat de meting net onder de norm bleef

Een uitslag van 4 microgram per liter is geen vrijbrief. De norm is een grenswaarde voor de waterkwaliteit en geen drempel waaronder lood onschadelijk is, en de uitkomst schommelt met de stilstand, de temperatuur en het seizoen. Meet een uitslag onder de norm met een loodbron in huis, plan de vervanging dan alsnog in.

Bij de aankoop afgaan op de mededeling dat er geen gebreken bekend zijn

Veel verkopers weten oprecht niet welk materiaal er onder de vloer ligt, en een ouderdomsclausule verplaatst het risico naar jou. Zonder keuring en zonder offerte sta je na de overdracht met een rekening van duizenden euro's die je vooraf van de koopsom had kunnen afhalen.

Veelgestelde vragen

Wanneer je een adviseur of vakman inschakelt

Het opsporen en doorspoelen doe je prima zelf, en een testset bestellen vraagt niet meer dan een halfuur. Voor het vervangen schakel je een installateur in met ervaring in drinkwaterinstallaties: die werkt volgens de waterwerkbladen, sluit het water veilig af en levert de installatie doorgespoeld en lekvrij op. Reken op 60 tot 90 euro per uur als marktindicatie voor 2026 en vraag twee offertes met losse posten. Twijfel je bij de aankoop van een oude woning, dan is een bouwkundige keuring van 350 tot 500 euro de goedkoopste manier om de leiding op papier te krijgen voordat je tekent. Voor gezondheidsvragen over blootstelling bij kinderen en zwangerschap kun je terecht bij de GGD in je regio en bij je huisarts; voor het deel van de leiding tot en met de watermeter bij je eigen drinkwaterbedrijf. Loopt het vast met een verhuurder, dan is de Huurcommissie de route voor huurders met een gereguleerde huur, en bij een appartement de VvE en de splitsingsakte. Wie meteen de hele installatie wil laten nalopen, leest verder bij leidingen en installaties en in de andere gidsen over veilig en gezond wonen.